Ang Nag-aapoy na Tunggalian: Due Process, ICC, at ang Nagkakabiyak na Puso ng Pulitika ng Pilipinas

Isang matinding sigwa sa pulitika ang bumalot sa bansa kamakailan, kasabay ng mainit na pagtatalo nina Senador Alan Peter Cayetano at dating Senador Leila de Lima. Ang sentro ng kanilang labanan ay hindi lamang umiikot sa isang personal na tunggalian, kundi sa mas malaking katanungan na humahamon sa pundasyon ng ating demokrasya: Ang prinsipyo ng due process at ang saklaw ng human rights para sa lahat, lalo na sa gitna ng usapin ng International Criminal Court (ICC) laban kay dating Pangulong Rodrigo Duterte.

Sa isang reaksyon na kasing-init ng pulitikal na klima sa bansa, diretsahang binatikos ni De Lima si Cayetano, tinawag itong huling tao na dapat magsalita tungkol sa due process, habang nag-aalala naman si Cayetano na ang mga pahayag ni De Lima ay nagtatago ng isang masamang balangkas ng pulitikal na paghihiganti at pagpapabagsak sa soberanya ng Pilipinas. Ang tunggalian na ito, na umaabot sa personal at pambansang antas, ay nagpapakita ng malalim na hidwaan sa bansa, na nag-aanyaya ng isang pambihirang pagkakataon upang muling suriin ang ating mga pinahahalagahan.

Ang Mapanirang “Resbak” ni De Lima: Akusasyon ng Pagkukunwari at Oportunismo

Nagsimula ang lahat sa isang pahayag mula kay dating Senador De Lima, na siyang naging dating Secretary of Justice at Chairperson ng Commission on Human Rights (CHR). Walang pag-aatubili niyang binanatan si Cayetano, at sinabing “wala kang karapatan, Alan Peter, para pangaralan kaming mga tumayo at lumaban para sa mga Pilipino sa ilalim ng rehimen ninyo ni Duterte” [00:00]. Ayon kay De Lima, si Cayetano ay isang oportunistang politiko na nagpapa-pogi lamang.

Mas lalo niyang pinaigting ang kanyang atake sa pamamagitan ng paggamit sa sarili niyang karanasan bilang batayan ng kanyang pangangatwiran. Matatandaang si De Lima ay nakulong dahil sa mga kasong, ayon sa kanya, ay pawang “pekeng kaso na gawa-gawa ninyo” [00:46]. Binalikan niya si Cayetano sa tanong na: “Nasaan ka noong nilabanan ko sa senado ang kawalan ng due process at paggalang sa human rights? Hindi ba sinabi mo pa na kailangan pa nating pasalamatan si Duterte dahil ginawa niyang parang Singapore ang Pilipinas?” [00:18] Sa mata ni De Lima, ang biglaang pagtatanggol ni Cayetano sa due process para kay Duterte—na naganap sa panahong inaasahang haharapin ng dating pangulo ang ICC—ay isang matingkad na anyo ng pagkukunwari o hypocrisy.

Hindi rin niya nakalimutang ipunto ang papel ni Cayetano sa kanyang kontrobersyal na pag-aresto, kung saan sinabi niyang si Cayetano pa mismo ang “pinakaunang lumapastangan sa aking mga karapatan at kumalimot sa due process sa pagkatuwa mo sa pagkaaresto ko” [00:37]. Para kay De Lima, si Cayetano ay isa lamang na “oportunistang Politiko na naalala lang ang due process at human rights kapag kayo na ang nagigipit” [01:08].

Ang Pagbabalikwas: Universal na Karapatan at ang Demonyo sa Proseso

Ngunit hindi nagpalubag-loob si Senador Cayetano sa akusasyong ito. Sa kanyang detalyadong livestream na tinutugunan ang bawat punto ni De Lima, ipinakita niya ang isang matibay na paninindigan, na ang isyu ay hindi tungkol sa mga indibidwal kundi sa mga prinsipyo.

Ang pinakamalaking hamon ni Cayetano kay De Lima ay ang depinisyon ng due process at human rights. Direktang kinuwestiyon niya ang pahayag ni De Lima na si Cayetano ang “last person” na dapat magsalita tungkol sa usapin: “Wala pong last person sa Pilipinas ang pwedeng pag-usapan ang human rights kasi para sa lahat ‘yan… hindi lang para sa advocates at pseudo-advocates at sa pulitiko ‘yan. Ang human rights ay para sa lahat” [05:14].

Naglunsad si Cayetano ng isang malalim na pagpapaliwanag batay sa Saligang Batas (Philippine Constitution), na nagsasaad na “no person shall be deprived of life, liberty or property without due process of law” [04:46]. Binigyang-diin niya na ang dating Pangulo Duterte, tulad ni Cayetano, ni De Lima, at ng bawat ordinaryong Pilipino, ay isang “person” na sakop ng proteksyon ng Saligang Batas. Kung kaya’t ang pag-aalis ng karapatan sa due process sa kahit na sino, gaano man ito kapangyarihan o kaliit, ay isang paglabag sa batas.

Binatikos din niya ang pagtanggi ni De Lima na tignan ang mga usapin sa usapin ng legal remedy sa Pilipinas. Sa halip na sagutin ang tanong tungkol sa tamang proseso ng pag-aresto at paglabas ng warrant ng ICC, paulit-ulit lamang umano si De Lima sa Rome Statute. “Hindi ka pwedeng dumating sa bansa, i-present mo na lang ‘yung warrant na ‘yan tapos isasakay mo na sa aeroplano at ililipad mo na” [05:56], babala ni Cayetano.

Ang Delikadong Precedent at ang Kinabukasan ng Soberanya

Ang pinakamatinding punto ni Cayetano ay ang babala tungkol sa mapanganib na precedent na maaaring idulot ng biglaang pagkuha sa isang Pilipino para dalhin sa ibang bansa. “Saang ka nakakita na aarestuhin ka… at aalisin mo na [nang hindi] hinintay ang Supreme Court?” [15:35]

Pinaalalahanan niya ang lahat ng mga naka-uniporme, mula sa mga sundalo ng Armed Forces of the Philippines (AFP), pulis, at iba pang law enforcement agencies, na ang anumang paglabag sa due process laban kay Duterte ay maaaring maging simula ng isang domino effect laban sa kanila. “Paano kung lumabas diyan 10 heneral? Papayag kayo sa PNP o sa AFP? Papayag po ang Palasyo?” [15:51]

Dito, ipinakita ni Cayetano na ang laban na ito ay hindi personal na pagtatanggol kay Duterte, kundi isang pagtatanggol sa integridad ng legal na sistema ng Pilipinas. Ang kanyang panawagan ay simple: “Kailangan… pag-isipan [ito] ng mas malalim. Tama ba na ang isang Pilipino na hindi pa niya na-exercise ‘yung karapatan niya sa legal remedies, wala pang due process, ay suddenly sinakay sa eroplano at inalis?” [15:59]. Ang pagkakait ng pagkakataon na gamitin ang lokal na korte, lalo na ang Korte Suprema, ay isang tahasang pagtalikod sa pambansang batas.

Ang Mantsa ng Nakaraan: Ang ‘Katotohanan’ sa EJK at CHR

Hindi rin nakaligtas si De Lima sa matatalim na tanong ni Cayetano tungkol sa kanyang sariling rekord. Kinuwestiyon ni Cayetano ang kredibilidad ni De Lima, lalo na nang ilabas niya ang isyu tungkol sa umano’y pagmamanipula sa depinisyon ng Extrajudicial Killing (EJK) noong panahon niya bilang Justice Secretary. “Hindi niya sinabi sa madlang people sa atin lahat na during her time as justice secretary iniba nila ‘yung definition ng extrajudicial killing,” [13:29] akusa ni Cayetano, na nagpapakita na ang isyu ng human rights ay napulitika na noon pa man.

Nagpapatuloy si Cayetano sa paghamon kay De Lima: Kung talagang si Duterte ay isang kriminal, bakit hindi niya ito kinasuhan noong siya ang Secretary of Justice? “Ikaw ang secretary of justice. Bakit hindi mo kinasuhan si Mayor Duterte noon? Hinintay mo maging presidente?” [20:23] Giit niya, nagkaroon ng pagkakataon si De Lima na usigin si Duterte noong siya pa ang Chairman ng CHR sa ilalim ni dating Pangulong Gloria Macapagal-Arroyo, ngunit wala itong naging kongklusyon.

Ang pagkukunwari, ayon kay Cayetano, ay nagiging mas malinaw sa pananaw na selective ang pagpapatupad ng human rights. Sa isang panig, ipinaglalaban ang human rights kapag ang biktima ay sikat o nakakaawa; ngunit sa kaso ni De Lima, tila balewala ang karapatan ng isang taong kinagagalitan ng kanyang paksyon.

Ang Human Rights ng Bawat Juan at Maria: OFWs at Kaligtasan sa Kalye

Ginawa ring pagkakataon ni Cayetano ang sagutan na ito upang ilatag ang kanyang mas malawak na pananaw sa human rights na lampas sa mga akusasyon ng EJK. Para sa kanya, ang human rights ay hindi lamang tungkol sa due process laban sa estado, kundi tungkol sa karapatan ng bawat Pilipino na maging ligtas sa sarili niyang komunidad.

Ipinunto niya ang mga kwento ng karahasan sa Taguig—mga kaso ng panggagahasa, pagbaril sa magulang, at mga krimen na dulot ng droga. Ayon kay Cayetano, ang adik ay biktima na dapat gamutin, ngunit ang mga kriminal ay dapat managot. “May human rights lahat ng Pilipino to be safe in the streets… May human rights po lahat ng ating mga kababaihan na umuuwi ng gabi… na hindi sila bastusin” [17:34].

Higit sa lahat, binanggit niya ang mga Overseas Filipino Workers (OFW). Direkta niyang binatikos si De Lima, na sa kanyang panunungkulan bilang Justice Secretary, ay pinahirapan umano ang mga OFW sa pagkuha ng pasaporte at walang sapat na legal na pondo ang bansa para sa mga inaapi nating hero sa ibang bansa [18:15]. “Let me know how you can say na wala kaming pakialam sa human rights when everything we did was for people’s human rights” [19:15], matinding hamon ni Cayetano.

Paghihiwalay, Pag-asa, at ang Kinabukasan

Ang mainit na palitan ng salita na ito ay nagpapakita rin ng malinaw na pagkakabiyak ng pulitika ng bansa—hindi lang ang paghihiwalay ng puwersa ni Marcos at Duterte, kundi ang pagtaas ng tinig ng mga independent na indibidwal tulad ni Cayetano [08:02]. Ang labanan na ito ay nagpapamalas na ang mga dating magkakampi o magkalaban ay patuloy na naglilipat ng panig, na ang tanging nananatiling matibay ay ang mga naninindigan sa prinsipyo.

Sa huli, sinabi ni Cayetano na ang lahat ng kalituhan at galit na ipinapakita ay hindi makakatulong. “We’re here not to play politics or to or to blame anyone, we’re here to sort this out. Ano ba ang tamang batas? Ano ba ang tamang proseso?” [23:39] Ang kanyang panawagan ay magkaroon ng breakthrough sa usapin ng ICC jurisdiction at bigyan ng tamang venue ang lahat ng Pilipino—kabilang si Duterte—upang depensahan ang kanilang sarili, sa sarili nating mga batas, at sa ating sariling bansa. Ang laban na ito ay hindi tungkol sa mga indibidwal, kundi sa pag-iingat sa ating pambansang kaluluwa.

Hindi maikakaila, ang usaping ito ay magiging isang international incident na kailangang pag-aralan ng iba pang mga bansa [24:16]. Ang pagtalikod sa due process at legal remedies ay isang panganib na hindi dapat mangyari sa sinumang Pilipino. Ang kinabukasan ng ating soberanya, batas, at prinsipyo ay nakasalalay sa kung paano natin haharapin ang hamon na ito. Ang paghahanap sa katotohanan at katarungan ay nangangailangan ng paninindigan, hindi ng paghihiganti.

Full video: