Puso ng Bayan, Muling Nadurog: Jullebee Ranara, Biktima ng Karahasan sa Kuwait—Ang Sigaw ng Hustisya at Ang Lihim na Pagkukulang ng Sistema

Ang pagdating ng isang kabaong ay hindi lamang simpleng pagbabalik sa tahanan. Ito ay isang paalala ng pait, ng pangako na napako, at ng pag-asa na biglaang naputol. Ito ang nakatutok sa atin na katotohanan sa tuwing may uuwing Overseas Filipino Worker (OFW) na hindi na humihinga, isang bangungot na tila paulit-ulit na lamang sa kasaysayan ng bansa. Para sa pamilya Ranara, ang pagbabalik ni Jullebee, ang kanilang Bagong Bayani, ay hindi ang masayang pagtatagpo na kanilang inasahan. Ito ay ang huling, tahimik na pagbisita ng isang biktima ng karumal-dumal na krimen na naganap sa bansang sinandalan niya sana ng magandang kinabukasan: ang Kuwait.

Si Jullebee Ranara, 35-anyos, ay umalis sa Pilipinas noong Hulyo 12, 2022 [15:28], tangan ang matayog na pangarap na maiangat sa kahirapan ang kanyang pamilya. Hindi nagtagal, siya’y naging domestic helper sa ilalim ng employer na si hawaiiish alasmi [15:17]. Sa loob lamang ng anim na buwan, ang kanyang pag-asa ay napalitan ng matinding bangungot at matinding takot. Ang kanyang huling pakikipag-ugnayan sa pamilya noong Enero 20 ay hindi tungkol sa kagalakan, kundi tungkol sa takot, pagkabalisa, at pakiusap para sa tulong. Ikinuwento niya ang malubhang pagpapahirap na dinaranas niya mula sa 17-anyos na anak ng kanyang employer, kasabay ng nakakakilabot na pagbabanta ng isang ice pick [20:16]. Ang pag-alala sa huling sandaling iyon ay nagpapaigting sa emosyon ng publiko: ang isang ina, anak, at kapatid ay naglalahad ng kanyang pakiusap para mabuhay.

Ang banta ay naging isang madugong katotohanan. Ang balita ng kanyang kamatayan ay yumanig sa buong bansa. Hindi lamang siya basta namatay; siya ay pinatay—binugbog, at lalo pang nakagigimbal, siya ay sinagasaan [03:24]. Ang labi ni Jullebee ay natagpuan sa disyerto, sunog, at may mga bahid ng karahasan, na nagpapatunay sa sukdulang kalupitan ng kanyang sinapit. Ang pag-aresto sa 17-anyos na salarin ay nagbigay ng isang pahiwatig ng hustisya, ngunit ang trahedya ay nagtulak sa atin upang muling tanungin ang sarili nating gobyerno: Kailan ba matitigil ang pagpapahirap at pagpatay sa ating mga OFW na dapat ay nasa ilalim ng pinakamahigpit na proteksyon?

Ang Sigaw sa Bulwagan ng Senado at ang Pangako ng Laban

Dahil sa matinding panawagan ng publiko at sa bigat ng insidente, ang kaso ni Jullebee ay umabot sa Bulwagan ng Senado sa pamamagitan ng isang privilege speech na tinalakay ng Committee on Migrant Workers. Si Senador Jinggoy Estrada, bilang Vice Chair ng komite, at ang Chairman ng komite (na nagpahayag ng kanyang pag-uugnay sa talumpati ni Sen. Estrada) ay kapwa nagpahayag ng matinding pagkondena sa krimen.

“The death of another one of our heroes should never be taken lightly. One life lost is one too many,” mariing pahayag ng nagtalumpati, binibigyang diin ang halaga ng bawat buhay ng OFW [05:14]. Ang mga salitang ito ay hindi lamang retorika; ito ay isang panawagan para sa konkretong aksyon.

Ang mga OFW ay itinuring na modern day heroes ng bansa [08:55] dahil sa kanilang sakripisyo, ang pagtitiis sa hirap at pangungulila, at ang pagpapadala ng remittances na bumubuhay sa ating ekonomiya. Ang kanilang paglalayag sa banyagang lupain upang itaguyod ang kanilang pamilya ay hindi dapat matumbasan ng kamatayan at kalupitan. Ipinarating ng mga Senador ang kanilang pangako na hindi sila titigil [08:48] hangga’t hindi nabibigyan ng hustisya ang bawat Pilipino na nagbuwis ng buhay para sa bayan. Bilang chairman ng komite, ang nagtalumpati ay nagpahayag ng matibay na desisyon: “I will fight for what they deserve as the modern day heroes of our country” [08:52].

Gayunpaman, ang diskusyon ay hindi lamang tumuon sa krimen kundi sa mga butas sa sistema na nagbigay-daan sa trahedya. Ito ang pinakamalaking usapin: ang kapalpakan ng sistema.

Ang Kaduda-Dudang Ahensya at ang Sirang Screening

Isa sa mga pinagtuunan ng pansin ay ang Local Recruitment Agency (LRA) ni Jullebee, ang Platinum International Office for Recruitment of Domestic Manpower [15:05]. Ang matinding galit ng mga mambabatas ay umakyat nang ihayag ang kasaysayan ng ahensya.

Inilahad sa case management system ng DMW, na tinawag na Catalyst, na ang naturang LRA ay mayroon nang 12 kaso ng recruitment violation, kung saan 7 kaso pa ang pending sa Adjudication Bureau ng DMW [15:41]. Nakakabigla at nakakagalit isipin na ang isang ahensyang may ganito karaming record ng paglabag ay patuloy pa ring pinapayagang magpadala ng mga manggagawa sa ibang bansa, na tila hinahayaang ang kanilang mga client ay maging disposable.

“I think we have to summon the owner of this local recruitment agency to shed light on how they recruited the Jullebee Ranara…” ang panawagan na inihain sa plenaryo [17:03]. Ang layunin ay hindi lamang ang pagbigay ng penalty, kundi ang pagpapanagot sa mga ahensya na kumikita sa dugo at pawis ng ating mga kababayan.

Ngunit ang problema ay hindi lamang nasa lokal na ahensya. Tinanong din ang proseso ng screening ng mga Foreign Recruitment Agency (FRA) at ng mismong mga employer [17:21].

Ipinunto na ang Pilipinas ay naglalabas ng napakaraming requirements upang matiyak na ang ating mga manggagawa ay handa at karapat-dapat bago umalis ng bansa. Ngunit, “On the other hand, classic… wala silang i-screen. Harmless sila. Matter of fact is, wala silang criminal record, Criminal Ice Pick, something to that effect…” [10:26] ang emosyonal na pahayag na naglalantad ng malaking pagkukulang.

Bakit hindi natin inoobligang magpakita ng police clearance at patunay ng pagiging harmless ang mga dayuhang employer? Bakit tila mas mahigpit ang screening sa ating Bagong Bayani kaysa sa kanilang magiging amo? Ang kakulangan sa screening ng mga employer ang nagbigay-daan upang ang isang 17-anyos na binata, na may tendencies sa karahasan, ay makagawa ng karumal-dumal na krimen sa isang Pilipino. Isang malaking kapabayaan ito ng sistema na dapat agarang resolbahin.

Ang Trahedya ng Hotline at ang Tatlong Nagrereply

Ang pinaka-nakakagimbal na rebelasyon ay ang katotohanan tungkol sa emergency hotline ng gobyerno para sa mga OFW.

Kung si Jullebee ay nakararanas ng panganib, mayroon ba siyang direktang matatawagan? Isang 9-1-1 ng mga OFW na magdadala ng agarang rescue?

Sa kasalukuyan, ipinahayag na ang mga domestic helper ay kailangang makipag-ugnayan sa kani-kanilang Polo Offices (Philippine Overseas Labor Office) sa host country, na, ayon sa paglalahad, ay “a long process” [22:13]. Walang direct line na makakapagbigay ng instant action at rescue sa loob ng parehong oras! Ang katotohanang ito ay nagbigay ng matinding katanungan: Kung ang isang OFW ay nasa bingit ng kamatayan, aasa na lamang ba sila sa mabagal na bureaucracy?

Dahil dito, nagmungkahi ng isang 24/7 hotline na may kakayahang magbigay ng agarang aksyon [22:19]. Ngunit ang pagdududa ay naroon: ang existing hotline ng DMW, ang 1348, ay mayroon nang malaking problema: Tatlong tao lamang ang sumasagot sa telepono! [24:50] Isipin ang libu-libong OFW sa iba’t ibang panig ng mundo, lahat sila’y umaasa sa numerong iyon para sa tulong, ngunit tatlong tao lang ang nakahandang tumugon. Ito ay hindi lamang kakulangan sa serbisyo; ito ay isang death sentence para sa isang tao tulad ni Jullebee na naghahangad ng agarang kaligtasan.

Ang isang buhay ay nawala dahil sa pagkabulok ng bureaucracy at kakulangan sa personnel. Ang DMW ay pinuri sa kanilang pagiging workaholic at seryoso sa trabaho [25:36], ngunit ang problemang ito sa manpower sa hotline ay isang malaking butas na kailangan ng agarang solusyon.

Ang Tuldok ng Pag-asa: Pangako ng Tulong at Reporma

Sa kabila ng matinding galit at lungkot, may mga hakbang namang ginagawa ang pamahalaan.

Bilang agarang tulong, ipinagkaloob ng Overseas Workers Welfare Administration (OWWA) ang garantisadong financial aid na P220,000, at karagdagan pang P800,000 mula sa life insurance na provided ng agency, na umabot sa kabuuang P1.02 Milyon [07:55]. Bagamat malaking tulong ito sa pamilya upang sila ay makabangon sa kanilang pinansyal na pag-aalala [08:35], hindi kailanman matutumbasan ng pera ang buhay ni Jullebee.

Ang Secretary ng DMW ay nakipagpulong sa pamilya Ranara noong Enero 23 [20:02], nagbigay ng personal na pakikiramay, at tiniyak ang tuloy-tuloy na aksyon laban sa nagkasala.

Ngunit ang pangako ng mga Senador ay mas tumitindi sa long-term reform. Ipinahayag nila ang pagsuporta sa DMW at OWWA [14:17], at ang patuloy na pakikipagtrabaho kina Secretary Ople, Undersecretary Ignacio, at Administrator Tago upang masigurong hindi na mauulit ang trahedya. Mayroon ding panawagan na tiyakin na bago umalis ang OFW sa bansa ay mayroon na silang kompletong impormasyon, kasama ang hotline number [24:18], at seryosong pag-aksyon sa mga recruitment agency na may violation [19:49].

Ang kaso ni Jullebee ay nagbigay ng malinaw na hamon sa administrasyon: hindi sapat ang pagtawag sa mga OFW na Bagong Bayani kung hindi naman natin sila kayang protektahan. Ang kanilang pag-alis ay dapat maging desisyon, hindi isang sapilitang paghahanapbuhay na may kaakibat na death risk.

Ang trahedya ni Jullebee Ranara ay isang turning point. Ito ay isang panawagan para sa mabilis at radikal na pagbabago sa sistema ng OFW deployment at proteksyon. Huwag na nating hintaying may mamatay pa bago umaksyon. Ang bawat OFW ay may karapatang umuwi nang buo at buhay. Ang hustisya para kay Jullebee ay hindi lamang ang pagpaparusa sa kanyang salarin, kundi ang pagtiyak na ang kanyang pagkamatay ang huling titingnan natin bilang resulta ng kapabayaan ng sarili nating sistema.

Ang ating mga Bagong Bayani ay nagbigay na ng kanilang buhay at dugo para sa ekonomiya ng bansa. Oras na para ibigay natin sa kanila ang tanging kailangan nila: tunay at agarang proteksyon. Ang laban para kay Jullebee ay laban ng bawat Pilipino. Ang pangako ng Senado ay malinaw: “I will fight for what they deserve as the modern day heroes of our country” [08:52]. Sana, ang pangakong ito ay maging simula ng isang bagong kabanata kung saan ang bawat OFW ay uuwi, hindi sa isang kabaong, kundi sa mainit na yakap ng kanilang pamilya.

Full video: