LAKAS NG SENADO: UTOS NI VILLAR SA DENR, PAALISIN AGAD ANG SBSI CULT NI ‘SENIOR AGILA’ SA PROTECTED AREA

Sa isang pambihirang pagdinig sa Senado na umikot sa panukalang badyet ng Department of Environment and Natural Resources (DENR), nagbigay ng direktang utos si Senador Cynthia Villar, ang Chairperson ng Senate Committee on Environment and Natural Resources, na agaran at walang pagdadalawang-isip na paalisin ang mga miyembro ng kontrobersyal na Socoro Bayanihan Services Incorporated (SBSI) sa Sitio Kapihan, Socorro, Surigao del Norte. Ang marubdob na paninindigan ng Senador ay nagbigay-diin sa pangangailangan ng “decisiveness” o pagiging mapagdesisyon, lalo na’t inilarawan niya ang grupo bilang isang “sindikato” na umaabuso sa mga tao at nagkukubli sa isang legislated protected area ng bansa.

Hindi makapaniwala ang Senador sa tila matamlay at paurong-sulong na aksyon ng DENR, at mariin niyang sinabi: “Huwag mong sasabihing okay, wala silang choice. ‘Pag binigyan mo sila ng choice, hindi susunod ‘yan, kasi illegal sila doon, e. Ang ating legislated protected area should be preserved [03:07].” Ang pahayag na ito ay nagbigay-hinuha sa isang mas malalim at mas seryosong suliranin ng gobyerno: paano patatagin ang pamamahala at ipatupad ang batas laban sa mga organisasyong ginagamit ang komunidad para sa kanilang sariling interes.

Ang Malinaw na Paglabag at ang ‘Syndicate’ sa Protected Area

Ang sentro ng isyu ay ang pananatili ng mahigit 3,000 katao sa loob ng isang protected area—isang lupaing pinoprotektahan ng batas at hindi inilaan para sa pabahay. Kinumpirma ni DENR Undersecretary Mark Fragada sa pagdinig na matapos ang masusing imbestigasyon, lalo na matapos pumutok ang iskandalo hinggil sa umano’y pang-aabuso sa mga kabataan at iba pang miyembro, binawi na ng ahensya ang Protected Area Community-Based Resource Management Agreement (PaCBRA) na iginawad noong 2004.

Lalong pinatibay ng opisyal ng DENR ang panawagan ni Senador Villar sa pamamagitan ng pagbibigay ng legal na basehan para sa pagpapaalis. Ibinunyag ni Usec. Fragada na mula sa mga orihinal na tenured migrant na pinagkalooban ng PaCBRA, “Isa na lang po si Oscar Arcular. He was the only one remaining [05:37].” Ang ibig sabihin, sa 1,200 kabahayan o 3,300 indibidwal na naninirahan doon—kabilang ang nakakabahalang bilang na 1,770 bata—maliban sa iisang tao, lahat sila ay naninirahan nang ilegal. Idinagdag pa ni Fragada na maging si “Senior Agila,” ang di-umanong cult leader ng SBSI, ay hindi rin tenured migrant [05:45].

Nag-ugat din ang pagbawi sa PaCBRA sa matitinding paglabag sa kasunduan. Ayon sa imbestigasyon ng DENR, nagtayo ang SBSI ng samu’t saring ilegal na istruktura sa lugar, kasama na ang mga checkpoints, access roads, volleyball courts, at mas nakakagulat pa, isang wave pool at recording studio [10:36]. Ang pagtatayo ng mga istrukturang ito ay malinaw na paglapastangan sa protected area at nagpapatunay sa paggamit ng lupa para sa layuning taliwas sa konserbasyon.

Ang Pera at ang Taktika ng Sindikato

Ang pinakamatinding punto ng diskusyon ay ang paniniwala ni Senador Villar na ang SBSI ay isang syndicate [04:07], na ang tunay na motibasyon ay pera, hindi relihiyon. Batay sa karanasan niya sa pagpapaalis ng mga informal settler, ipinunto ng Senador na kung ang grupo ay tunay na organisasyon ng pananampalataya, hindi nito “aapihin yung mga tao [00:42]” at hindi nito hahayaan ang mga miyembro nito na maging biktima ng pang-aabuso.

Lalo siyang naghinala nang lumabas ang impormasyong, ayon sa ulat, hindi raw aalis ang mga miyembro kahit bigyan pa sila ng bahay at lupa kung hindi rin sila bibigyan ng pera [04:03]. Dito naglatag si Senador Villar ng isang matinding diskarte na, bagama’t kontrobersyal, ay sadyang nakatuon sa pagpapabagsak ng sistema ng pangungulekta ng pera ng syndicate.

“Hindi ‘yan nalipat hangga’t hindi binibigyan ng pera [03:59],” pahayag ni Villar, batay sa kaniyang karanasan [14:38]. Iginiit niya na kung ang NHA ang magbibigay ng pabahay (na maaari namang bayaran sa loob ng 20 taon o rent-to-own), ang counterpart ng DENR at iba pang ahensya ay dapat magbigay ng financial assistance upang maging incentive sa pag-alis. Inihalimbawa niya ang ₱10,000 na ayuda na ibinigay niya noon sa mga inalis na informal settler sa Las Piñas-Parañaque Wetland Park [20:09], na aniya ay mabisang paraan upang mawalan ng hawak ang syndicate sa mga tao.

Ang paniniwala ng Senador ay hindi ang mga totoong mahihirap ang nagpapatigas, kundi ang mga syndicate na may kakamping mga abogado na humihingi ng malalaking bayad para sa kanilang ‘serbisyo’ [21:03]. “Alam mo ‘yung tunay na nangangailangan ng bahay, bigyan mo ng bahay, tuwang-tuwa. Pero ‘yung syndicate, pera ang gusto [20:36],” mariin niyang idinagdag.

Ang Panganib ng Pagiging ‘Undecisive’

Ang pagkabahala ni Senador Villar ay lalong tumindi sa tila pag-iwas ng mga opisyal ng DENR na gumawa ng final decision sa pagpapaalis. Ipinaliwanag ni Secretary Maria Antonia Yulo-Loyzaga at Usec. Fragada na kasalukuyan silang gumagawa ng isang inter-agency approach kasama ang Department of Justice (DOJ), Department of Social Welfare and Development (DSWD), Department of the Interior and Local Government (DILG), at Philippine National Police (PNP) [06:52]. Ang premise nito ay ang pagbabalik ng proper governance at ang pagtatanggal sa culture ng religious cult sa lugar [08:29].

Ngunit para kay Senador Villar, ang ganitong integrated approach ay nagpapabagal at lumilikha ng isang kapaligiran ng indecision. “Pag ganyan ang decision niyo na we leave it to the committee, walang mangyayari diyan [15:07],” babala niya. Tinalakay rin ng DENR ang paghahanap ng relokasyon at ang pag-aalala sa dami ng mga bata sa lugar [17:08], mga puntong hindi pinabayaan ng Senador. Gayunpaman, muling idiniin niya: “Dapat somebody has to decide [17:28].”

Pinuna niya ang pagiging undecisive na aniya ay magiging dahilan para pagtawanan lamang ang kaniyang sagot sa plenary session [19:23]. Ang punto ay simple at direkta: matapos makita ang legal basis na iisa na lang ang tenured migrant at legal na illegal na ang lahat, hindi na dapat mag-atubili. “You don’t give them a choice; they have to [leave] because they’re not supposed to be [in] a legislated protected area [15:23].”

Pagsasara: Pagpapatupad ng Batas at Proteksyon sa Kalikasan

Ang naging showdown na ito sa Senado ay hindi lamang tungkol sa pagpapaalis ng isang grupo, kundi tungkol sa political will at governance. Ang isyu ng SBSI ay naging simbolo ng kung paano ang mga organisasyon, na inakusahan ng pang-aabuso at pagsasamantala, ay nakakahanap ng santuwaryo sa mga lupaing dapat ay para sa konserbasyon, habang ginagamit ang mga mahihirap na tao bilang kalasag.

Ang panawagan ni Senador Villar ay malinaw at hindi nagbabago: ang legislated protected area ay dapat manatiling protektado. Ang karapatan sa tirahan ay hindi dapat lumampas sa karapatan ng kalikasan at ang paggalang sa batas. Sa huli, ang pagpapatupad ng utos na ito—ang agarang pagpapaalis ng syndicate at ang matalinong paggamit ng financial assistance—ang magiging sukatan ng pagiging epektibo at mapagdesisyon ng mga ahensya ng gobyerno.

Ang kasong ito ay nananawagan sa publiko at sa mga ahensya na kumilos nang mabilis at may paninindigan, upang maibalik ang governance at matigil ang pang-aabuso, hindi lamang sa tao, kundi pati na rin sa inang kalikasan. Kinakailangang magkaroon ng matatag na plano ang DENR at ang inter-agency committee upang wakasan na ang isyu ng SBSI at upang tuluyan nang makulong ang mga syndicate na gumagamit ng relihiyon at komunidad para sa kanilang sariling kapakinabangan [20:48]. Sa paglisan ng mga ilegal na naninirahan, maibabalik ang Sitio Kapihan sa Surigao del Norte sa tunay nitong layunin: ang pagiging isang protected area na pangangalagaan ng ating bansa.

Full video: