DAPAT TAMA ANG SIMULA AT DULO: Ang P125M na Pondo, Isang SDO, at ang Utos na Nagpabigat sa Kanyang Pananagutan

Sa gitna ng lumalawak na kontrobersya at mainit na pagtatanong sa Kamara, nag-iwan ng matinding emosyonal na bakas si Special Disbursing Officer (SDO) Gina F. Aosta ng Office of the Vice President (OVP). Sa pagharap niya sa House Committee on Good Government and Public Accountability, hindi lamang mga numero at regulasyon ang pinag-usapan, kundi maging ang bigat ng pananagutan, ang puwersa ng utos, at ang tila imposibleng paglilinis ng P125 milyong Confidential Fund (CF) ng OVP. Ang mga tanong na ibinato sa kanya—lalo na ni Representative Jurist Luistro—ay naglantad sa isang proseso ng paggastos na pumupunit sa diwa ng pananagutan sa gobyerno.

Ang pagdinig ay hindi lamang tungkol sa pera; ito ay tungkol sa tiwala—ang tiwala ng Pangalawang Pangulo sa kanyang tauhan, at ang tiwala ng publiko sa bawat sentimo ng kanilang buwis. Ngunit sa pagtatapos ng sesyon, tila ang tiwalang ito ay natagpuan sa isang security officer na walang pananagutan, at hindi sa itinalagang Espesyal na Opisyal ng Pamamahagi.

Ang Bigat ng P125M at ang Kakaibang Paglipat ng Responsibilidad

Ang sentro ng pagtatanong ay ang P125 milyong Confidential Fund na inilabas sa OVP noong huling quarter ng 2022. Si Gina Aosta, bilang SDO, ay ang itinalagang may pananagutan—ang tao na dapat mananagot sa bawat piso. Sa katunayan, kinumpirma niya na siya ay required mag-isyu ng Fidelity Bond, isang patunay na siya ang nag-iisang may custody ng napakalaking halaga, at mananagot sa anumang pagkawala o maling paggamit nito.

Ito ang naging matinding kabalintunaan:

Noong Disyembre 20, 2022, kinumpirma ni Aosta na personal niyang in-encash ang P125 milyon mula sa Land Bank, Show Boulevard Branch. Ang check at disbursement voucher ay parehong petsa. Kasama niya si Assistant Chief of Staff Limuel Orono, at ang napakalaking halaga ng pera ay inilagay sa apat na malalaking bag bago ito dinala sa OVP Extension Office sa Camp Aguinaldo.

Ang nakagugulat na rebelasyon ay ang kasunod na pangyayari. Sa pagdating sa opisina bandang 4:30 PM, ipinasa ni Aosta ang buong P125 milyon kay Colonel Roniel “Ron” Lañicha, ang Ground Commander ng Vice Presidential Security Group (VPSPG) at Security Officer.

“Hindi po ba’t kayo ang accountable officer? Bakit niyo ibinigay ang buong P125 milyon kay Colonel Lañicha, na hindi naman accountable officer?” ang matinding tanong na humamon kay Aosta.

Ang sagot ni Aosta ang naglantad sa mas malaking isyu ng hierarchy at mandato: “May approval po kay Ma’am Inday Sara, at without the approval ng Vice President will you give that to Colonel Lañicha? Hindi po.”

Kinumpirma ni Aosta na dahil sa utos ng Pangalawang Pangulo, nagtiwala siya sa isang opisyal na hindi sakop ng Fidelity Bond at walang itinalagang pananagutan para sa pondo. Ang kilos na ito ay, sa esensya, isang “unauthorized transfer of disbursement”, isang aksyon na tahasang ipinagbabawal sa ilalim ng PD 1445 (Auditing Code of the Philippines). Bilang Special Disbursing Officer, ipinasa niya ang kanyang pangunahing tungkulin (ang pamamahagi ng pondo) sa isang security officer. Nagpapatunay ito na kahit ang isang opisyal ay umiiyak at nagpapakita ng takot (fear at crying ni Aosta), ang malversation of public funds by negligence ay isang posibilidad dahil sa paglabag sa itinakdang proseso.

Ang Colonel, ang SDO, at ang Pag-agaw sa Kapangyarihan

Ayon sa proseso, si Aosta sana ang maghahanda ng financial plan, magdi-disburse, magli-liquidate, at magse-certify. Ngunit sa pagdinig, lumabas na si Colonel Lañicha ang siyang nagbigay ng “Object of Expenditures” at siyang nag-implementa ng mga confidential activities.

“Inu-usurp niya ba ang authority mo bilang Special Disbursing Officer?” ang tanong kay Aosta.

Bagama’t sinubukan niyang ipagtanggol na si Lañicha ay nagbibigay lamang ng inputs at guidance dahil siya ang nakakaalam ng mga confidential activities, hindi ito naging sapat. Ang financial plan mismo ay hindi nagtataglay ng lagda o pangalan ni Colonel Lañicha, ngunit ang lahat ng pananagutan, lalo na sa paghahanda ng liquidation at accomplishment report, ay bumagsak pa rin sa balikat ni Aosta. Ito ay isang matinding dilemma: ang SDO ay binigyan ng tungkulin, ngunit ang function ay ibinigay sa iba.

Ang Imposibleng Paggastos at ang Mistulang mga Multo

Lalong uminit ang pagtatanong nang tumuon ito sa bilis ng paggastos at sa mga acknowledgement receipts (ARs).

Kinumpirma ni Aosta na ang P125 milyon ay ginastos mula Disyembre 21 hanggang Disyembre 31, 2022—iyon ay, sa loob lamang ng 7 hanggang 10 araw, kasama pa ang Pasko at mga holiday. Isang napakalaking halaga ang ginastos sa napakaikling panahon. Sa katanungan kung posible ba ito batay sa kanyang karanasan bilang SDO sa Davao City, tumanggi si Aosta na sumagot, iginiit na si Colonel Lañicha ang nakakaalam.

Higit pa rito, ang liquidation report na sinertipikahan ni Aosta ay naglalaman ng mga malubhang iregularidad:

700+ Acknowledgement Receipts na may mga hindi mabasa at unreadable na lagda at walang nakalimbag na pangalan ng tumanggap.

Mga A.R. ng mga Taong Hindi Kilala: Tiyak na tinanong si Aosta tungkol sa mga pangalang lumabas sa mga resibo—sina Mary Grace Patos at Kokoy Vamin. Parehong itinanggi ni Aosta na kilala niya ang mga ito, iginiit na si Colonel Lañicha ang nag- execute ng mga A.R. at siyang nakakaalam ng mga tumanggap.

Ang pag-ulit-ulit ni Aosta na “Si Sir Lañicha po ang may alam,” ay nagbigay-diin sa kanyang depensa na siya ay umaasa lamang sa impormasyon ng security officer. Ngunit ang certification sa ibaba ng liquidation report ay nagpapahayag na si Gina F. Aosta ay certifying to the correctness of the above data.

“Paano mo sinertipikahan ang kawastuhan ng datos, kasama na ang mga resibong may unreadable na lagda at walang printed name ng tumanggap?” ang matinding tanong.

Tumanggi si Aosta na sagutin nang direkta kung tama o mali ang kanyang pag-certify sa mga resibo, patuloy na nagpapa-ulit-ulit sa kanyang pagtitiwala (trust) kay Colonel Lañicha. Ang kawalan ng printed name at readable signature ay nangangahulugang walang sinuman ang maaaring panagutin sa halagang ibinigay, na nagpapatibay sa matinding pagdududa sa wastong paggamit ng pondo.

Ang Panghihimasok at ang Panawagan para sa Katotohanan

Hindi rin maiiwasan ang mga clash sa pagdinig, lalo na sa pagitan ng mga mambabatas at ng mga opisyal ng OVP. Nagkaroon ng sagutan tungkol sa pagiging hypothetical ng mga tanong, kung saan iginiit ni Representative Marikina na hindi ito pinapayagan sa korte, habang tinukoy ng Komite ang kanilang rules of procedure na nagpapahintulot na makakuha ng katotohanan nang walang teknikalidad.

Mismong si Vice President Sara Duterte ay nagtangkang magsalita at sumagot bilang Head of Agency tungkol sa mga usapin, lalo na sa isyu ng suspension o detention ng kanyang Chief of Staff, Attorney Yusop Lopez. Ang kanyang presensya at interbensyon ay nagpatingkad lamang sa tindi ng political will sa likod ng mga isyu.

Ngunit sa huli, nananatiling nakalutang ang mga katanungan:

Kung si Colonel Lañicha ang nag-implementa, bakit hindi siya accountable officer?

Bakit nag certify si SDO Aosta ng liquidation report na may mga resibong walang printed name at hindi mabasa?

Sino talaga sina Mary Grace Patos at Kokoy Vamin, na pinaghihinalaang mga dummy recipient ng pondo, lalo pa’t hindi sila kilala ng mismong disbursing officer?

Ang testimonya ni Gina Aosta ay hindi lamang tungkol sa isang disbursement. Ito ay isang salaysay tungkol sa bigat ng pananagutan, at kung paanong ang “utos” ay maaaring maging pamatay sa integridad ng isang opisyal, na nag-iiwan sa publiko ng P125 milyong kuwestiyon na humihingi ng isang matuwid at tapat na sagot. Ang bawat Pilipino ay naghihintay, dahil ang katotohanan sa likod ng mga confidential funds ay hindi dapat maging kumpidensyal sa mga taong nagmamay-ari nito.

Full video: