PAGDURUSA SA PAGTATAKSIL: Mayor ‘Monching’ Reyes, Sentro ng Bilyong-Pisong Anomalya sa Pondo ng Bayan!

Sa loob ng maraming taon, ang pangalan ni Mayor Ramon “Monching” Reyes ay kasingkahulugan ng serbisyo publiko at integridad. Kilala siya bilang matapat na ama ng lungsod, ang taong personal na nangunguna sa bawat relief operation at hindi nauubusan ng solusyon sa mga problemang pang-komunidad. Siya ang mukha ng pag-asa, ang sandigan ng mga mahihirap, at ang sagisag ng isang matuwid na pamamahala. Subalit ngayon, ang imaheng ito ay tuluyan nang gumuho, dinurog ng nakakagulantang na balita na nagpapahintulot sa buong bansa na magtanong: Gaano kakapal ang maskara ng kasinungalingan?

Ang sambayanang Pilipino ay nabalutan ng matinding galit, sakit, at pagkadismaya matapos kumalat ang ulat patungkol sa isang bilyong-pisong anomalya na sentro si Mayor Monching Reyes. Ang pera—na kinuha mula sa kaban ng bayan at nakalaan sana para sa mga pinaka-kritikal na pangangailangan ng mamamayan, lalo na ang mga biktima ng nagdaang bagyo at mga pamilyang nabubuhay sa ilalim ng poverty line—ay diumano’y nagamit sa mga kahina-hinalang proyekto at napunta sa bulsa ng mga iilang indibidwal. Ito ay hindi lamang isang simpleng kaso ng korapsyon; isa itong talamak at malalim na pagtataksil na direktang pumunit sa pag-asa at dignidad ng milyun-milyong Pilipino.

Ang Pagsabog ng Katotohanan

Ang simula ng sigwa ay nag-ugat sa isang serye ng malalaking proyekto na may kinalaman sa imprastraktura na pinondohan ng pambansang gobyerno ngunit pinangangasiwaan ng lokal na pamahalaan sa ilalim ni Reyes. Sa simula, ang mga proyekto—mula sa pagpapatayo ng mga disaster-resilient housing units hanggang sa malawakang irigasyon system—ay ipinagmamalaki bilang simbolo ng ‘Golden Age’ ng lungsod. Ngunit ang mga mamamahayag na nag-iimbestiga, kasama ang isang grupo ng mga whistleblowers na binabalot ng takot ngunit hinimok ng katotohanan, ay nagsimulang magbunyag ng mga butas at iregularidad sa mga dokumento.

Lumabas sa imbestigasyon na ang halaga ng mga materyales at serbisyo ay labis na minarkahan, ang mga kontrata ay ibinigay sa mga dummy corporation na may direktang koneksyon sa mga kamag-anak at malalapit na kaibigan ni Reyes, at ang ilang proyekto ay nanatiling half-baked o kaya’y hindi man lang nagsimula, ngunit ang pondo ay buo nang na-liquidate. Ang pinakamasakit na pagtataksil ay ang pagkawala ng halos isang bilyong piso na nakalaan para sa Pantawid Pamilya at Typhoon Rehabilitation Fund.

Ito ang pera na direktang makatutulong sana sa muling pagtatayo ng mga bahay ng mga pamilyang nawalan ng tirahan, makabibili sana ng gamot para sa mga maysakit, at magbibigay sana ng pagkain sa mga nagugutom. Sa halip, habang ang mga pamilya ay natutulog sa karton at nakikipaglaban sa kalamidad, ang kanilang pangarap na pagbangon ay ipinagkanulo, at ang kanilang pagdurusa ay ginawang oportunidad para sa mga mapagsamantalang opisyal.

Ang Emosyonal na Baha ng Galit

Hindi nagtagal, ang balita ay kumalat na parang apoy sa tuyong damo. Ang unang reaksyon ng publiko ay pagtanggi at pagdududa—paanong ang kanilang ‘Monching’ ay magagawa ito? Ngunit habang inilalatag ang mga ebidensya sa mga pahayagan at sa telebisyon—mga resibo, bank accounts, at testimonya ng mga insiders—ang pagtanggi ay napalitan ng isang mapangwasak na baha ng galit.

Sa lansangan, daan-daang tao ang nagtipon, nagdadala ng mga placards na may nakasulat na “Ibalik ang Pera ng Bayan!” at “Katarungan Para sa Biktima ng Pagtataksil!” Ang sigaw ng masa ay hindi lamang isang protesta laban sa korapsyon; ito ay isang kolektibong iyak ng pagkadismaya mula sa isang lipunan na paulit-ulit nang binibigo ng mga taong pinagkakatiwalaan nila.

Ang isang matandang babae, na biktima ng bagyo at isa sa mga inaasahang makikinabang sa rehabilitation fund, ay naiyak sa harap ng camera. “Ang inasahan namin, pag-asa,” aniya, nanginginig ang boses. “Ang binigay niya sa amin, gutom. Paano niya naatim na nakita kaming naghihirap, samantalang ang pera namin ay nasa kaniyang bank account?” Ang kaniyang salaysay ay naging simbolo ng pangkalahatang damdamin ng mga Pilipino: ang panghihinayang na maging biktima ng pagtataksil sa loob ng sarili nilang gobyerno.

Ang Depensa at ang Hamon ng Katotohanan

Sa gitna ng lumalaking sigwa, matigas na itinanggi ni Mayor Reyes ang lahat ng akusasyon. Sa isang emosyonal na press conference, na halatang may bakas ng pilit na pagpapanggap, mariin niyang sinabi na siya ay biktima lamang ng ‘political persecution’ at ‘malisyosong paninira.’

“Inialay ko ang buong buhay ko sa serbisyo,” deklara niya, halos maiyak. “Wala akong inangkin na kusing na hindi sa akin. Handa akong harapin ang anumang imbestigasyon para patunayang malinis ang aking konsensya at ang aking pangalan.”

Gayunpaman, ang mga ebidensya ay tila laban sa kaniya. Ang mga dokumento ay nagpapakita ng hindi maipaliwanag na pag-angat sa kaniyang yaman, kabilang ang mga bagong property at mga sasakyan na hindi tugma sa kaniyang deklaradong kita bilang isang alkalde. Ang tanggihan niya ang mga alegasyon ay nagdagdag lamang sa init ng damdamin ng mga nagagalit na mamamayan, na naniniwalang ginagamit lamang niya ang kaniyang posisyon upang takpan ang katotohanan.

Ang labanan ay ngayon ay nasa kamay na ng mga ahensya ng gobyerno na naatasan na magsagawa ng malalimang imbestigasyon, kabilang ang Ombudsman at ang National Bureau of Investigation (NBI). Ang publiko ay nagbabantay, umaasa na sa pagkakataong ito, ang hustisya ay magtatagumpay at hindi mamanipulahin ng kapangyarihan at impluwensya.

Ang Aral at ang Hamon sa Lipunan

Ang kaso ni Mayor Monching Reyes ay hindi lamang isang kuwento ng korapsyon. Ito ay salamin ng mas malalim na problema sa ating sistema—ang kahinaan ng mekanismo ng check and balance, at ang pagiging bulag ng ilan nating kababayan sa mga taong gumagamit ng kanilang pwesto para sa personal na interes.

Ang pangyayaring ito ay nagbibigay ng matinding aral: Ang tiwala sa gobyerno ay isang pribilehiyo, hindi isang karapatan. Ang sinumang opisyal na nagtataksil sa tiwalang ito ay nararapat na pagbayaran ang kaniyang kasalanan hindi lamang sa batas ng tao, kundi pati na rin sa mata ng publiko.

Sa huli, ang paghahanap sa katotohanan at hustisya ay responsibilidad ng bawat isa. Ang tindi ng galit na nararamdaman ngayon ng mga Pilipino ay kailangang maging gasolina para sa tunay na pagbabago—isang puwersa na magdidikta sa ating mga lider na walang sinuman ang makapaglalaro sa pondo ng bayan nang walang matinding kahihinatnan. Ang sigaw ng bayan ay malinaw: Lansagin ang kalawang. Ibalik ang pera. Panagutin ang nagkasala. Ang dignidad at kinabukasan ng Pilipinas ay nakasalalay sa pagpapanumbalik ng tiwala, at ito ay magsisimula sa pagkakakulong ng mga nagtaksil. Higit sa lahat, ang laban na ito ay hindi matatapos hangga’t hindi nasisiguro na ang bilyong-bilyong piso ay ibabalik sa mga taong pinagkaitan at nagdusa dahil sa walang kaluluwang pandaraya. Ito ang laban ng bayan. Ito ang laban para sa tunay na Pilipinas.

Full video: