NAGISING SA KATOTOHANAN! Protected Area, Ginawang ‘Kampo’ ng Kontrobersyal na Grupo: Apat na Taong Pagkaantala ng DENR sa Socorro Scandal

Sa gitna ng isang pambansang pagdinig sa Senado, tila nahubaran ng hiya ang sistema ng pangangalaga sa kalikasan ng Pilipinas. Ang nakagigimbal na paglantad sa kalunos-lunos na sitwasyon sa Socorro Protected Landscape and Seascape (SPLS) sa Surigao del Norte ay hindi lamang usapin ng paglabag sa batas pangkalikasan; ito ay isang krisis sa pamamahala, isang pag-atake sa pampublikong tiwala, at isang nakababahalang patunay ng kahinaan ng gobyerno na ipatupad ang sarili nitong mga regulasyon. Ang sentro ng kontrobersiya ay ang Services Incorporated (SBSI), na mas kilala bilang ‘Senior Agila’—isang grupong iniuugnay sa isang ‘cult’—na umano’y matagumpay na nagtayo ng isang pribadong komunidad, kompleto sa militarized na pagsasanay at mga permanenteng istruktura, sa loob mismo ng isang lugar na dapat ay sagrado at protektado.

Ang Sakuna sa Socorro: Saan Nagkamali ang DENR?

Ang pagdinig na pinamunuan ni Senador Risa Hontiveros ay nagbukas ng mga katanungan na matagal nang inilibing sa sistema. Ang pinakamalaking rebelasyon? Apat na taon nang alam ng Department of Environment and Natural Resources (DENR) ang tungkol sa mga seryosong paglabag ng SBSI sa Protected Area Community Based Resource Management Agreement (PaCBA) na ipinagkaloob sa kanila noong 2004.

Ayon sa pahayag ni DENR Secretary Maria Antonia Yulo-Loyzaga at Undersecretary Mark Frag, ang imbestigasyon laban sa SBSI ay nagsimula pa noong 2019. Kabilang sa mga naitalang paglabag ay ang mga sumusunod:

Paghihigpit sa Pagpasok: Pagbabawal sa pagpasok ng mga magsasakang hindi miyembro ng SBSI sa kanilang sariling lupang sakahan sa loob ng PaCBA area.
Militarized na Pagsasanay: Pag-e-establish ng mga checkpoints at pagdaraos ng military-style training sa kanilang mga security personnel—isang malinaw na pag-abuso sa karapatan na ibinigay sa kanila.
Pagpapatayo ng Istruktura: Pagtatayo ng mga permanenteng istruktura (kabahayan at iba pa) sa loob ng Protected Area, na mahigpit na ipinagbabawal sa ilalim ng probisyon ng PaCBA.
Pagpapatalsik/Pagbibitiw: Mga alegasyon ng pagbibitiw ng mga opisyal ng barangay, guro, at unipormadong kalalakihan, na nagpapahiwatig ng kontrol ng grupo sa lokal na pamamahala.
Pagkalbo sa Kagubatan: Umano’y malawakang clearance o pagtanggal sa kagubatan, na dapat ay pangunahing inaalagaan ng mga PaCBA holders.

Ang PaCBA, na isang tenurial instrument, ay ibinibigay sa mga tenured migrants sa loob ng Multiple Use Zone ng isang Protected Area. Ang pangunahing layunin nito ay ang pagbibigay-hanapbuhay, lalo na sa pamamagitan ng pagtatanim at sustainable harvesting ng mga halaman at species—hindi ang paggawa ng isang pribadong komunidad o paninirahan. Sa kabila ng mga seryosong paglabag na ito, at sa kabila ng paulit-ulit na pagpapaalala ng DENR Regional Office noong 2021 at 2022, ang PaCBA ay sinuspinde lamang noong 2023—apat na taon matapos itong imbestigahan.

Ang Pagkaantala: Pandemic, Bagyo, o Kapabayaan?

Isa sa pinakamainit na isyu na tinalakay sa pagdinig ay ang “apat na taong pagkaantala” sa pagpapatupad ng aksyon. Nang tanungin ni Senador Hontiveros kung bakit matagal bago isuspinde ang PaCBA, ipinaliwanag ng Regional Director ng Region 13 na ang mga kalamidad at pandemya ang humadlang sa kanilang agarang pag-aksyon.

Binanggit ng Regional Director ang mga sumusunod:

Pandemic:

Ang mga limitasyon sa paggalaw at operasyon dahil sa COVID-19.

Earthquake:

Isang malaking lindol.

Typhoon Odette (Rai):

Ang matinding pinsalang dulot ng bagyo.

Bagama’t naiintindihan ang epekto ng mga kalamidad, hindi ito lubos na ikinasiya ng mga Senador. Mariing kinuwestiyon ni Senador Hontiveros ang DENR kung bakit hindi ito agad “nag-assert ng kanilang kapangyarihan bilang isang regulating agency.” Ang punto ay, sa loob ng apat na taon, habang gumugulong ang imbestigasyon, patuloy na lumalaki ang problema—patuloy ang pagtatayo ng mga bahay, patuloy ang mga paglabag, at patuloy ang pagdami ng mga nakatira, na umabot sa 3,500 katao. Ang pagkaantalang ito ay nagresulta sa mas kumplikadong problema, partikular ang isyu ng resettlement.

Ang Legalidad ng Paninirahan sa Protected Area

Nagbigay ng matinding diin si Senador Imee Marcos sa legal na aspeto ng usapin. Nagpahayag siya ng pagkabahala at pagtataka kung paano pinayagan ang paninirahan sa isang lugar na kinikilala bilang legislated protected area.

“Hindi ko maisip na papayagan natin ang mga tao na tumira sa isang legislated protected area,” pagdidiin ni Senador Marcos.

Kinumpirma naman ni Undersecretary Frag na tama ang Senador: Sa ilalim ng PaCBA, mahigpit na ipinagbabawal ang pagtatayo ng mga permanenteng istruktura. Ito ay nananatiling pag-aari ng gobyerno at tanging leased o inuupahan lamang ang lupa para sa resource management.

Ang pinakamasakit na aspeto ng rebelasyon ay ang bilang ng mga maaapektuhan. Ayon sa DENR, mayroong humigit-kumulang 3,500 katao ang naninirahan sa lugar, at kabilang dito ang nakagigimbal na 1,500 mga bata. Ang sitwasyon na ito ay naglalagay sa gobyerno sa isang matinding dilemma: paano ililipat ang libu-libong tao nang hindi nalalabag ang kanilang karapatang pantao, habang kasabay nito ay ipinatutupad ang batas at pinoprotektahan ang kalikasan?

Bilang tugon, sinabi ni Secretary Yulo-Loyzaga na magsasagawa sila ng isang “integrated approach” kasama ang Department of the Interior and Local Government (DILG), Department of Justice (DOJ), at Department of Social Welfare and Development (DSWD) upang masiguro ang proteksyon ng mga most vulnerable—lalo na ang mga bata at residente—habang isinasagawa ang imbestigasyon at isinasakatuparan ang posibleng resettlement kung tuluyan nang makansela ang PaCBA.

Ang Mas Malaking Larawan: Krisis sa Tenurial Agreements

Ang Socorro Scandal ay naglantad din ng isang mas malaking, posibleng pambansang problema sa pangangasiwa ng mga Protected Areas (PA). Dahil sa kaso ng SBSI, hiniling ni Senador Marcos ang isang kumpletong imbentaryo ng lahat ng tenurial agreements na ipinagkaloob ng DENR sa buong Pilipinas.

Ibinahagi ng DENR ang sumusunod na paunang datos:

PaCBA: May kabuuang 119 PaCBA na kasunduan sa iba’t ibang Protected Areas.
SAPA (Special Agreement on Protected Areas): Mayroong 37 na naaprubahang SAPA.
Kabuuan: 156 na tenurial agreements sa kabuuan.

Ang bilang na ito ay nagbigay-hinala sa mga mambabatas na ang Socorro ay hindi isang isolated case. Posibleng marami pang Protected Areas sa bansa ang nahaharap sa parehong problema ng ilegal na paninirahan, pagtatayo ng permanenteng istruktura, at posibleng pagkalbo sa kagubatan.

Nagpahayag ng malaking pagkabahala si Senador Marcos na baka wala nang “virgin protected area” sa Pilipinas, dahil sa dami ng population at businesses na nakatira at nag-o-operate sa mga lugar na dapat ay pinangangalagaan. Ipinunto niya na kung ang Pilipinas ay gagamit ng isang sustainable model, tulad ng ginagawa sa ibang bansa na nagbibigay-respeto sa mga ancestral domain at carrying capacity ng kalikasan, maiiwasan sana ang ganitong krisis.

Panawagan para sa Mabilis at Transparent na Aksyon

Ang Senate hearing ay nagtapos na may panawagan para sa agarang full report mula sa DENR—isang breakdown ng lahat ng PaCBA, SAPA, at iba pang kasunduan sa bawat Protected Area. Mahalaga ito upang matukoy kung sino ang nagbigay-pahintulot, kung kailan ito sinimulan, at kung sinunod ba ang mga panuntunan sa pagkakaloob nito—lalo na ang PaCBA na ibinigay sa SBSI noong 2004.

Ang Socorro Scandal ay nagsisilbing isang wake-up call sa lahat. Ito ay hindi lamang tungkol sa isang grupo na lumabag sa batas; ito ay tungkol sa isang sistema na hinayaang mangyari ang paglabag sa loob ng apat na taon, na nagbigay-daan sa pagdami ng mga istruktura, paglago ng komunidad, at pagpapalala ng problema. Kung hindi agad at seryosong aaksyunan ang sitwasyong ito, ang mga protected areas—ang huling tanggulan ng likas-yaman ng bansa—ay tuluyang masisira at mawawala. Ang bayan ay naghihintay, nag-aabang, at umaasa na sa pagkakataong ito, ang gobyerno ay magiging mabagsik sa pagpapatupad ng batas at pagtatanggol sa kalikasan laban sa anumang anyo ng paninira at pang-aabuso.

Full video: