Ang Kagimbal-gimbal na Paghaharap: Duterte, Isinugal ang Kinabukasan sa Gitna ng Banta ng Kasong Pangkrimen at Pandaigdigan

Sa isang sesyon ng Kongreso na tumindig ang balahibo ng sambayanan, tuluyan nang nag-apoy ang matagal nang kumukulong isyu ng “War on Drugs” ni dating Pangulong Rodrigo Roa Duterte. Sa harap ng Quadcom hearing, naganap ang isa sa pinakamainit at pinakakontrobersyal na paghaharap sa kasaysayan ng pambansang lehislatura, kung saan ang isang simpleng pag-amin ng responsibilidad ay naging susi sa posibleng kasong pangkrimen, maging ang paglabag sa pandaigdigang batas.

Ang sentro ng tensyon ay ang Batangas 2nd District Representative na si Congresswoman Atty. Gerville “Jinky” Luistro, na mayroong pusong bakal at matalas na pananalita. Hinarap niya ang dating Pangulo nang walang takot, gamit ang malalim na kaalaman sa batas upang halukayin ang bawat salita at desisyon ni Duterte noong siya ay nakaupo pa sa puwesto. Ngunit ang pinakamabigat na bombang sumabog sa pagdinig ay hindi lamang ang paulit-ulit na pag-amin ni Duterte sa “full legal responsibility” sa mga biktima ng War on Drugs, kundi ang kaswal at nakakabiglang deklarasyon niya kaugnay ng isang lugar sa Davao City—ang Laod Firing Range.

Ang “Extrajudicial Confession” at ang Banta ng R.A. 9851

Mula sa simula pa lamang, matapang na iginiit ni Congresswoman Luistro ang layunin ng komite: ang magrekomenda ng legal na aksyon laban kay dating Pangulong Duterte. Ang kanyang tiningnan ay ang mismong dila ng dating Pangulo.

Kaya’t nang aminin ni Duterte ang pananagutan sa lahat ng biktima, maging ang mga insidenteng legal at ilegal, agad itong kinapitan ni Luistro at tinanong: “Can I equate this statement of yours to an extrajudicial confession of guilt?”

Ang tanong na ito ay tila isang litanya ng mga legal na prinsipyo. Matapos ang panandaliang pagtanggi ni Duterte, kung saan pilit niyang pinaninindigan na “I order the campaign against drugs… I take that responsibility of their actions,” muling pinalala ng Kongresista ang kahalagahan ng kaniyang pahayag. Ayon kay Luistro, ang deklarasyon ng pananagutan ni Duterte ay mayroong lahat ng elemento ng isang extrajudicial confession: boluntaryo, may matino at malusog na pag-iisip, at nauunawaan ang kahihinatnan. Ang tanging kulang na lamang ay ang paglalagay nito sa papel.

Dito na pumalag si Duterte. Sa halip na sumunod sa hiling na isulat ang pag-amin, iginiit niya na wala na itong silbi. “Documented by the records here… magtanong na kayo,” aniya, pilit na iniiwasan ang pagtatala ng kanyang responsibilidad sa isang pormal at nakasulat na dokumento.

Ngunit ang legal na batayan ni Luistro ay nakatuon sa mas malalim na usapin. Ipinunto niya na ang Kongreso ay handa nang magrekomenda ng pagkakaso sa ilalim ng Republic Act No. 9851 o ang “Act Defining and Penalizing Crimes Against International Humanitarian Law, Genocide, and Other Crimes Against Humanity.” Dagdag pa rito, maaari rin siyang kasuhan ng murder batay sa Revised Penal Code. Ang paggamit ng R.A. 9851 ay nagpapahiwatig na ang mga pagpatay na naganap sa ilalim ng War on Drugs ay posibleng ituring na crimes against humanity, na nagdadala ng mas mabigat na implikasyon sa pandaigdigang komunidad.

Ang ‘Practice Shooting’ at ang Misteryo ng Laod Quarry

Kung ang pag-amin sa responsibilidad ay isang malaking kontrobersiya, ang sumunod na rebelasyon ni Duterte ang lalong nagpahanga sa marami. Sa isang tanong ni Luistro tungkol sa Laod Firing Range sa Davao City, kaswal na sinagot ni Duterte: “Doon ako nagpa-practice magbaril para pumatay ng tao.”

Ang pahayag na ito ay umalingawngaw sa buong bulwagan, at nagbigay ng bigat sa mga alegasyon na matagal nang iniuugnay kay Duterte. Mas lalo pang pinalala ni Luistro ang epekto ng pahayag nang ikonekta niya ito sa Laod Quarry—ang lugar kung saan matatagpuan ang nasabing firing range. Naalala niya ang imbestigasyon ng Commission on Human Rights (CHR) sa ilalim noon ni Senador Leila de Lima, kung saan umano’y may natagpuang mga buto ng tao sa loob ng quarry.

Ang pag-amin ni Duterte sa “practice shooting to kill people” sa isang lugar na kontrobersyal at may matagal nang hiwagang itinatago ay hindi lamang isang simpleng pahayag; ito ay isang de facto na pagsuporta sa matinding tsismis at alegasyon ng mga paglabag sa karapatang pantao. Bagama’t pilit niyang itinanggi ang kaalaman tungkol sa mga buto o ang pag-iimbestiga dito—“Bakit ako mag-imbestiga ng mga buto diyan?”—ang kanyang kaswal na tono at ang kawalang-pagsisisi ay lalong nagpainit sa isyu.

Ang Legal na Bato at ang Teorya ng Konspirasiya

Hindi nagpatinag si Congresswoman Luistro. Bilang isang abogado at dating piskal si Duterte, ginamit niya ang mga legal na termino upang talunin ang dating Pangulo sa sarili nitong larangan.

Ipinaliwanag ni Luistro ang conspiracy theory at ang tatlong uri ng “principal” sa krimen: ang principal by inducement, principal by indispensable cooperation, at principal by direct participation. Sa mahabang palitan ng salita, ipinunto ni Luistro na kahit hindi pa man si Duterte ang aktuwal na bumaril, siya ay maaaring ituring na principal by inducement.

“It is my humble submission Mr. chair that without the order, without the reward, this police operatives should not have resulted to killing a huge number of victims of War on Drugs,” giit ni Luistro.

Ang puntong ito ay sumira sa depensa ni Duterte, na umaasa sa “presumption of regularity” ng performance of official duty ng mga pulis. Sa mata ni Luistro at ng mga kritiko, ang malawakang pagpatay at ang bigat ng estadistika—mula sa 6,252 indibidwal na napatay sa anti-drug operations hanggang sa 27,000 hanggang 30,000 na biktima ng “vigilante style” killings—ay hindi maaaring ituring na simpleng “regularity” o pagkakamali lamang.

Dito na inilatag ni Luistro ang nakababahalang estadistika: halos 31,000 biktima ng War on Drugs. Taliwas ito sa bilang ng mga biktima noong nakaraang administrasyon. Ang ganitong kalaking bilang ay nagpapatunay, ayon kay Luistro, na walang due process na sinunod ang kampanya ni Duterte. “If indeed there is requirement of due process, wala po dapat ganito karaming patay,” aniya.

Ang Pagtanggi at ang ICC Baril

Bilang pagpapatibay sa kanyang pagtanggi, idineny ni Duterte ang kanyang kaugnayan sa ilang kontrobersyal na insidente. Sa mga alegasyon mula sa testimonya ni Arturo Lascañas tungkol sa pagpatay ng 11 Chinese personalities sa Dumoy Raid at ang pagbomba ng mga mosque matapos ang St. Peter’s Cathedral bombing noong 1993, mariing sinabi ni Duterte na huwag paniwalaan si Lascañas—“binubola ka lang niyan.”

Sa alegasyon ng pambobomba sa mga mosque, naging emosyonal si Duterte at sinabing: “Do you know that my mother is a Muslim? That’s an idiot statement.” Ang paggamit niya ng personal na koneksyon sa Islam ay tila huling baraha upang itanggi ang seryosong akusasyon ng religious-based retaliation.

Ngunit ang huling laban ay nakatuon sa International Criminal Court (ICC). Matapos ang serye ng mga pag-amin at pagtatanggi, tinanong si Duterte: “If one of these days the ICC will come, will you voluntarily submit yourself?”

Ang kanyang tugon ay walang pag-aalinlangan at puno ng pagmamalabis: “Sipain ko pa sila Ma’am!” Ang pahayag na ito ay kontradiksyon sa kanyang naunang kondisyonal na pagpayag na sumailalim sa ICC kung may magsasponsor ng kanyang pamasahe, na ngayon ay tila binawi na niya. Ang pagtanggi niyang ito ay nagpapakita ng kanyang pagiging matigas at pagtutol sa anumang pandaigdigang hurisdiksyon na gustong manghimasok sa mga isyu sa loob ng bansa.

Konklusyon: Ang Hamon sa Hustisya

Ang Quadcom hearing ay hindi lamang isang sesyon ng pagtatanong; ito ay isang pampublikong paglilitis na binalot ng tensyon, legal na taktika, at mga nakakagimbal na pag-amin. Ang paglilitis ay nagtatapos sa isang malinaw na banta: ang pagtindig ni Congresswoman Luistro sa kanyang konklusyon na ang War on Drugs ni Duterte ay hindi sumunod sa due process at kailangan nang aksyunan.

Ang komite, ayon kay Luistro, ay handa nang magrekomenda ng paghahain ng kaso, na naglalayong ipatupad ang batas sa isang Pangulo na minsan ay nasa itaas ng lahat. Ang pag-amin ni Duterte sa kanyang responsibilidad, ang paglilinaw niya sa conspiracy at ang nakakakilabot na paggamit ng Laod Firing Range ay hindi na mga simpleng pahayag; ito ay mga ebidensyang nakatala sa rekord ng Kongreso.

Ang isyu ngayon ay hindi na kung naganap ang mga krimen, kundi kung ang mga pag-amin at pagtatanggi ni Duterte ay magiging sapat na ba para tuluyan siyang papanagutin sa harap ng batas, para sa ikalalaya ng diwa ng hustisya sa Pilipinas. Ang bansa ay naghihintay, habang ang mga salitang sinabi sa Kongreso ay patuloy na umaalingawngaw, naghahanap ng katarungan sa likod ng libu-libong biktima.

Full video: