PINANSYAL NA HIWAGA: Opisyal ng DepEd, “Nag-Teleport” sa 26 na Lugar sa Isang Araw; Imposibleng Paggasta ng Milyon-Milyong Pondo ni VP Sara, Nabunyag sa Kongreso

Ang Misteryo ng Paggasta: Sino ang Nagtatago sa Likod ng Imposibleng Resibo?

Nanginginig sa pagkamangha at matinding pagduda ang mga mambabatas ng bansa matapos ilantad sa isang pagdinig ng Kongreso ang mga transaksyon ng Confidential Funds (CF) na tila lumabag hindi lamang sa alituntunin ng pag-a-audit kundi maging sa mismong batas ng pisika. Ang serye ng mga katanungan tungkol sa mga pinaghihinalaang “typhographical errors,” mga pekeng pangalan, at ang pisikal na imposibilidad ng paglalakbay ay umikot sa paggamit ng confidential funds ng Office of the Vice President (OVP) at ng Department of Education (DepEd), na parehong pinamumunuan ni Bise Presidente Sara Duterte. Sa gitna ng pagdinig, naging sentro ng atensyon ang dalawang Special Disbursing Officers (SDO) na may personal na pananagutan sa daan-daang milyong pondo—sina Gina Aosta ng OVP at Edward Farda ng DepEd—na kapwa hindi dumalo, lalo pang nagpalalim sa mga alingasngas ng kawalan ng pananagutan.

Ang Hub-and-Spoke System: Pader ng Kawalan ng Alam

Isa sa mga pinakamalaking katanungan na lumitaw sa pagdinig ay ang misteryo ng organisasyon sa loob ng OVP. Taliwas sa tradisyonal na “pyramid” na istruktura kung saan ang lahat ng impormasyon at operasyon ay dumadaan sa Chief of Staff, iginiit ni Atty. Soica Lopez, ang Undersecretary at Chief of Staff ni VP Duterte, na ang opisina ay “compartmentalized” o hiwa-hiwalay ang operasyon.

Ayon kay Atty. Lopez, ang kanyang responsibilidad ay tumutukoy lamang sa mga operational concerns tulad ng social amelioration program at hindi siya “privy” o nabibigyan ng kaalaman sa usapin ng confidential expenses. Ang pahayag na ito ay nagdulot ng matinding pagtataka at kalituhan sa mga mambabatas. Paanong ang pinaka-senior na opisyal, pangalawa lamang sa Bise Presidente, ay walang kamalay-malay sa paggastos ng confidential funds na nasa ilalim ng parehong tanggapan?

Ang pahayag na ito ay nagbigay-daan sa paglalarawan ng isang “hub-and-spoke” na sistema, kung saan ang Bise Presidente ay ang sentro, at tuwiran siyang nakikipag-ugnayan sa iba’t ibang cluster o dibisyon, tulad ng Chief of Staff, Finance, o Spokesperson, nang walang kinakailangang koordinasyon sa pagitan ng mga ito. Para sa mga mambabatas, ang ganitong istruktura ay tila isang sopistikadong balwarte na naglalayong ihiwalay ang Head of Agency sa anumang pananagutan sa ilalim ng money trail ng pondo. Ito ay nagpapahiwatig ng isang istilo ng pamamahala na pinipili ang isolated authority kaysa sa collective accountability at transparency.

Ang Personal na Pananagutan ng SDO at ang Joint Circular

Ang lahat ng pagduda ay nagbigay-diin sa Joint Circular na ipinapatupad ng Commission on Audit (COA), na siyang sentro ng isyu. Kinumpirma ni Atty. Kamora ng COA na ang sirkular ay malinaw: ang Special Disbursing Officer (SDO) ay personal na inatasan na hawakan ang pagbabayad at pagliliquidate ng confidential funds. Samantala, ang Head of Agency (VP Duterte) ay personal na inatasan na pangasiwaan ang prosesong ito.

Nangangahulugan ito na ang SDO dapat ang may personal at aktuwal na kaalaman sa bawat sentimo na inilabas—mula sa pag-e-encash ng pera (P125 milyon para sa OVP) hanggang sa mismong pag-abot nito sa recipient o tatanggap. Ang katotohanang ito ang nagpapalubha sa kalagayan ng dalawang SDO na sina Aosta at Farda, dahil ang mga dokumentong kanilang pinirmahan ay naglalantad ng mga transaksyong hindi kayang ipaliwanag ng common sense.

Ang Nakakabiglang Teleportasyon ng SDO ng DepEd

Ang pinaka-sensasyonal na rebelasyon ay nagmula sa mga Acknowledgment Receipts (ARs) ng DepEd, na personal na pinirmahan umano ni SDO Edward Farda. Kung ang ARs ng OVP ay pinuna dahil sa kawalan ng detalye ng lokasyon at pagkakamali sa petsa, ang ARs naman ng DepEd ay may detalye ng lugar, at doon nagsimula ang lamat.

Ipinakita sa pagdinig ang isang chart na naglalaman ng mga disbursement ni Farda. Ang Marso 15, 2023 ay naging sentro ng gulat: diumano’y nagawa ni SDO Farda ang 26 na disbursement sa 26 na magkakaibang lungsod at probinsya sa loob lamang ng isang araw!

Ilan sa mga nakalistang lokasyon na pinuntahan daw ni Farda sa loob ng 24 oras ay kinabibilangan ng mga lugar na magkakalayo tulad ng: Davao, Oriental Mindoro, Laguna, Zamboanga del Sur, Cebu, Iloilo, Batanes, Pampanga, Legazpi, Lanao del Norte, Batangas, Tarlac, Metro Manila, Samar, Davao de Oro, at Cavite.

Dahil dito, hindi napigilan ng isang mambabatas ang magpahayag ng matinding pagkadismaya at pagdududa, at nagtanong kung “may helicopter” ba si Farda, o kung siya ba ay “nag-teleport.” Ang katotohanang pinirmahan at isinertipika ng SDO na personal niya itong ginawa, ayon sa Kongreso, ay nagpapakita ng isang malinaw na “pisikal na imposibilidad” at tahasang “walang hiya” na paglabag sa pananagutan. Ang serye ng imposibleng paglalakbay ay paulit-ulit ding nangyari, tulad noong Pebrero 25, 2023, kung saan may 21 disbursement sa 18 lugar, at Pebrero 27, 2023, na mayroon ding 21 disbursement sa 18 lugar.

Ang Kahina-hinalang Paggasta ng OVP: Pasko at ang 11-Araw na Frenzy

Hindi rin naligtas ang OVP sa seryosong pag-uusisa. Ayon sa datos na inilabas, ang mga disbursement ng OVP ay kinakitaan ng dubious timing at questionable volume. Partikular na pinuntirya ang 11-araw na frenzy ng paggastos noong Disyembre 2022.

Ang pinakanakagugulat ay ang Disyembre 23, 2022—ang mismong araw bago ang Bisperas ng Pasko. Sa panahong abala ang lahat sa paghahanda sa Noche Buena, 103 indibidwal diumano ang tumanggap ng kabuuang P15 milyon sa Confidential Funds. Sa katanungan kung paanong nagawa ni SDO Gina Aosta ang personal na pag-aabot ng ganoong dami ng pera sa ganoong dami ng tao sa gitna ng kapaskuhan, walang naibigay na kongkretong paliwanag ang mga opisyal na dumalo.

Bukod pa rito, nabanggit ang 158 na acknowledgement receipts na may ‘typographical errors’ sa petsa, gayundin ang paggamit diumano ng bogus names tulad ni “Mary Grace Patos.” Sa pag-amin ng COA na ang kanilang pag-a-audit ay tila ministerial lamang sa pagtanggap ng mga ARs, nanawagan ang Kongreso na palakasin ang ahensya upang maging mas stringent at matukoy ang mga red flags na kitang-kita na sa dokumento.

Ang Palusot ng Anibersaryo at ang Pagkawala ng mga SDO

Lalo pang nag-init ang pagdinig nang mapag-alaman na ang isa sa mga SDO, si Gina Aosta, ay hindi dumalo dahil sa isang Travel Order para sa pag-monitor at pagpapadali ng mga anniversary activities ng OVP. Ang dahilan na ito ay tinawag na kakaiba ng mga mambabatas, dahil hindi trabaho ng isang Special Disbursing Officer na pangasiwaan ang mga event.

Nang tanungin ang OVP officials, kabilang si Atty. Lopez at Director Baloro, tungkol sa detalye ng month-long na selebrasyong ito—partikular ang eksaktong lokasyon ng aktibidad sa Caraga region sa araw mismo ng pagdinig—hindi nila ito masagot nang tuwiran. Ang kawalan ng simpleng detalye tulad ng venue ng isang major na aktibidad ay lalong nagpatibay sa paniniwala ng Kongreso na ang Travel Order ay isa lamang manipis na palusot upang iwasan ang pagdalo sa pagdinig.

Panawagan para sa Katotohanan at Reporma

Sa huli, ang pagdinig na ito ay naglantad ng isang seryosong hamon sa prinsipyo ng accountability sa pambansang pamamahala. Ang money trail ng confidential funds ay nagtatapos sa dalawang opisyal na, ayon sa Kongreso, ay personal na pumirma sa mga resibong nagpapatunay ng mga transaksyong hindi makatotohanan.

Ang pag-amin ng COA na titingnan nila nang mas seryoso ang mga ARs, at ang panawagan para sa legislative action upang palakasin ang kanilang manpower at prudence, ay isang hakbang pasulong. Subalit, ang mga katanungan—tungkol sa dalawang SDO na tila may kakayahang mag-teleport, ang compartmentalized na OVP na pumoprotekta sa kawalan ng alam, at ang daan-daang milyong cash na hindi matukoy ang money trail—ay nananatiling nakabitin sa himpapawid. Ang publiko ay naghihintay ng kasagutan, sapagkat ang isyu ay hindi lamang tungkol sa pera, kundi tungkol sa katotohanan at kung paano pinamumunuan ang pinakamataas na tanggapan ng bansa. Ang panawagan ay malinaw: Kailangang Manatiling Matatag ang Katotohanan laban sa Imposibilidad.

Full video: