ANG LIHIM NI ‘MARY GRACE PIATTOS’: Nabisto ang Bilyong Confidential Funds ng OVP at DepEd Matapos Mabuking ang mga Resibong Gawa-gawa at may Pangalang Hindi Umiiral

Sa isang nag-aapoy at matinding pagdinig sa Kongreso, unti-unting nababaklas ang misteryo sa likod ng bilyong confidential funds (CF) na iginawad sa Opisina ng Pangalawang Pangulo (OVP) at sa Kagawaran ng Edukasyon (DepEd), na kapwa pinamumunuan ni Bise Presidente Sara Duterte. Ang dating isyu ng pondo na ginastos sa loob lamang ng 11 araw noong Disyembre 2022 ay lumalawak na ngayon at nagiging isang whodunit na nagsasangkot ng mga acknowledgement receipts (ARs) na may mga imposibleng petsa at mga pangalang pinaghihinalaang hindi man lang umiiral.

Ito ay isang current affairs na isyu na bumabagabag sa bawat Pilipino, sapagkat ang pinag-uusapan ay hindi lang kalidad ng dokumento kundi ang mismong integridad ng pananagutan sa paggugol ng pambansang kaban. Ang tanong na “Sino si ‘Mary Grace Piattos’?” ay naging isang pambansang sigaw, simbolo ng isang seryosong anomalya sa paggamit ng confidential funds.

I. Ang Anomaliya ng Mga “Ghost” na Resibo: Mula PSA Hanggang NBI

Isa sa pinaka-nakagigimbal na pagbubunyag sa pagdinig ay ang isyu ng mga acknowledgement receipts (ARs) o mga resibo na nagsisilbing patunay ng pagtanggap ng confidential funds. Ibinunyag ng isang mambabatas na may halos 5,000 ARs na may dubious origin na nagkakahalaga ng P62.5 milyon, ang mga dokumentong ito ay sumusuporta umano sa pag-lilisida ng pondo.

Ngunit ang pagdududa ay lumalim nang lumabas ang sertipikasyon mula sa Philippine Statistics Authority (PSA), kung saan ipinunto na ang ilang pangalan sa mga ARs ay “hindi matatagpuan sa Civil Registry,” na nagpapahiwatig na “hindi sila umiiral” [03:47]. Ang implikasyon nito ay nakakakilabot: posibleng gawa-gawa lamang ang mga resibo upang mabigyang-katwiran ang paggastos ng confidential funds. Ang tanong ay, “Kung hindi umiiral ang mga pinagbigyan, saan napunta ang pera?” [04:07]

Bilang tugon sa tindi ng anomaliya, dalawang mahahalagang mosyon ang agad na naaprubahan sa komite:

Pagre-refer sa PSA:

Ipa-verify sa Philippine Statistics Authority (PSA) ang lahat ng pangalan na nakalista sa mga ARs upang kumpirmahin kung umiiral ba ang mga taong nakatala.

Pagsisiyasat ng NBI at PNP:

Ipa-refer sa

National Bureau of Investigation (NBI)

at sa

Philippine National Police (PNP)

ang mga resibo para magsagawa ng eksaminasyon sa sulat-kamay at lagda (

handwriting or signature examinations

). Partikular na pinangalanan bilang

first priority

sa pagsisiyasat ang pangalang

“Mary Grace Piattos”

[01:39:03].

Ang paggalaw na ito ay nagpapakita na ang Kongreso ay seryoso sa pagpapatunay kung ang ghost recipients ay ginamit para linlangin ang sistema ng pananalapi ng gobyerno.

II. Ang Imposibleng Timeline: Mga Petsang Hindi Magkatugma

Bukod sa mga pangalan, matindi ring pinagdudahan ang mga petsa na nakasaad sa mga acknowledgement receipts. Ang P125 milyong confidential fund ng OVP noong 2022 ay ginastos umano sa loob lamang ng 11 araw (Disyembre 21 hanggang 31, 2022) [01:30:06]. Ang pondo ay pormal na inilabas sa OVP noong Disyembre 20, 2022, sa pamamagitan ng tseke.

Ngunit natuklasan na mayroong 158 na ARs na ginamit para i-liquidate ang pondo ng 2022 na may petsang “2023” [01:11:12]. Ibig sabihin, ang resibo ay inisyu noong 2023, ngunit ginamit para sa paggastos na naganap noong 2022. Ito ay “outright false” at labag sa lohika ng accounting.

Ang depensa ng OVP sa isyu ng 158 resibo ay “inadvertent clerical or typographical error” [01:12:43]. Gayunpaman, pinagdudahan ito ng mga mambabatas, dahil hindi makatwiran na ang “158” na magkakaibang tao ay magkakamali ng parehong taon (2023) sa kanilang mga resibo. Ang matinding hinala ay baka ang mga resibong ito ay “inihanda makalipas ang isang taon” (prepared a year after the fact), partikular noong Disyembre 2023, nang magmadali ang OVP na sumunod sa inisyu na Notice of Suspension ng COA [01:14:48].

Lalo pang tumindi ang pagdududa nang ipakita ang mga ARs na may petsang Nobyembre 27 at Disyembre 12, 2022 [01:31:13]—mga petsang bago pa man opisyal na inilabas ang confidential fund sa OVP noong Disyembre 20, 2022. Paano nagkaroon ng AR para sa paggastos ng confidential fund kung wala pa namang pondo noon? Sa kasong ito, hindi na ito maituturing na clerical error kundi isang malinaw na irregularidad na sumisira sa buong proseso ng paglilisida.

III. Ang “Compartmentalized” na Opisina at ang Pananagutan ng SDO

Sa gitna ng kontrobersiya, lumabas ang isyu ng command responsibility at kung sino ang may pananagutan sa pagkakamaling ito. Ayon sa Joint Circular, ang Special Disbursing Officer (SDO) ang may personal na pananagutan sa pagdisburse at paglilisida ng confidential funds [01:01:15]. Siya ang inaasahang personal na nagbigay ng pera at tumanggap ng AR, kaya’t personal niyang masisiguro na tumpak ang petsa, halaga, at lagda.

Ang SDO ay pumipirma rin sa isang sinumpaang sertipikasyon (sworn document) na nagsasabing ang paggastos ay “incurred by the undersigned” at mayroon siyang “personal na kaalaman” (personal knowledge) tungkol sa lahat ng detalye ng disbursement [40:48]. Dahil dito, ang lahat ng pagdududa, mula sa maling petsa hanggang sa mga ghost recipients, ay direktang tumutukoy sa SDO na si Gina Acosta at, sa huli, sa Head of Agency na si VP Sara Duterte.

Sa pagdinig, nagbigay ng pahayag si Atty. Lopez, ang Chief of Staff ng OVP, na nagpaliwanag na ang OVP ay may “compartmentalized” na istruktura, at hindi raw siya privy o may kaalaman sa disbursement at liquidation ng confidential funds [29:29]. Bagamat ito ay bahagyang umayon sa Joint Circular na naghihiwalay sa tungkulin ng SDO, tila nagtataka ang mga mambabatas sa setup na ito. Bilang Chief of Staff at pinakamataas na opisyal kasunod ng Bise Presidente, nakalilito na hindi siya kasama o walang kaalaman sa isang kritikal na aspeto ng operasyon [30:15]. Ang pahayag na ito ay nagpalakas pa lalo sa pananaw na tanging ang SDO at ang Head of Agency lamang ang may buong pananagutan at kaalaman sa misteryo ng confidential funds.

IV. COA: Ang Bantay na may Limitasyon

Ang Commission on Audit (COA), bilang tagapagbantay ng pondo ng bayan, ay nagpaliwanag ng kanilang limitasyon sa pag-o-audit ng confidential funds. Ayon sa kanila, ang kanilang papel ay “ministerial” lamang [06:26]. Sila ay umaasa sa mga Documents Evidencing Payment (DEPs) at Acknowledgement Receipts (ARs) na isinusumite. Hindi nila sakop ang pag-verify o pagtukoy kung ang impormasyon sa mga dokumento ay “katotohanan, kasinungalingan, o makatwiran o hindi makatwiran” [02:00:04].

Ang huling linya ng pag-verify ay nananatili sa SDO at sa Head of Agency [02:02:51]. Dahil sa kakulangan ng sapat na ebidensya, nag-isyu ang COA ng Notice of Suspension noong Disyembre 2023 at ng Notice of Disallowance noong Agosto 2024 para sa bahagi ng confidential funds.

Ang isyu ay lumalampas na sa clerical error. Ang mga pagdududa tungkol sa hindi umiral na pangalan, lagda na may pagdududa, at mga petsang nagpapatunay na inihanda after the fact ang mga resibo ay nagpapakita ng isang malaking butas sa sistema ng paglilisida ng pondo. Ang panawagan ngayon ay hindi na lang sa accountability kundi sa pag-gawa ng mas matitinding batas na magiging mas stringent sa mga kinakailangang dokumento at proseso para sa confidential funds.

Sa kabuuan, ang kontrobersiya sa confidential funds ay nagpapahiwatig ng krisis sa pagiging-tapat at transparent ng ilang bahagi ng gobyerno sa paggugol ng pambansang kaban. Habang patuloy ang imbestigasyon ng NBI, PNP, at PSA sa mga pangalan at lagda, kailangang manatiling mapagbantay ang publiko. Ang kuwento ni ‘Mary Grace Piattos’ ay hindi lamang isang simpleng pagkakamali; ito ay isang malaking red flag na nangangailangan ng agarang aksyon at pagbabago sa batas upang hindi na maulit ang ganitong malalaking anomalya.

Full video: