BANGUNGOT SA TAAL: DOJ, HUMINGI NG ROV SA JAPAN UPANG SISIRIN ANG LAWA PARA SA LABI NG MGA NAWAWALANG SABUNGERO; Isyu ng Tupian, Korupsyon at Sira-sirang CCTV, Ibinulgar sa Senado

Ni: Phi (Content Editor)

Ang trahedya ng mga tinaguriang “missing sabungeros” ay pumasok sa pinakamadilim at pinakadesperadong yugto nito. Ang mga luha, pag-apela, at matagal na paghihintay ng mga kaanak ng mga biktima ay humantong sa isang operasyon na hindi inaasahan: ang pagsisid sa kadiliman ng Lawa ng Taal, isang gawaing nangangailangan ng high-tech na tulong mula sa ibang bansa. Ito ay kasunod ng isang nakakagimbal na pahayag mula sa isang whistleblower na nagbigay ng posibleng kasagutan sa isang misteryo na bumabagabag sa bansa mula pa noong Disyembre 2021.

Ang mga pangyayaring ito, na umukit sa gitna ng isang imbestigasyon sa Senado, ay nagpinta ng isang malawak na larawan ng korupsyon, matinding sugalan, at mga motibong pumatay na nakaugat sa bilyong-pisong industriya ng e-sabong. Sa isang banda, may isang desperadong paghahanap sa ilalim ng isa sa pinakamalalim na lawa sa Pilipinas; sa kabilang banda, may mga nakakagulat na pagbulgar sa mga isyu ng game-fixing o “tupian,” pagkakasangkot ng mga opisyal ng pulis, at ang kakila-kilabot na kawalan ng Closed-Circuit Television (CCTV) sa mga sabungan, na tila nagbibigay ng lisensya sa karahasan.

Ang Desperadong Paghahanap sa Lalim ng Taal

Ang bagong yugto ng imbestigasyon ay nag-ugat sa testimonya ni Alyas Totoy, isang indibidwal na kinokonsidera na ngayon ng Department of Justice (DOJ) na gawing state witness. Ayon kay Totoy, ang mga labi ng mga dinukot na sabungero, na ilang taon nang nawawala, ay di-umano’y itinapon at inilibing sa ilalim ng Lawa ng Taal. Ang impormasyong ito ay nagbunsod ng agarang pagkilos mula sa pamahalaan at nagbigay ng bagong pag-asa, o kasawian, sa mga pamilya na matagal nang humihingi ng hustisya at pagsasara.

Bilang tugon sa nakakakilabot na impormasyon, inatasan ni DOJ Secretary Jesus Crispin Remulla ang kanyang mga tauhan na sumulat sa pamahalaan ng Japan upang humingi ng tulong. Ang hiling ay para sa mga Remote Operating Vehicles (ROV) o mga submersible remote robot na may kakayahang sisirin ang matitinding lalim ng lawa—isang kagamitang teknikal na kinakailangan upang mapatunayan ang testimonya ni Alyas Totoy. Ang Lawa ng Taal, na kilala sa pagiging malalim at mapanganib, ay nangangailangan ng espesyal na kagamitan upang masuri, isang detalye na nagpapakita ng matinding pagiging seryoso ng gobyerno sa pagresolba sa kaso.

Bukod sa apela sa Japan, ang DOJ ay makikipag-ugnayan din sa Philippine Coast Guard at Philippine Navy para humingi ng tulong mula sa kanilang mga technical diver. Ito ay isang malaking hamon, ayon sa mga technical diver, dahil sa tagal na ng insidente. Ngunit ang mabilis na pagkilos at pakikipag-ugnayan na ito ay nagbigay ng matinding emosyonal na diin: ang paghahanap ay hindi na tungkol sa pag-uwi ng mga nawawala, kundi sa pagkuha ng kanilang mga labi, isang tanda ng panghuling pagtanggap sa bangis ng kanilang sinapit.

Pagsuspinde ng E-Sabong: Buhay Laban sa Bilyong Piso

Kasabay ng desperadong paghahanap, isang malaking tagumpay ang nakamit sa aspeto ng regulasyon. Sa gitna ng imbestigasyon sa Senado, pumayag ang kinatawan ng PAGCOR na suspindihin ang operasyon ng e-sabong at hihingi ng pinal na apruba mula sa Tanggapan ng Pangulo. Ang desisyong ito ay isang direktang tugon sa panawagan ng mga Senador, kabilang sina Sen. Ping Lacson at Sen. Francis Tolentino, na mapahinto ang industriya na tila naging sentro ng karahasan at krimen.

Gayunpaman, batid ng mga Senador na ang pagpapatigil sa operasyon ay tiyak na makakakuha ng galit mula sa mga may hawak ng prangkisa at mga financier na posibleng mawalan ng bilyong-bilyong kita. Ngunit mariing pinaninindigan ang prinsipyo:

“Mas mahalaga ang buhay ng tao kaysa halaga ng pera na magiging losses ninyo kapag nahinto itong e-sabong. Wala pong katapat na value of money ang buhay ng tao,” ayon sa isang pahayag sa komite.

Ang pagtutok sa buhay kaysa sa pera ay nagbigay-diin sa moral na bigat ng kaso. Ang e-sabong ay isang multi-bilyong industriya, na may tinatayang 350,000 tayaan araw-araw. Ang ganitong kalaking pera ay nagbubunga ng isang kultura kung saan ang mga tao ay tila mas madaling palitan kaysa sa kita. Kaya’t ang pagsuspinde ay hindi lamang tungkol sa paghinto ng sugal; ito ay tungkol sa pagpapadala ng isang mensahe na ang paghahanap ng hustisya at ang pagpapanatili ng buhay ay higit na mataas sa ekonomiya ng sugal.

Dagdag pa rito, nabanggit din ang problema ng mga colorum o iligal na e-sabong operator. Tiniyak ng hepe ng PNP na si General Carlos ang kanilang commitment na hindi nila kukunsintihin ang mga ilegal na operasyon. Ang mga iligal na ito ay nagpapatakbo sa pamamagitan ng pagha-hack sa feeds ng mga lisensiyadong operator. Samakatuwid, ang pagsuspinde sa mga lisensiyadong operasyon ay inaasahang magpapahinto rin sa mga iligal na nagha-hack. Nagpahayag din ng pag-aalala si Sen. Tolentino tungkol sa paggamit ng mga payment gateway tulad ng GCash sa e-sabong, na kailangang tanggalin sa menu upang hindi magamit ng mga iligal na operator.

Ang Madugong Motibo: Pagkainggit at Pagkakanulo sa “Tupian”

Ang isa sa pinakamahalagang aspeto ng imbestigasyon ay ang pag-unawa sa posibleng motibo ng pagdukot: ang “chope” o “tupian,” na nangangahulugang game-fixing o pandaraya sa sabong.

Ipinaliwanag sa hearing ang konsepto ng tupian: sinasadyang patataluhin ng may-ari o handler ng manok ang sarili nitong manok, habang ang kanilang mga kasabwat ay tataya sa kalabang manok upang manalo nang malaki.

Ayon sa teoriya ng PNP, ang tupian ang motibo. Sinasaktan ng tupian ang interes ng mga financier o may-ari ng farm na hindi alam ang ginagawa ng kanilang mga handler. Ang isang financier na nabigla na lang na natatalo ang kanyang manok dahil sa pagkakanulo ng handler ay may matinding motibong maghiganti. Sa kabilang banda, kung ang financier mismo ay nawawala, ang motibo ay maaaring nagmula sa mas mataas na tao, na pinangakuan ng financier ng panalo o may malaking taya sa labas at nadamay sa pagka-“chop” ng laban.

Ang isyu ay naging mas kumplikado nang tanungin ang kinatawan ng Lucky 8/Manila Arena (isa sa mga lisensiyadong operator) tungkol sa integridad ng kanilang operasyon. Ipinahayag ng Lucky 8 na ang kanilang sariling pagsusuri ay nagpapakita ng “walang panunyupi” sa entry ng mga nawawalang biktima, na direktang sumasalungat sa motibong itinatag ng PNP.

Ayon sa Lucky 8, sila ay “service provider” lamang na kumikita ng 5% komisyon at “walang vested interest” sa mananalo. Ngunit, inamin din nila na ang tupian ay sisira sa integridad ng kanilang negosyo, na magreresulta sa paglipat ng mga bettor sa ibang sabungan at pagbaba ng kita—isang pahayag na nagpapakita na ang pandaraya ay nagbubunga ng matinding galit sa mga operator na nangangalaga sa kanilang reputasyon at kita. Ang kanilang tanging protocol sa tupian ay ang diskwalipikasyon lamang, na nagpapakita na ang kanilang aksyon ay malayo sa karahasan ng serye ng pagdukot.

Ang Nakakakilabot na Kawalan ng CCTV at ang ‘Fake NBI’

Ang mas nakakabahala ay ang pag-iral ng karahasan at ang tila kawalan ng due diligence at seguridad.

Isa pang insidente ng pagdukot ang tinalakay: ang pagkawala ni Ricardo Lasco, isang farm owner sa San Pablo City, Laguna. Ang CCTV footage mula sa insidenteng ito ay nagpakita ng mga kalalakihang naka-tactical gear at nagpakilalang NBI (National Bureau of Investigation) upang dukutin si Lasco. Ang paggamit ng awtoridad upang maisakatuparan ang krimen ay nagpapakita ng isang mataas at organisadong antas ng sindikato, na may kakayahang maging “very sweet, very precise, very accurate” sa kanilang mga galaw, ayon sa paglalarawan. Ang pagpapakilala bilang NBI ay ginagamit upang lituhin ang mga awtoridad at ang publiko, isang malinaw na taktika upang ilihis ang imbestigasyon.

Ngunit ang pinakakakila-kilabot na pagbulgar ay ang tungkol sa Santa Cruz Cockpit Arena, ang lugar kung saan naganap ang ilan sa mga kaso ng pagkawala. Nang hingan ng CCTV footage ang sabungan, ang mga imbestigador ay sinabihan ng guard na “sira daw” ang CCTV. Sa kalaunan, isang kinatawan ng PAGCOR ang nagbigay ng mas masahol na impormasyon: “wala po talagang CCTV doon” sa Santa Cruz.

Ito ay isang nakakagulat na sitwasyon: isang negosyo na kumikita ng bilyon-bilyong piso ay hindi makapaglagay o makapag-ayos ng isang simpleng sistema ng CCTV, na siyang pinakamahalagang ebidensya sa kaso. Ang kawalan o sira-sirang CCTV ay hindi lamang kawalan ng pag-iingat; ito ay tila nagbigay ng isang malaking butas para sa mga masasamang elemento upang isagawa ang kanilang karahasan.

Panawagan para sa Hustisya

Ang kaso ng mga nawawalang sabungero ay higit pa sa isang serye ng pagdukot. Ito ay isang pagbabalatkayo sa isang malalim na sakit ng lipunan na kinasasangkutan ng bilyong-pisong sugal, matinding pagtataksil (tupian), at ang tila kawalan ng takot sa batas ng mga nasa “itaas.”

Habang nagsisid ang mga technical diver sa ilalim ng Lawa ng Taal, at habang sinuspinde ang e-sabong, ang pinakamalaking hamon ay ang paglaban sa mga matitigas na sindikato na tumatangging magbigay ng hustisya. Ang mga pamilya ay patuloy na naghihintay ng kasagutan, umaasa na ang liwanag ay sisikat sa kadiliman ng Lawa ng Taal at magpapabagsak sa mga taong nasa likod ng karumal-dumal na krimen na ito. Ang paghahanap ay dapat magpatuloy, at ang mga financier, mga opisyal ng pulis na sangkot, at ang lahat ng nagkukubli sa likod ng sira-sirang CCTV ay dapat panagutin.

Full video: