ANG HIWAGA NG P240 MILYON NA NAGLAHO: MALINAW NA BUNYAG NI MARCOLETA SA KUTSABAHAN SA PHILHEALTH NA GUMAWA NG KAHINA-HINALANG AREGLO

Sa gitna ng pambansang krisis sa kalusugan, isang mas matinding sakit ang muling bumabagabag sa taumbayan: ang matinding katiwalian sa loob ng Philippine Health Insurance Corporation (PhilHealth). Sa isang pagdinig na umaapaw sa tensiyon at mabibigat na katanungan, isiniwalat ni Kongresista Rodante Marcoleta ang isang kontrobersyal na transaksyon na hindi lamang nagdudulot ng pagdududa kundi nagpapahiwatig ng malinaw na “kutsabahan” na nagbanta sa pondo ng milyun-milyong Pilipino. Ang tampok na isyu? Ang misteryosong pagbawas ng P240 milyong demand ng PhilHealth laban sa isang hospital management company, na nauwi sa isang kahina-hinalang “kompromiso.”

Ang P240 Milyong Demand na Tila Binalewala

Nagsimula ang lahat sa isang matibay na paninindigan ng PhilHealth. Batay sa mga talaan at isang pinagsamang accounting at rekonsilasyon sa pagitan ng ahensya at ng Hospital Management International (HMI)—na siyang namamahala noon sa Cardinal Santos Medical Center—naglabas ang PhilHealth ng isang demand letter [00:28]. Ang nilalaman nito ay simple ngunit napakabigat: P240 milyong halaga ng “unclaimed refunds” o mga claim na kailangan nilang ibalik sa ahensya. Malinaw na isinasaad sa transkrip na ang halagang ito ay “based on an initial joint accounting and reconciliation between HMI and PhilHealth” [03:34]. Sa madaling salita, mayroong balidong basehan at pag-aayos na nagpatunay sa laki ng pagkukulang.

Ang unang demand ay ginawa noong Hunyo 2010. Ngunit ang kaganapan sa pagitan ng demand at ng susunod na aksyon ay naglalantad ng isang nakababahalang pattern ng pagpapabaya. Mayroong ikalawang sulat na nagbabanta ng legal na aksyon [00:49], ngunit naghintay pa ng isang taon—noong Hunyo 14, 2011—bago kumilos ang PhilHealth [00:59]. Sa pagdinig, mariing kinuwestiyon ni Marcoleta ang opisyal ng PhilHealth, si Ginoong Zapata (na noon ay Senior Vice President), kung bakit “took your sweet time” [30:31] ang ahensya na umaksyon, lalo pa at kasangkot ang napakalaking halaga ng P240 milyon. Ang matagal na pagpapabayaan sa isang malaking kaso ay nagbukas ng pinto para sa mga kaduda-dudang maniobra.

Mula P240 Milyon Hanggang P70 Milyon: Ang “Judicial Accounting” na Walang Basehan

Ang tugon ng HMI sa demand ng PhilHealth ay ang paghahain ng kaso at paghingi ng “judicial accounting” o pag-aayos ng talaan sa korte [02:03]. Dito nagsimulang gumulong ang kuwento patungo sa nakakalungkot na pagkawala ng pondo. Matapos ang prosesong ito, ang orihinal na P240 milyong demand ng PhilHealth ay nabawasan nang husto. Ayon sa opisyal ng PhilHealth, ang hukuman, matapos pag-aralan ang mga ebidensya, ay nagtakda lamang ng P70 milyon [07:02], [20:26] na dapat bayaran.

Ngunit ang pagbawas na ito ay ang pinakapuso ng kontrobersiya. Sa harap ng komite, tinanong ni Marcoleta kung paanong ang data at estadistika ng HMI ay naging “superior” kaysa sa data ng PhilHealth mismo [07:13]. Ang P240 milyon ay batay sa sariling rekonsilasyon ng PhilHealth at HMI, habang ang P70 milyon ay galing sa isang proseso kung saan ang opisyal na humarap ay hindi makapagbigay ng direktang pagpapatunay sa kawastuhan nito.

Nang tanungin si Ginoong Zapata kung personal ba niyang sinuri ang mga talaan ng korte at ang balidasyon ng P70 milyon, ang sagot niya ay isang pagpapalagay lamang: “I presume your honor it was done” [05:19], na idinahilan niya sa mga abogado na humahawak ng kaso [05:45]. Ang pagdalo sa isang pagdinig ng isang Senior Vice President, na siyang nangangasiwa sa aspetong ehekutibo, at ang pag-asa lamang sa “presumption” sa halip na matibay na kaalaman ay isang malaking red flag. Paanong ang isang ehekutibo ay hindi kayang ipagtanggol ang numero na direktang nakaaapekto sa pondo ng ahensya?

Ang Nakababahalang Kompromiso at ang Pagsang-ayon ng OGCC

Ang pagbawas ng utang ay pormal na isinara sa pamamagitan ng isang “compromise agreement” o mapagkakasunduang pag-areglo. Sa pagsusumamo ng PhilHealth, humingi sila ng opinyon mula sa Office of the Government Corporate Counsel (OGCC) [09:48], ang kanilang statutory lawyers. Ang tugon ng OGCC, ayon kay Ginoong Zapata, ay ang mga kondisyon ng draft compromise agreement ay “aptly protects the interest of field health” [11:06]. Sa unang tingin, tila protektado ang PhilHealth.

Ngunit inilantad ni Marcoleta ang isang kritikal na detalye na nagpapabigat sa kaso: Ang opinyon ng OGCC ay ibinigay “on the premise that the PhilHealth has verified the contents accuracy” [11:54]. Sa madaling salita, ang pag-apruba ng OGCC ay batay sa pagpapalagay na ginawa na ng PhilHealth ang kanilang due diligence at napatunayan nila na ang P70 milyon na lamang talaga ang tama. Ang malinaw na kondisyon na ito ay naglagay ng responsibilidad pabalik sa PhilHealth.

Kung ang opisyal ng PhilHealth ay hindi kayang magpatunay sa halagang P70 milyon at nagpalagay lamang, at kung ang OGCC ay sumang-ayon lamang batay sa pagpapalagay na nagberipika na ang PhilHealth, sino ngayon ang may pananagutan sa P170 milyon (P240M minus P70M) na tila naglaho? Ang sitwasyong ito ay nagpakita ng isang chain of command kung saan walang sinuman ang handang direktang managot sa pagkawala ng pondo ng bayan.

Ang patuloy na pagpupumilit ni Marcoleta ay naglalantad ng pagduda na ang “judicial accounting” ay nagamit lamang bilang legal na tabing (legal cover) upang isara ang isang kaso na dapat sana ay nagdulot ng mas malaking benepisyo sa PhilHealth. Tinanong niya kung ang buong proseso ay “what you are interested in judicial compromise” [07:56] lamang, na nagpapahiwatig na ang pinakalayunin ay hindi ang makamit ang hustisya at ang buong P240 milyon, kundi ang makagawa lamang ng isang “compromise” upang matapos ang kaso, anuman ang epekto sa pondo.

Ang Banta ng Plunder at ang Apela sa Konsensya

Sa pagtatapos ng pagdinig, ang bigat ng isyu ay umabot sa sukdulan nang banggitin ang salitang “plunder” [24:07]. Ang pagkilos ng mga opisyal na tila binalewala ang matibay na basehan ng P240 milyong demand at nagbigay-daan sa isang napakababang kompromiso, ayon sa mga nagtatanong, ay nagpapakita ng labis na pagpapabaya o mas malala pa, ang intensiyon na manlamang sa kaban ng bayan.

Ang Pondo ng PhilHealth ay hindi ordinaryong pondo. Ito ang koleksyon ng kontribusyon ng bawat manggagawang Pilipino, na inilaan para sa proteksyon at kalusugan ng bawat pamilya sa bansa. Ang P240 milyon ay hindi lamang isang numero; ito ay pera na sana’y nagamit para sa libu-libong claim ng mga miyembro na nangangailangan ng tulong medikal.

Ang tila pag-areglo ni Asuncion (na binanggit sa titulo) at ang buong proseso ng “kutsabahan” ay nagpapakita ng isang kultura sa PhilHealth kung saan ang interes ng pribadong korporasyon ay tila mas pinahalagahan kaysa sa pondo ng publiko. Ang mga opisyal na inatasan na maging tagapangalaga ng pondo ng kalusugan ng Pilipino ay humaharap ngayon sa matinding pagdududa kung naging tapat ba sila sa kanilang mandato.

Ang Aral at ang Hiling na Pananagutan

Ang isyu ng P240 milyon na naging P70 milyon ay isa lamang sa maraming kontrobersya na bumabalot sa PhilHealth. Ngunit ang pagbunyag ni Kongresista Marcoleta ay naghatid ng isang malinaw na mensahe: Hindi na dapat palampasin ang anumang uri ng kalabuan o kahina-hinalang transaksyon.

Ang taumbayan ay naghahanap ng pananagutan. Kinakailangan ang masusing pagsisiyasat sa buong proseso ng “judicial accounting” at ang pagpapatunay kung balido ba talaga ang P70 milyong halaga. Higit sa lahat, kailangan ng isang opisyal na handang panindigan ang interes ng PhilHealth at ang karapatan ng mga miyembro, hindi lamang sa harap ng hukuman kundi sa bawat desisyon na ginagawa.

Sa huli, ang pag-asa ng mga Pilipino ay mananatiling nakasalalay sa kakayahan ng gobyerno na ipagtanggol ang pondo na inilaan para sa kalusugan. Kung ang P240 milyon ay kayang maglaho sa isang iglap dahil sa isang “kompromiso” na walang matibay na pagpapatunay, ito ay nagpapakita ng isang malalim na sugat na kailangan ng agarang at masusing lunas. Kung hindi, mananatiling bulag na biktima ang mga miyembro ng PhilHealth sa patuloy na “kutsabahan” at talamak na katiwalian sa loob ng ahensya. Ang laban para sa tunay na transparency at accountability ay hindi pa tapos.

Full video: