Sa Gitna ng Kongreso, Isang Pulis ang Naglakas-Loob na Kalabanin ang Mismong Sistema ng Korapsyon

Sa isang sandaling tila yumanig sa bulwagan ng Kongreso, naglabas ng matinding pasabog si Police Colonel Jovie Espenido, isang pangalan na kasing-init ng mga kontrobersiya sa Philippine National Police (PNP). Sa kanyang testimonya, na ibinigay sa ilalim ng panunumpa, ibinuking ni Espenido ang umano’y madilim na laro ng kapangyarihan at proteksiyon sa likod ng Oplan Tokhang at sa pangkalahatang giyera kontra ilegal na droga sa bansa. Hindi lamang siya nagbunyag ng korapsyon; direkta niyang idinawit ang dalawang pinakamakapangyarihang personalidad sa pulitika—sina Senador Bong Go at Senador Ronald “Bato” Dela Rosa—bilang mga protektor ng mga kinikilalang drug lord.

Ang nakakagimbal na pahayag na ito, na bumabalot sa takot at pagkadismaya, ay nagbigay linaw sa isang sistema kung saan ang hustisya ay tila nagiging mapagpili, at ang linyang naghihiwalay sa alagad ng batas at sa kriminal ay nagiging malabo, kung hindi man tuluyang nabura.

Ang Utos Mula sa Itaas: ‘Huwag Mong Galawin’

Ang pinaka-ugat ng pasabog ni Espenido ay nag-ugat sa kanyang pagpapatupad ng batas sa Osamis at ang kanyang pagtugis sa mga pamilyang sangkot sa droga, tulad ng mga Parohinog at si Kerwin Espinosa. Ayon kay Espenido, ang kanyang mga tagumpay ay hindi ikinatuwa ng lahat. Sa halip, nagdulot ito ng pagkadismaya sa mga matataas na opisyal na may sariling protektahan.

Ang pinakamatinding bahagi ng kanyang testimonya ay tumutukoy sa kaso ni Mayor David Navarro ng Clarin, Misamis Occidental, isang personalidad na kabilang sa ‘watchlist’ ng mga drug lord sa ilalim ng administrasyong Duterte [27:00]. Matapos maitalaga si Espenido sa lugar, tumanggap umano siya ng direktang tawag mula kay Bato Dela Rosa, na noon ay PNP Chief, at kay Senador Bong Go. Ang utos? Simple, ngunit nagpapahiwatig ng napakalaking implikasyon: “Huwag mong galawin si Mayor Navarro,” dahil umano’y ‘cleared’ na ito [26:39].

Para kay Espenido, ang utos na ito ay isang direktang paghadlang sa kanyang tungkulin at isang malinaw na senyales na ang ilang drug lord ay may ‘proteksyon’ mula sa pinakamataas na antas ng gobyerno. Ang katanungan ng mga mambabatas: Bakit magiging protektado ng matataas na opisyal ang isang indibidwal na kabilang sa narco-list? Ang kasagutan, ayon sa testimonya ni Espenido, ay masalimuot at nakatali sa isang malaking web ng ilegal na pera at pulitika.

Ang Madilim na Lihim: STL, POGO, at Pondo ng Digmaan

Lalong pinalaki ni Espenido ang kontrobersiya nang isinambulat niya ang pinagmulan ng pondo na ginagamit sa kontrobersiyal na ‘reward system’ ng PNP [25:31]. Ayon sa kanya, ang mga pondo ay hindi lamang nanggagaling sa lehitimong alokasyon. Sa halip, ibinunyag niya na ang mga Lokal na Pamahalaan (LGUs) at ang mga operasyon ng STL (Small Town Lottery) at POGO (Philippine Offshore Gaming Operators) ang ginagamit upang pondohan ang mga gantimpala.

Nabanggit mismo ni Espenido, batay sa impormasyong natanggap niya mula kay Mayor Navarro, na ang pondo para sa reward system sa kanilang operasyon ay nanggaling sa kita ng illegal gambling [29:37]. Ngunit ang pinakamabigat na akusasyon ay ang pagkakadawit ng pinakamataas na antas: “After this POGO’s [we were] able to register, with government funding was funnel downward from the level of Bong Go” [30:25, 34:54].

Ang pahayag na ito ay nagtatatag ng isang nakakakilabot na ugnayan: ang mga operasyong kontra-droga, na dapat ay pinondohan ng malinis na pera, ay umano’y sinusuportahan ng ‘dirty money’ mula sa illegal gambling, at ang sistema ng pagpopondo ay umano’y may basbas mula sa mga matataas na opisyal na may koneksyon sa POGO. Ang paghahayag na ito ay nagbigay ng isang bagong dimensyon sa giyera kontra droga—ito ay isang giyera na hindi lamang tungkol sa paglaban sa droga, kundi tungkol din sa pagtatago ng korapsyon sa ilalim ng balabal ng batas.

Ang Utos na ‘Eliminate’ at ang Quota System

Binalikan din ni Espenido ang utos na “eliminate” na tinanggap niya mula kay then-PNP Chief Bato Dela Rosa [01:22]. Sa wikang Bisaya, ang utos ay “Huwag tangon sila,” na isinalin ni Espenido bilang “eliminate” o “neutralize” [02:24]. Ito ay isang utos na sumasalungat sa due process at nagpapatunay sa madilim na aspeto ng Oplan Tokhang.

Dagdag pa rito, kinumpirma rin ni Espenido ang pagkakaroon ng ‘quota system’ [11:19]. Ang mga operatiba, ayon sa kanyang affidavit, ay may layuning makatok ang bahay ng 50 hanggang 100 pinaghihinalaang drug user o pusher bawat araw [15:23]. Ang mga ‘accomplishment’ na ito ay may kaakibat na ‘reward.’ Malinaw niyang inilarawan ang dalawang uri ng ‘reward system’: ang una ay para sa mga ‘lehitimong’ operasyon tulad ng buy-bust at pagpapatupad ng search warrant [17:15], at ang pangalawa ay para sa ‘elimination.’ Direkta niyang sinabi, “May reward kung mamatay yung nasa watch list” [12:39].

Ang sistemang ito ng gantimpala ay nagtutulak sa mga pulis na maging ‘trigger-happy,’ na lalong nagpalala sa mga kaso ng extrajudicial killings. Ang mas nakakabahala pa, ang reward system na ito ay pinondohan ng ‘protektadong’ mga drug lord, na nagpapakita ng isang malupit na siklo: ang pera ng kriminal ay ginagamit upang patayin ang ibang kriminal, habang ang mga nagpopondo ay nagpapatuloy sa kanilang ilegal na operasyon sa ilalim ng ‘proteksyon.’

Ang Kapalit ng Katapatan: Ang Pulis na Naging Target

Ang katapatan ni Colonel Espenido sa kanyang sinumpaang tungkulin ay nagdulot ng matinding personal na panganib. Matapos niyang matagumpay na i-dismantle ang mga drug group nina Kerwin Espinosa at ang mga Parohinog, na sinasabi niyang ‘tao nila,’ siya naman ang naging target.

Dahil sa kanyang pagiging ‘matigas’ at pagsuway sa utos na protektahan si Mayor Navarro, si Espenido ay biglang naidawit sa ‘narco-list’ ng pulisya at inakusahan pa bilang kasapi ng Malaysian drug trafficking group [03:06]. Maging ang kanyang bahay ay umano’y pinuntahan at hinalughog. Ang mensahe ay malinaw: kapag binalewala mo ang sistema ng proteksyon, ikaw ay magiging biktima [04:41].

Ang paglalagay sa kanya sa listahan ay humantong sa kanyang pag-amin na, “Ako talaga i-target na dahil nilagay kayo sa listahan, ngayon ikaw ay kayo po ay naging target” [05:04]. Ito ay nagbigay ng malinaw na larawan ng ‘Dark Side’ ng War on Drugs, kung saan ang mga pulis na nagsasabuhay ng kanilang tungkulin ay siyang pinaparusahan, habang ang mga pulitiko at matataas na opisyal na may koneksyon sa droga ay pinoprotektahan.

Gayunpaman, sa harap ng kamatayan at pagbabanta, nanindigan si Espenido. Ipinahayag niya ang kanyang matibay na pananampalataya at pag-asa sa Diyos, na tanging Siya lamang ang kanyang kinakatakutan [05:27]. Ang kanyang katapangan na harapin ang mga kasamahan at ang mga matataas na opisyal, at ilabas ang katotohanan sa publiko, ay nagpapatunay na mayroon pa ring mga alagad ng batas na hindi nagpapasakop sa bulok na sistema.

Panawagan para sa Tunay na Pananagutan

Ang testimonya ni Colonel Jovie Espenido ay higit pa sa isang serye ng alegasyon; ito ay isang panawagan para sa tunay na pananagutan. Ang pagkakadawit ng mga pangalan nina Senador Bong Go at Senador Bato Dela Rosa sa sistema ng proteksyon at ilegal na pagpopondo ay naglalagay ng malaking pagdududa sa integridad ng mga nakaraang operasyon kontra-droga [36:53].

Ang mga rebelasyon tungkol sa POGO, STL, at ang pondo na galing sa ‘matataas na antas’ ay nagpapakita na ang giyera kontra droga ay ginamit hindi lamang upang linisin ang bansa, kundi upang magsilbing pagkakataon sa ilang indibidwal na palakasin ang kanilang kapangyarihan at yaman, habang ipinipikit ang mata sa mga taong nasa watchlist.

Ang matapang na paglalahad ni Espenido ay nagbigay ng kailangan nating katotohanan—isang katotohanan na masakit man sa pandinig, ay kinakailangan upang tuluyang mabuwag ang bulok na sistema na nagtatago sa ilalim ng balabal ng gobyerno. Ang kanyang pahayag ay isang malinaw na hamon sa Kongreso at sa mamamayan: hahayaan ba nating manaig ang sistema ng pera at pagtataksil, o tatayo tayo upang ipagtanggol ang matuwid na landas at maghanap ng hustisya para sa lahat? Kailangang ituloy ang imbestigasyon upang malaman ang buong katotohanan at panagutin ang lahat ng mga indibidwal na idinawit, anuman ang kanilang posisyon o kapangyarihan.

Full video: