P2.6-BILYONG KALOOKAN SA PEACE PROCESS: 26K SUMUKO, 4K LANG ANG BARIL! Galvez, Hinarap ang Galit ni Tulfo sa Senado

Sa isang iglap, tila nagbalik ang init ng giyera sa loob ng tahimik at pormal na bulwagan ng Senado, ngunit sa pagkakataong ito, ang labanan ay hindi sa pagitan ng mga sundalo at rebelde, kundi sa pagitan ng isang matapang na mambabatas at ng mga opisyal ng gobyerno na inatasan para pangalagaan ang kapayapaan.

Niyanig ng galit at diretsahang paninindigan ni Senador Raffy Tulfo ang isang Senate hearing nang isalang niya sa matinding pagtatanong si Peace Adviser Secretary Carlito Galvez Jr., pinuno ng Office of the Presidential Adviser on Peace, Reconciliation and Unity (OPAPRU). Ang sentro ng kontrobersiya? Isang discrepancy na tinatayang umabot sa bilyun-bilyong piso, nagbabalatkayo bilang isang “peace process” na sa mata ni Tulfo ay maaaring korapsyon o, sa pinakamagaan, katangahan.

Ang Nakakagulantang na Discrepancy: P2.6 Bilyon, Naanod na Lang ba?

Nag-ugat ang tensiyon sa nakakabahala at hindi masagot na pagitan ng dalawang bilang: ang dami ng mga miyembro ng Moro Islamic Liberation Front (MILF) na nagbalik-loob (o na-decommission) at ang bilang ng mga baril na kapalit nito.

Ayon mismo sa datos na ibinigay, 26,132 na dating combatant ang tumanggap ng unconditional cash transfer na nagkakahalaga ng ₱100,000 bawat isa. Ang kabuuang halaga ng perang inilaan dito ay umabot sa ₱2.6 Bilyon. Subalit, ang nakakagulat at nakakainit ng ulo ay ang bilang ng mga baril na isinuko: 4,000 hanggang 4,625 lamang.

Matindi ang paninindigan ni Senador Tulfo: “Ang laking pera po dito at discrepancy! 26 versus 4,000, we’re talking of by the hundreds of millions na rito!” [02:06] Ang kanyang pangunahing punto: Kung ikaw ay isang combatant, sa simpleng lohika, may armas ka. Kung wala kang armas na isusuko, paano ka naging lehitimong combatant at paano ka naging karapat-dapat sa P100,000 na pondo mula sa taumbayan?

“Pag nagsabi ka ikaw ay combatant, ‘di ba combatant meaning meron kang baril. So kung meron kang baril, isurrender mo, kapalit 100,000,” pagdidiin ni Tulfo [09:00]. Sa mata ng mambabatas, ang malaking butas na ito ay nagbigay-daan sa pangyayaring maaaring maging “naglolokohan po tayo” [04:30], kung saan ang sinuman ay pwedeng magpanggap na dating rebelde, magdeklara ng surrender, at tanggapin ang P100,000.

Ang Depensa ng OPAPRU: “Hindi Namin Kasalanan, Sinusunod Lang Namin ang Kasunduan”

Sa kabilang dako, buong tatag na dinepensahan ni Sec. Galvez ang kanilang ahensiya, paulit-ulit na sinabing “there is no corruption in this decommissioning” [08:31]. Ipinaliwanag niya na ang programa ay base sa peace agreement na ginawa pa noong panahon ni dating Pangulong Benigno “Noynoy” Aquino III, at sila ay implementing agency lamang.

Ang pinakamalaking pagkakaiba sa pananaw ay nasa interpretasyon ng kasunduan. Ayon kay Galvez, ang kasunduan ay “does not specify” [03:59] na kailangang mag-match ang bilang ng combatant at ng firearm. Ang P100,000 ay unconditional cash transfer [01:10] na ang layunin ay tulungan ang combatant na makapagsimula ng bagong buhay, hindi simpleng bayad-kapalit ng baril. Ang pag-proseso ng cash ay ginagawa ng DSWD base sa listahan na na-validate ng International Decommissioning Body (IDB), kung saan gumagamit pa ng biometrics para matiyak ang identidad ng tumanggap [07:29].

Subalit, lalo pang uminit ang usapan nang gamitin ni Galvez ang ilang dahilan upang ipaliwanag ang kakulangan ng baril:

Crew-served Weapons: Ang isang baril na malaki (tulad ng machine gun) ay maaaring i-count bilang crew-served weapon na “lima o anim po yung tao na mag-match pa rin” [09:12].

Personal Firearms: May mga firearms na “personally owned” [12:35] na hindi isinusuko ng combatant dahil ito ay para sa sarili nilang gamit. Tinanong ni Tulfo, “Ba’t ka nagsurrender kung hindi mo isurrender yung personal firearm mo?” [15:46]

Pintakasi: Sa pinakatensiyosong bahagi, inamin ni Galvez na may tinatawag silang pintakasi [18:58]—mga unarmed na miyembro na sumasama sa engkuwentro at umaasa na “merong matumba, may mamatay na kasama nila para ite-take over yung baril” [19:12]. Diretsahang sinabi ni Tulfo: “I’m sorry sir, I’m not in the military pero I don’t buy that” [19:24], ikinatwiran na kung ganito ang patakaran, nagiging katangahan [13:18] na ito sa parte ng gobyerno.

“Korapsyon o Katangahan”: Ang Pagpapasiya ni Tulfo

Sa tindi ng kaniyang paniniwala na mayroong kalokohan, hindi nagdalawang-isip si Senador Tulfo na itayo ang kaniyang posisyon sa harap ni Sec. Galvez.

“Well sir, I’m sorry. I’ll Stand By what I said. Meron pong corruption dito! Masaktan ka na masaktan ka, I don’t care! I’m talking on behalf of the taong bayan,” [09:41] pagpapatuloy ni Tulfo.

Ipinaliwanag niya na kung hindi man personal na si Galvez ang tiwali, may mga tao sa loob ng ahensya ang “not doing their job or maybe they involved in corruption” [08:50]. Idinagdag pa niya: “Kung hindi niyo po talaga, kung wala po talagang dito [korapsyon], sana nag-match ang numbers. Hindi po nag-match e!” [09:51]

Nang ipaliwanag ni Galvez ang tungkol sa mga personal firearms na hindi isinusuko, si Tulfo ay nagbigay ng isang napakatinding ultimatum: “Then sabihin natin walang corruption. Okay, then katangahan! Again, I’m sorry for the word… Ba’t tayo pumayag sir? Kasi kung ako sir, hindi ako papayag!” [13:18]

Ang isyu ay hindi lamang sa nawawalang bilyon, kundi sa panganib na muling magamit ang mga personal firearms na hindi isinuko. Pwedeng “bumalik din, pumunta sa maging member ng private army” [15:53] ang mga indibidwal na tumanggap na ng P100,000, na nagpapawalang-saysay sa layunin ng decommissioning at naglalagay sa panganib sa mga komunidad.

Budget Scrutiny at ang Bilyon-Bilyong Trust Fund

Lalong sumiklab ang pagtatanong nang mabanggit ang pagtaas ng budget ng OPAPRU mula sa ₱1.9 Bilyon patungo sa ₱7 Bilyon [04:43], kasabay ng pangyayaring anomalya. Sa kabila ng mga kapalpakan, nakakuha pa ng increase ang ahensya.

Sumama rin sa pagdududa si Senador Imee Marcos (base sa pagtawag kay “Ma’am” at sa konteksto ng tanong) at tiningnan ang mga foreign-funded trust fund na dapat ay para sa mga socio-economic projects ng peace process. Nabunyag na may pondo mula sa European Union (EU) na 24 million Euros (katumbas ng ₱1.4 Bilyon) at mayroon din mula sa Japan at iba pang bansa [24:23 – 24:50].

Ipinagtanggol ni Galvez na ang trust fund ay hinahawakan ng World Bank at hindi diretsong dumadaan sa OPAPRU. Subalit, mariing sinabi ni Senador Marcos at ni Tulfo na kailangan pa ring maging accountable at transparent ang OPAPRU sa paggastos ng pondo, dahil trabaho nila ang i-monitor ang pera at tiyakin na ito ay well spent [26:16].

Ang Ultimatum at ang Panawagan sa Hustisya

Sa pagtatapos ng tensiyosong pagdinig, nagbigay ng isang matinding ultimatum si Senador Tulfo kay Sec. Galvez:

“Ito lang po ang gusto kong mangyari. Gusto ko kung merong susunod na hearing, ‘yung result ng gagawin [ninyong] imbestigasyon ngayon, sinu-sino involved sa corruption. May corruption dito, whether you like it or not, meron po!” [07:58]

“Kung hindi po sa susunod na Senate Hearing, tatapyasan ko kayo ng budget… I’ll Stand By what I said, may corruption. I don’t give a heck what I’m doing is investigating legislation,” [08:19], [14:16], [14:46] mariing babala ni Tulfo.

Higit sa usapin ng pera, ang paninindigan ni Tulfo ay para sa hustisya sa mga biktima ng digmaan. “Ilan na ang mga nabiyuda? Ilan na ang mga naging ulila? Dapat bigyan nating halaga yung buhay ng mga sundalo at mga pulis natin,” [20:28] pagtatapos niya, habang binibigyang diin na ang kapayapaan ay hindi dapat maging dahilan para mapagsamantalahan ang pondo ng gobyerno.

Ang taumbayan ngayon ay naghihintay. May sapat bang political will ang mga opisyal na tulad ni Sec. Galvez na magbigay ng complete accounting ng ₱2.6 Bilyon at panagutin ang mga taong nagbigay ng pera sa mahigit 22,000 combatant na walang naisukong armas? O mananatili itong isang malaking kalokohan na tila katangahan ng gobyerno, na sa huli ay babagsak sa korapsyon? Ang susunod na hearing ang magiging lunsaran ng katotohanan.

Full video: