Handa na ba ang Senado? Banggaan ni Pimentel at Escudero sa Impeachment ni VP Sara, Nagpapahiwatig ng Matinding Krisis Konstitusyonal

Sa gitna ng nag-aalab na usapin ng pulitika, isang makasaysayang banggaan ang nagaganap sa bulwagan ng Senado ng Pilipinas, na naglalantad sa malalim na lamat sa pinakamataas na lehislatura ng bansa. Ang sentro ng kontrobersiya ay ang pag-usad ng impeachment trial ni Vice President Sara Duterte, isang sitwasyon na nagtulak kay Senate Minority Leader Aquilino “Koko” Pimentel III upang buong tapang na hamunin ang pamumuno at pag-iingat ni Senate President Francis “Chiz” Escudero. Ang debate ay hindi lamang tungkol sa oras o iskedyul; ito ay isang fundamental na pagtutuos sa pagitan ng political expediency at ng di-mababaling mandato ng Konstitusyon.

Ang Pagsabog ng Displeasure ni Pimentel: Isang Tungkulin na Hindi Maaaring Iisantabi

Sa isang Kapihan sa Senado media forum noong Pebrero 20, 2025, hindi na napigilan ni Senator Koko Pimentel ang kanyang pagkadismaya. Sa harap ng mga mamamahayag, lantaran niyang iginiit na dapat nang bigyan ng action ang articles of impeachment na inakyat mula sa Kamara laban kay Vice President Duterte [01:02]. Ang pinakatumatak na punto niya: ang pagiging mga hukom sa impeachment ay hindi isang opsyon o isang sideline na trabaho, kundi ito ay bahagi ng kanilang constitutional duty [01:27].

Ang matinding batikos ni Pimentel ay nakatuon kay Senate President Escudero, na tila nagmamadaliang isantabi ang paglilitis hanggang sa pagsisimula ng 20th Congress sa Hulyo, o mas malala pa, matapos ang State of the Nation Address (SONA) [02:09], [05:41]. Ang rason? Ang pagiging abala raw ng mga senador sa pangangampanya para sa nalalapit na May 12 midterm elections [02:17]. Para kay Pimentel, ang dahilan na ito ay isang paglabag sa diwa ng Saligang Batas.

“When I used the word trial, medyo generic ang paggamit ko ng trial, ibig sabihin, the entire process… basta umpisahan na ang trial in the sense na pasagutin muna ang impeachment official,” mariin niyang pahayag [02:25], [27:17]. Ang kanyang panawagan ay malinaw: kailangang kalimutan muna ang pulitika, isantabi ang pansariling ambisyon sa halalan, at ituon ang atensyon sa constitutional mandate [01:35]. Ang kanyang solusyon ay ang agarang pagtawag ng caucus o pagpupulong upang pormal nang simulan ang proseso [02:44], at naniniwala siyang maaari na itong umpisahan bago matapos ang Marso [01:44], [26:30].

Ang ‘Forthwith Proceed’ Debate: Sentro ng Saligang Batas

Ang ugat ng legal na pagtatalo sa pagitan nina Pimentel at Escudero ay nakasalalay sa isang simpleng parirala mula sa Konstitusyon: forthwith proceed. Iginiit ni Pimentel na ang pag-aaral ng kanyang legal staff sa probisyon ay humantong sa isang conclusion—na ang ibig sabihin ng “forthwith” ay “bilisan nang walang anumang delay” [04:30], [04:39].

Upang masigurong tama ang kanilang interpretasyon, tiningnan pa nila ang bersiyong Filipino ng Konstitusyon, kung saan nakasaad ang pariralang “isunod agad” [04:47]. “Kumilos kayo agad,” ang diin ni Pimentel [04:55]. Kung ang tamang pagbasa ng Konstitusyon ay kumilos agad, kung gayon, ang planong pag-uumpisa sa Hunyo o Hulyo ay hindi na compliant sa utos ng batas [05:25], [05:59].

Ngunit ang isyu ay mas kumplikado pa. Tinalakay rin ang posisyon ni Escudero, na nag-iingat upang matiyak na tama ang proseso, at walang butas na magiging “bala” ng Office of the Vice President upang ipawalang-bisa ang magiging hakbangin ng Senado [06:26]. Kinilala ni Pimentel ang pag-iingat na ito, ngunit binansagan niya itong “too cautious” o masyadong maingat [22:14]. Ayon sa Minority Leader, mayroon silang matibay na legal basis para kumilos agad, na nakabatay hindi lamang sa Konstitusyon kundi maging sa Senate rules mismo [06:43], [07:01].

Ang Kapangyarihan ng Senado na Magpatawag ng Sarili: Hindi Kailangang Maghintay sa Kongreso

Isa sa pinakamahahalagang legal na argumento ni Pimentel ay ang paghihiwalay ng tungkulin ng Senado bilang isang legislative body at bilang isang impeachment court [23:10]. Iginigiit niya na hindi kailangan na in session ang Senado bilang isang lehislatura bago ito maging impeachment court [07:11].

Paliwanag ni Pimentel, maaari si Senate President Escudero na magtawag ng special session ng Senado, nang hindi na kailangang abalahin pa ang House of Representatives, na hindi na kailangan pa dahil tapos na ang kanilang tungkulin sa pagpasa ng articles of impeachment [07:21], [07:30]. Ang pagdepensa niya: ” Dapat kaya kumilos ang Senado para gampanan niya ang kanyang obligasyon sa Senado lang, hindi ka kailangan magdepende sa labas ng Senado ” [08:43].

Ang puntong ito ay sumasalungat sa tila default na pananaw na dapat hintayin ang regular na sesyon. Ayon kay Pimentel, ang pananaw na ito ay mali, sapagkat ang impeachment court ay kumikilos on its own [08:00]. Sa katunayan, tinukoy pa niya ang Rule 11 ng impeachment rules na nagpapahiwatig na ang pag-a-adjourn ng Senado bilang legislative body ay hindi nangangahulugang mag-a-adjourn din ang Senado bilang impeachment court [22:53]. Ang implikasyon nito ay napakalaki, sapagkat nangangahulugan ito na ang suspension ng paglilitis ay isang political at hindi legal na desisyon.

Ang Pag-iwas ni VP Sara: Pagtatangka ba sa Korte Suprema?

Habang umiinit ang pagtatalo sa Senado, si Vice President Sara Duterte ay gumawa ng sarili niyang dramatikong hakbang: ang paghaharap ng isang petisyon sa Korte Suprema upang pigilan ang impeachment trial laban sa kanya [03:10]. Ang pagkilos na ito ay itinuturing ng ilang mambabatas na isang pagtatangka na talikuran ang kanyang pananagutan [03:27].

Sinabi ni Pimentel na ang paghahain ng petisyon ay nagpapahiwatig ng kanyang pag-aalala. Ngunit sa pagtugon sa tanong kung may jurisdiction ba ang Korte Suprema sa isyu ng impeachment, nanatili siyang maingat. Kinilala niya ang political question doctrine, na nagpapahiwatig na ang mga isyu ng impeachment ay pinakamahusay na dinadaan sa political institutions o sa Kongreso [16:14].

Gayunpaman, pinalalakas ng mga petitions ni VP Sara, pati na ng iba pang grupo, ang pangamba ni Escudero, na tila ayaw na magsimula hangga’t hindi pa malinaw ang landas upang maiwasan ang judicial intervention [22:01]. Ngunit para kay Pimentel, ang masyadong pagiging maingat ay sumisira sa diwa ng forthwith proceed [22:22].

Ang ‘Political Exercise’ at ang Tadhana ng mga Senador

Sa huli, ang paglilitis sa impeachment ay nananatiling isang political exercise [10:25]. Kinilala ni Pimentel na bagama’t ang pormal na paglilitis ay sumusunod sa legal na proseso, ang pagdedesisyon sa huli ay isang political at conscience-based na desisyon [11:38]. Ngunit ang kanyang pampublikong panawagan ay sumasalamin sa political mood ng Senado.

Sa kasalukuyan, dalawang senador lamang ang hayagang nananawagan para sa agarang paglilitis—si Pimentel at si Senator Risa Hontiveros [09:07]. Nang tanungin si Pimentel kung ang kakulangan ng appetite ng karamihan sa Senado para sa impeachment ay nangangahulugan na kinakatigan nila ang posisyon ni Escudero, hindi niya ito inamin ngunit sinabing posible [13:41]. Ang dahilan ay malinaw: marami sa mga senador ang mga re-electionist [09:39], at ang paglilitis sa Bise Presidente na may malakas na political base ay maaaring makaapekto sa kanilang kampanya.

Ito ang dahilan kung bakit kinakailangan ang “presyon mula sa taong bayan” [09:50], aniya. Ang impeachment ay tungkol sa tamang pagbasa ng Konstitusyon, hindi tungkol sa pag-convict o pag-a-acquit [10:01]. Ang pag-iwas sa tungkulin, kahit pa dahil sa pangangampanya, ay hindi katanggap-tanggap sapagkat ito ay bahagi ng job description nila simula pa nang sila ay manumpa [11:00], [14:34].

Mga Susunod na Hakbang: Diretsong Harap-Harapan

Upang mapilit ang Senado na kumilos, plano ni Pimentel na personal na makipag-usap kay Senate President Escudero, at susulatan niya ito ulit [21:41], [46:03]. Ang layunin ng ikalawang liham ay pormal na mag-request ng isang caucus [46:03]. Sa pagpupulong na ito, ipapaliwanag niya ang kanyang posisyon gamit ang constitutional provisions at rules of impeachment, at igigiit na hindi kailangang in session ang lehislatura upang maging impeachment court [46:18].

Kung mananatiling matigas ang Senado at ayaw magpatawag ng special session o caucus, sinabi ni Pimentel na wala na siyang magagawa pa, ngunit aaminin nila sa taong-bayan na ang mayorya ay ayaw talagang sumulong sa impeachment [25:28].

Ang usapin ng impeachment ni VP Sara Duterte ay nagdala sa Senado sa pinakamasikip at pinakamapanganib na banggaan nito sa pagitan ng personal na ambisyon at ng mandate ng batas. Sa huli, ang tadhana ng impeachment ay nakasalalay sa kung magpapatinag si Senate President Escudero sa panawagan ng minorya at ng publiko, o kung mananaig ang pag-iingat at ang pulitikal na interes. Ang desisyon ng mga senador ay magiging repleksiyon ng kanilang pagpapahalaga sa Konstitusyon at sa pananagutan sa bayan.

Full video: