NAKATAYO SA BORDERLINE: Bato Dela Rosa, Humingi ng Proteksyon sa Senado Habang Nakabinbin ang ‘Susunod’ na ICC Arrest Warrant; Legal na Laban, Nakasalalay sa Desisyon ng Korte Suprema

Sa isang kagyat at nagpapainit na pag-unlad sa kasong kinakaharap ng Pilipinas sa International Criminal Court (ICC), nagbigay ng matinding babala si ICC Assistant to Counsel Atty. Christina Conti na posibleng ilabas na ang isang arrest warrant laban kay Senador Ronald “Bato” Dela Rosa sa mga susunod na linggo. Ang anunsyo, na naging sentro ng usap-usapan sa bansa, ay nagpapahiwatig ng pagtindi ng imbestigasyon ng ICC sa madugong kampanya kontra droga na isinagawa noong administrasyon ni dating Pangulong Rodrigo Duterte.

Ang balita ay hindi lamang isang simpleng pagpapatuloy ng kaso; ito ay isang malalim na pagsubok sa legal at pampulitikang soberanya ng Pilipinas, lalo pa’t kasalukuyan nang nakakulong sa ICC Detention Center sa The Hague, Netherlands, si dating Pangulong Duterte simula noong Marso 11. Para sa marami, ang posibleng pag-aresto kay Dela Rosa, na nagsilbing Philippine National Police (PNP) Chief at pangunahing tagapagpatupad ng ‘War on Drugs,’ ay isang hudyat na nagbabago ang takbo ng hustisya sa bansa.

Ang Bigat ng Akusasyon: ‘Indirect Co-Perpetrator’

Ayon kay Atty. Conti, malinaw na hindi lamang si Duterte ang may pananagutan sa libo-libong kamatayan at paglabag sa karapatang pantao. Mariin niyang iginiit na ang pagpapatupad ng madugong kampanya ay hindi maisasakatuparan kung wala ang partisipasyon ng mga matataas na opisyal. Sa kanyang mga pahayag, binansagan niya si Dela Rosa bilang isang ‘indirect co-perpetrator’ o hindi direktang kasabwat.

“It was not just him [Duterte] and he was indirect co-perpetrator along with others. This would not have happened without all the others,” ani Conti [02:12]. Ipinunto niya na bagaman si Duterte ang itinuturing na ‘brains’ o ‘moral compass’ ng operasyon, ang aktuwal na pagpapatupad ay ipinagkatiwala sa kanyang mga tauhan, kabilang na ang mga opisyal ng pulisya at maging ilang sibilyan [02:36]. Sa konteksto ng kanyang dating posisyon bilang hepe ng PNP, si Dela Rosa ang mukha at puwersa sa likod ng Oplan Tokhang at iba pang operasyon na ngayon ay sentro ng kasong ‘Crimes Against Humanity’ ng ICC [01:55].

Ang akusasyon ay umaabot sa posibleng pagpapatunay ng ebidensya hinggil sa ‘detention of 300,000 Filipinos’ na konektado sa war on drugs, na maaaring magpabalik sa kaso sa ilalim ng ‘acts of murder and other inhumane acts’ [01:43].

Ang Nagbabagong Paninindigan ni Bato: Mula Pagtatago Tungo sa Senado

Hindi rin maitago ang pabago-bagong paninindigan ni Senator Dela Rosa hinggil sa ICC warrant. Noong una, matatandaang nagpahayag siya ng pagtatago sakaling lumabas ang warrant [03:01]. Ngunit sa paglipas ng panahon, nagbago ang kanyang pahayag, at sinabi niyang handa siyang sumuko kung may opisyal na utos.

Subalit, sa isang panayam matapos ang pahayag ni Atty. Conti, lumabas ang isang mas taktikal at masusing diskarte mula sa senador. Mariin niyang itinanggi na makikipag-cooperate siya sa ICC [06:07]. Sa halip, sinabi niya na “I will explore all possible avenues” upang mapigilan ang pagpapadala sa kanya sa The Hague [05:00].

Ang pinaka-kapansin-pansing pagbabago ay ang kanyang plano na gamitin ang pribilehiyo at espasyo ng lehislatura. Ibinunyag niya ang posibleng paghingi ng ‘protection’ mula sa Senado, sa pahintulot ni Senate President, habang hinihintay ang desisyon ng Korte Suprema. “I can avail the protection of the Senate while hinihintay iyung desisyon ng Corte Suprema. So I can stay within the same premises para hindi nila hulihin habang hinihintay yung desisyon ng [Corte] Suprema,” paliwanag ni Dela Rosa [06:43, 06:52].

Ang pagbabagong ito ay nagpapakita ng isang desperadong hakbang na sinubukan na ng iba pang pulitiko na may kinakaharap na kaso—ang paggamit ng Senado bilang isang ‘safe haven’ o kanlungan habang nakikipaglaban sa legal na proseso. Ang layunin ay simple: manatiling malayo sa kapangyarihan ng mga ahensiya ng gobyerno na magpapatupad ng ICC warrant, partikular ang PNP at Department of Justice (DOJ), hanggang sa magbigay ng pinal na hatol ang kataas-taasang hukuman ng bansa.

Ang Legal na Labirinto: Ang Supreme Court at ang Kaso ni Bato

Ang pinaka-ugat ng kasalukuyang legal na tensyon ay nakasalalay sa isang ‘pending petition’ sa Korte Suprema. Matapos ang pag-aresto kay Duterte noong Marso 11, naghain ng petisyon ang kampo nina Dela Rosa, na kumukuwestiyon sa legalidad at konstitusyonalidad ng pag-aresto at pag-turnover kay Duterte sa ICC [07:47].

Ayon kay Atty. Enzo Recto, ang desisyon ng Korte Suprema sa petisyong ito ang magiging ‘bearing’ o batayan sa magiging kapalaran ni Senator Dela Rosa [08:24]. Ang kaso ay umiikot sa interpretasyon ng batas ng Pilipinas, lalo na ang Republic Act 9851 o ang International Humanitarian Law Act, at kung kinakailangan pa bang dumaan sa lokal na korte ang isang ICC warrant bago ito ipatupad.

Scenario 1: Korte Suprema – Ilegal at Unconstitutional ang Pag-aresto: Kung magdesisyon ang Korte Suprema na ang pag-aresto at diretsong pagdala kay Duterte sa ICC, nang hindi dumaan sa lokal na hukuman, ay ilegal o unconstitutional, magkakaroon ito ng direktang epekto kay Dela Rosa. Nangangahulugan ito na hindi na maaaring ulitin ng mga ahensya tulad ng PNP at DOJ ang ginawa nila kay Duterte. Ang batas ay dapat sundin, at ang pag-aresto kay Dela Rosa ay dapat sumailalim sa masusing legal na proseso [08:33].
Scenario 2: Korte Suprema – Legal ang Warrant, Pero Kailangan ng Lokal na Proseso: Sa isa pang posibilidad, maaaring ipahayag ng Korte Suprema na legal ang warrant ng ICC, ngunit ang pagpapatupad nito ay dapat munang idaan sa lokal na hukuman. Sa ilalim ng senaryong ito, maaari pa ring arestuhin si Dela Rosa, ngunit ang lokal na korte ang mag-o-order kung siya ba ay dadalhin na sa ICC [09:01]. Sa ganitong paraan, magkakaroon ng proteksyon ang akusado sa ilalim ng lokal na legal na sistema bago siya isuko sa international tribunal [10:53].
Scenario 3: Korte Suprema – Tama ang ‘Duterte Precedent’ (Direktang Turnover): Kung ang desisyon ng Korte Suprema ay pumanig sa interpretasyon ni Justice Secretary Boying Remulla—na pwedeng i-surrender ang isang tao na may kaso sa international tribunal nang hindi na dumaan sa lokal na korte, batay sa kanilang pagbasa sa RA 9851—ang magiging kapalaran ni Dela Rosa ay magiging tulad ng kay Duterte [11:12]. Ibig sabihin, kapag lumabas ang warrant, direkta siyang aarestuhin at ituturn-over sa ICC nang walang pagkaantala [11:29].

Ang pagkakaiba ng pananaw ng mga legal na eksperto—tulad nina Remulla at Retired Associate Justice Adolf Azcuna, na nagsasabing dapat dumaan pa rin sa lokal na korte [10:16]—ay nagpapatunay sa pagiging kumplikado ng usapin. Sa huli, ang Korte Suprema ang siyang tanging ‘arbiter’ na magdedesisyon kung sino ang tama at ano ang dapat ipatupad.

Ang Kritikal na Sandali: Warrant Bago Desisyon?

Ang pinaka-nakababahalang senaryo ay ang kritikal na pag-iisa ng oras. Paano kung ilabas ang arrest warrant ng ICC laban kay Dela Rosa bago pa man magbigay ng pinal na desisyon ang Korte Suprema sa petisyon?

Dahil wala pang pinal na hatol mula sa kataas-taasang hukuman, naniniwala ang mga eksperto na mananatili ang interpretasyon at ginawa ng DOJ at PNP noong inaresto si Duterte. Ibig sabihin, papanindigan pa rin nina Secretary Remulla at PNP General Torre ang kanilang paniniwala na tama ang kanilang interpretasyon na pwedeng arestuhin at i-turnover kaagad-agad ang akusado sa ICC, dahil ginawa nila ito sa ‘good faith’ [12:18, 12:59].

“Kapag wala pa ‘yung desisyon ng Corte Suprema at lumabas ang arestant ng ICC, aarestuhin si Bato De Rosa at ito-turnover siya direkta sa ICC,” pahayag ng legal analyst [12:18].

Ito ang dahilan kung bakit ang pag-asa ni Senator Dela Rosa na magtago sa loob ng Senado—hanggang sa maglabas ng desisyon ang Korte Suprema—ay nagiging isang makatotohanang diskarte [13:20]. Para sa senador, ang pagkakulong sa The Hague nang walang pinal na legal na proteksyon mula sa sariling bansa ay isang senaryong nais niyang iwasan sa lahat ng pagkakataon.

Ang posibleng paglabas ng ICC arrest warrant laban kay Senator Ronald “Bato” Dela Rosa ay hindi lamang isang isyu ng hustisya; ito ay isang salamin ng pagtutunggali ng soberanya ng Pilipinas at ng kanyang internasyonal na obligasyon. Sa mga susunod na linggo, ang atensyon ng bansa ay nakatuon hindi lamang sa ICC, kundi higit sa lahat, sa mga bulwagan ng Korte Suprema, kung saan nakasalalay ang kapalaran ng isa sa pinakaprominenteng opisyal ng bansa. Ang laban para sa hustisya, legal na pagpapatupad, at konstitusyonalidad ay nasa pinakamatindi at pinaka-kritikal nitong yugto.

Full video: