ANG SIGAW NG DISYERTO: HUSTISYA PARA KAY JULLEBEE RANARA – Lihim na Pagbubuntis, Sunog na Bangkay, at ang SIRA-SIRANG SISTEMA na Nagpabaya sa OFW sa Kuwait

Ang Overseas Filipino Worker (OFW) ay matagal nang itinuturing na ‘Bagong Bayani’ ng Pilipinas, ang haligi ng pambansang ekonomiya na nagpapasan ng pag-asa ng kanilang pamilya. Subalit, sa likod ng karangalan at ng bilyun-bilyong dolyar na remittance, may nakatagong katotohanan—ang bangungot ng pang-aabuso, karahasan, at kamatayan na patuloy na bumabagabag sa ating mga kababayan sa banyagang lupa. Walang nagpaalala sa masakit na katotohanang ito nang higit pa sa kalunos-lunos na sinapit ni Jullebee Cabilis Ranara, isang 34-anyos na kasambahay sa Kuwait, na ang buhay ay kinitil sa pinakamabangis at pinakamadilim na paraan.

Ang kanyang kaso, na sumambulat sa buong mundo noong Enero 2023, ay hindi lamang isang simpleng krimen kundi isang malalim na sugat na naglantad sa kabiguan ng sistema—mula sa pangangasiwa ng mga ahensya hanggang sa mismong bilateral agreement sa pagitan ng Pilipinas at Kuwait.

Ang Huling Takot at ang Madilim na Natuklasan

Si Jullebee Ranara, isang ina ng apat na anak, ay nagtungo sa Kuwait noong Hulyo 2022, naghahangad ng mas magandang buhay para sa kanyang pamilya. Nagtrabaho siya bilang isang domestic worker sa ilalim ng pamilya ng isang Kuwaiti, na dinala sa abroad sa tulong ng Philippine-based employment agency na Catalist International Manpower Services Company.

Subalit, ang kanyang pangarap ay naging isang bangungot. Di-nagtagal bago ang kanyang kamatayan, tumawag siya sa kanyang pamilya sa Pilipinas, nagpapahayag ng matinding takot at pangamba. Ang pinagmulan ng takot na ito ay walang iba kundi ang 17-anyos na anak ng kanyang employer. Ang boses ni Jullebee, na dati’y puno ng pag-asa, ay napuno ng pakiusap at pangamba—isang huling babala na hindi na naabot ng tulong.

Noong Enero 21, 2023, natagpuan ang kanyang sunog na bangkay sa disyerto malapit sa Al-Salmi Road. Ang mga detalye ng kanyang pagkamatay ay naging laman ng mga balita sa buong mundo dahil sa matinding kalupitan: siya ay ginahasa, pinatay, at sinunog. Hindi pa sapat ang mga detalyeng iyon, isiniwalat ng autopsy na basag ang kanyang bungo at, higit sa lahat, siya ay nagdadalang-tao. Ang krimen ay hindi lang kumitil ng isang buhay kundi dalawa.

Ang Mabilis na Pag-aresto at ang Hatol na Nag-iwan ng Tanong

Sa loob lamang ng 24 oras matapos matagpuan ang kanyang labi, inaresto ng mga awtoridad sa Kuwait ang salarin: si Turki Ayed Al-Azmi, ang 17-anyos na anak ng employer ni Jullebee. Ang mabilis na pag-aresto at pag-amin sa krimen ay nagbigay ng kaunting pag-asa na makakamit ang hustisya. Ang gobyerno ng Pilipinas, sa pangunguna ng Department of Migrant Workers (DMW), ay mabilis na kumilos upang tiyakin na ang kaso ay matutugunan at mapaparusahan ang salarin sa pinakamabigat na parusa.

Subalit, dahil sa pagiging menor de edad ni Al-Azmi, ang hatol na ipinataw ng korte sa Kuwait noong Setyembre 2023 ay 15 taong pagkakakulong para sa pagpatay at dagdag na isang taon para sa pagmamaneho nang walang lisensya—isang kabuuang 16 na taon.

Para sa maraming Pilipino, lalo na sa pamilya Ranara, ang hatol ay tila kulang at hindi sapat para sa isang krimen na inilarawan bilang “hindi makatao”. Marami ang umasa para sa habambuhay na pagkakakulong o kamatayan. Bagamat tinanggap ng pamilya ang desisyon dahil sa pagsisikap ng gobyerno at ng korte ng Kuwait na aksyunan ang kaso, hindi nila maitago ang pagkadismaya.

Noong Pebrero 2024, pinagtibay ng Kuwait Appeals Court ang hatol, na nagbigay ng konklusyon sa bahaging iyon ng kaso, bagamat may opsyon pa ang salarin na umapela sa “Court of Cassation”.

Ang Paghahanap ng Dignidad: Pagtanggi sa Blood Money

Ang pamilya ni Jullebee Ranara ay nagpakita ng kahanga-hangang paninindigan sa gitna ng kanilang kalungkutan. Matapos ang hatol, mariin nilang tinanggihan ang anumang alok ng “blood money” (diya o kabayaran) mula sa employer o gobyerno ng Kuwait, isang tradisyonal na kasanayan sa mga bansa sa Gitnang Silangan.

Ayon sa Department of Foreign Affairs (DFA), hindi rin applicable ang blood money dahil hindi naman death penalty ang naging hatol sa salarin. Ngunit ang kanilang pagtanggi sa pinansyal na kabayaran ay malinaw na mensahe: Hindi matutumbasan ng pera ang buhay, dangal, at ang pagyurak na sinapit ni Jullebee. Ang kanilang tanging sigaw ay Hustisya—isang tunay na pagpaparusa na magbibigay ng kapayapaan sa kaluluwa ng kanilang yumaong mahal sa buhay at makakapagbigay ng leksyon sa iba.

Sa kasalukuyan, bukod sa pag-upo sa sentensya ng salarin, nagtatrabaho na ang DMW para maghain ng civil action for damages laban sa ama ng nahatulang salarin. Layunin nito na papanagutin ang buong pamilya at makakuha ng danyos sibil para sa mga naulilang anak ni Jullebee.

Ang Pagbagsak ng Sistema: Ang Pananagutan ng mga Ahensya

Ang kaso ni Jullebee Ranara ay nagbigay-liwanag din sa malaking kapalpakan ng recruitment agencies na dapat sanang nangangalaga sa kanyang kaligtasan.

Ang Philippine recruitment agency na Catalist International Manpower Services Company, kasama ang counterpart nito sa Kuwait, ay nahaharap sa mga kasong recruitment violation mula sa DMW. Ang reklamo: hindi nila nagampanan ang kanilang obligasyon na subaybayan ang kalagayan ni Jullebee.

Sa ilalim ng batas, responsibilidad ng ahensya ang regular na makipag-ugnayan sa mga OFW na kanilang dinadala sa ibang bansa, lalo na ang mga domestic helper, upang tiyakin na ligtas at maayos ang kanilang kalagayan at walang nararanasang pang-aabuso o reklamo sa kanilang mga employer. Sa kaso ni Jullebee, walang natanggap na ulat ang DMW o ang ahensya tungkol sa anumang reklamo bago ang kanyang kamatayan, sa kabila ng pagpapahayag ni Jullebee ng kanyang takot sa kanyang pamilya.

Dahil dito, naglabas ng preventive suspension ang DMW laban sa employer ni Jullebee, na nagbabawal sa kanila na kumuha pa ng Pilipinong manggagawa at maaaring humantong sa tuluyang blacklisting. Ang Philippine agency ay inihayag ding posibleng tuluyang ma-blacklist. Ang aksyon na ito ay nagpapakita ng pangangailangan para sa mas mahigpit na pagpapatupad ng batas laban sa mga ahensya na kumikita sa pangingibang-bansa ng mga Pilipino ngunit nagpapabaya sa kanilang kapakanan.

Kuwait: Ang Paulit-ulit na Sementeryo ng mga Pangarap

Ang trahedya ni Jullebee Ranara ay hindi nag-iisa. Matatandaang nagkaroon na ng diplomatikong krisis sa pagitan ng Pilipinas at Kuwait noong 2018 matapos ang kaso ni Joanna Demafelis, na natagpuang bangkay sa loob ng freezer. Sumunod pa ang mga kaso nina Constancia Lago Dayag (2019) at Jeanelyn Villavende (2020), na parehong pinatay ng kanilang mga amo.

Ang paulit-ulit na karahasan na ito ang nag-udyok sa gobyerno ng Pilipinas na magsagawa ng agarang temporary deployment ban sa mga bagong domestic workers na papunta sa Kuwait noong Pebrero 2023. Nagpatuloy ang sigaw na buwagin na ang Kafala System, isang kontrobersyal na sistema ng pag-eempleyo na nagpapahintulot sa mga migranteng manggagawa na maging ganap na umaasa sa kanilang mga sponsor (amo) para sa trabaho at legal na pananatili, na nagiging sanhi ng matinding pang-aabuso.

Inihayag ng mga mambabatas sa Pilipinas, tulad nina Senador Raffy Tulfo at Senador Jinggoy Estrada, ang pangangailangan na revisit at re-examine ang umiiral na bilateral labor agreement (BLA) sa Kuwait, upang magtatag ng mas mahigpit na mga patakaran at mekanismo ng proteksyon.

Ang paglilitis at hatol sa pumatay kay Ranara ay nagbigay ng closure sa aspeto ng krimen, ngunit ang mas malawak na isyu—ang kakulangan ng proteksyon para sa mga OFW—ay nananatiling bukas.

Ang Legasiya ni Jullebee at ang Tungkulin ng Bayan

Ang labi ni Jullebee ay dinala sa Pilipinas noong Enero 27, 2023, at inilibing sa Golden Haven Memorial Park sa Las Piñas noong Pebrero 5, 2023. Ang kanyang burol ay naging sentro ng pagdadalamhati at protesta, isang lugar kung saan nagtipon ang mga opisyal ng gobyerno at mga ordinaryong mamamayan upang magbigay-pugay at makiramay sa naulila niyang pamilya.

Ang gobyerno ng Pilipinas, sa direktiba ni Pangulong Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr., ay nagbigay ng tulong-pinansyal at benepisyo, kabilang na ang pabahay mula sa National Housing Authority (NHA), libreng edukasyon para sa kanyang mga anak, at benepisyo mula sa OWWA at SSS.

Subalit, ang pinakamalaking legasiya ni Jullebee ay ang kanyang pangalan na ngayon ay kahanay ng iba pang biktima ng karahasan sa Kuwait. Ang kanyang trahedya ay isang matinding paalala sa Pilipinas: Ang pagpapadala ng tao sa ibang bansa ay hindi lamang usapin ng ekonomiya kundi isang moral na obligasyon na protektahan ang bawat isa sa kanila.

Ang kaso ni Jullebee Ranara ay patuloy na magsisilbing litmus test sa kakayahan ng Pilipinas na ipagtanggol ang karapatan at kaligtasan ng mga OFW sa buong mundo. Hindi natatapos ang laban sa hatol na 16 na taon. Patuloy ang paghahanap ng pamilya ng sapat na danyos at, higit sa lahat, ang patuloy na panawagan na gawing LIGTAS ang bawat bansa, lalo na ang Kuwait, para sa mga Pilipinong nangangahas na tahakin ang dagat ng pagsubok para sa kanilang pamilya. Ang sigaw ng disyerto ay nananatiling matalim: Hindi kailanman dapat muling maulit ang sinapit ni Jullebee. Ang hustisya para sa kanya ay hustisya para sa lahat ng OFW.

Full video: