Krisis sa Hustisya: Bakit Kinulong ng Kongreso ang Abogado ng PhilHealth na Nagtangkang Baligtarin ang Desisyon ng Korte?

Isang nakakagimbal na eksena ang naganap sa bulwagan ng Kongreso, isang pangyayaring bihira at nagbabadya ng isang malalim na krisis sa sistema ng hustisya at pananagutan sa Pilipinas. Sa gitna ng mainit na imbestigasyon sa bilyon-bilyong anomalya na bumalot sa Philippine Health Insurance Corporation (PhilHealth), isang opisyal ng batas—isang abogado na nagtanggol sa kanyang legal opinion—ang biglang dinakma ng kamay ng kapangyarihan at ipinailalim sa contempt at detention. Si Atty. Jonathan Pocallan, na noo’y naglilingkod sa PhilHealth, ay naging mukha ng matinding pagtutuos sa pagitan ng mga mambabatas na naghahanap ng katotohanan at mga legal na opisyal na nag-aalok ng mga kontrobersyal na interpretasyon ng batas.

Ang Shocking na Desisyon ng Plenaryo

Ang kaganapan ay nagsimula sa isang mosyon na puno ng bigat at pagkadismaya. Sa plenaryo ng pagdinig, itinanong ang isang napakapundamental na prinsipyo ng batas: “Maaari ba ng isang administrative agency tulad ng PhilHealth, kahit pa may pag-apruba ng board of directors, na baguhin o i-modify ang desisyon ng Court of Appeals na pinal na at executory na?” Ang tanong na ito, na bumabalot sa finality of judgment o ang pagiging pinal ng isang hatol, ay ang huling pako sa kabaong ng pagtitiis ng mga mambabatas.

Pormal na ipinahayag ang mosyon: “Inimomove ko po na i-cite for contempt at i-detain si Attorney Jonathan Pocallan for three days.” Ang dahilan: “for misleading the lawyers as well as the public that an administrative agency like the PhilHealth can change or modify the decision of the Court of Appeals which is already final and executory.” [41:44]. Sa isang mabilis at halos unanimous na pagpapasya, ang mosyon at ang parusang detention ay naisakatuparan. [00:11]. Agad siyang ipinadala sa isang itinalagang lugar sa ilalim ng kustodiya ng Sergeant-at-Arms. [45:05].

Ang pagpapakulong na ito ay hindi lamang isang simpleng aksyon ng komite; isa itong hayag na pahayag laban sa anumang tangka na sirain ang pundasyon ng legal at hudisyal na kaayusan. Ngunit ano ba talaga ang laman ng legal opinion ni Pocallan na nagdulot ng ganitong matinding galit at pagtutol mula sa mga mambabatas?

Ang Legal Opinion na Bumaliktad sa Korte

Ang ugat ng kontrobersya ay isang legal opinion na inihanda ni Atty. Pocallan, na noo’y bahagi ng Legal Sector ng PhilHealth. Ang opinyon na ito ay tila naging susi sa pagbabago ng mga pinal na parusa na ipinataw sa mga institutional health providers na nahuling nagkasala ng iregularidad.

Ang esensya ng opinion ay umiikot sa isang mapanganib na interpretasyon: na kahit pa pinal na ang hatol at executory na ang desisyon ng Court of Appeals, mayroong mga ‘eksepsyon’ na maaaring gamitin ng PhilHealth Board para baguhin ang naturang desisyon. Ang loophole na ito ay nakatuon sa konsepto ng “higher interest of substantial justice and equity” o ang pagkakaroon ng “supervening event” [07:48], [37:34], [31:25]. Sa ilalim ng diwa ng opinyon na ito, ang parusa ng suspension o revocation of accreditation ay maaaring palitan ng maximum fine. [25:36].

Mariing iginiit ni Pocallan, “I stand by that opinion,” [36:37] at idinagdag pa na ang kanyang paninindigan ay affirmed din ng Office of the Government Corporate Counsel (OGCC) [37:03]. Ngunit ang kanyang pagtatanggol ay lalong nagpainit sa pagdinig. Para sa mga mambabatas, ang opinyon ay hindi lamang isang simpleng pagpapaliwanag ng batas; isa itong insidious na kasangkapan na naglalayong bigyan ng kapangyarihan ang PhilHealth Board na maging “higit pa sa Korte Suprema” [42:33].

Ang Kaso ng Perpetual at ang P78-M na Pondo

Hindi nagtagal, ang diskusyon ay umikot sa isang landmark case na tila naging direktang aplikasyon ng kontrobersyal na legal opinion ni Pocallan—ang kaso ng Perpetual Support (Perpetual Help Medical Center). Ang ospital na ito ay diumano’y nasa ilalim ng suspension o may pinal na desisyon laban dito. Ngunit sa ilalim ng PhilHealth Board Resolution (PBR) 2418 noong Enero 10, 2019 [21:35], paborableng naresolba ang mosyon para sa reconsideration ng ospital.

Ang mas nakakabahalang impormasyon na lumabas sa pagdinig ay ang pag-aalis ng suspension [22:37] at ang pagpapalabas ng Interim Reimbursement Mechanism (IRM) na nagkakahalaga ng P78.04 Milyon sa Perpetual Support noong Abril 30, 2019 [22:20], [22:31]. Sa madaling salita, ang legal opinion na nagpapahintulot sa pagbabago ng final judgment ay tila nagbukas ng daan para sa lifting ng parusa at pagpapalabas ng pondo—isang pondo na ang PhilHealth ay dapat nagiging tapat na katiwala [16:16].

Habang iginigiit ni Pocallan na ang kanyang legal opinion ay orihinal na nilikha para sa kaso ng Medina General Hospital dahil sa paglitaw ng isang whistleblower [09:18] at walang kinalaman sa kaso ng Perpetual na nangyari “several months after” [10:19], ang mga mambabatas ay hindi kumbinsido. Para sa kanila, ang diwa ng opinion ay naglatag na ng template na magagamit sa anumang kaso, na nagbibigay-katwiran sa PhilHealth Board na palitan ang hatol ng Korte.

Ang Pundasyon ng Hustisya ay Niyayanig

Ang matinding pagtutol ng mga mambabatas ay nakatuon sa prinsipyong finality of judgment at ang separation of powers. Sa batas, ang desisyon ng Korte ng Apela, lalo na’t executory na, ay dapat final [30:43]. Ito ang nagpapanatili ng stability at predictability sa sistema ng hustisya [31:06]. Ang pag-angkin na maaaring baguhin ito ng isang administrative agency ay hindi lamang isang pagsuway, kundi isang tahasang pagbaliktad sa Konstitusyon, na nagsasaad na ang kapangyarihang hudisyal ay nakasalalay sa Korte Suprema at sa mga hukuman sa ibaba nito [38:31].

Isang mambabatas ang nagbabala, “There is a very dangerous precedent. Even if there is already a decision coming from the Supreme Court, based on this procedure, they can modify and change the decision of the Supreme Court all the final and executory” [42:23]. Ang banta ay hindi lamang sa kasalukuyang kaso ng PhilHealth; ito ay banta sa buong legal na kaayusan, na nagpapahintulot sa mga administrative agencies na umakto bilang super-courts.

Si Atty. Pocallan, bilang isang abogado na may responsibilidad na magbigay ng tamang legal guidance sa Board [31:06], ay nagpaliwanag na alam ng Board ang pangkalahatang tuntunin na hindi na mababago ang isang final and executory na desisyon, ngunit “it was also aware at that time that there are five exceptions to this general rule” [31:25]. Gayunpaman, ang pagtatangka niyang bigyang-katwiran ang deviation mula sa pangkalahatang tuntunin ay lalo lamang nagpalalim sa pagdududa.

Ang Banta ng Partiality at ang Fiduciary Responsibility

Ang mas malalim na isyu ay ang fiduciary responsibility ng PhilHealth, o ang tungkulin nito bilang tapat na katiwala sa pondo ng bayan [16:16]. Sa sandaling ang isang legal opinion ay nagbigay-daan sa PhilHealth Board na magpasya pabor sa isang akreditadong provider—tulad ng pagbabalik ng P78 Milyon—kahit pa mayroong final na hatol, nagbubukas ito ng pinto sa persepsyon ng partiality.

Sa katunayan, si Pocallan mismo ay umamin na nagbabala siya sa PhilHealth Board na “maybe exposing themselves to perception of partiality” [10:29] dahil sa kanilang desisyon. Ang warning na ito, habang nagpapakita ng kanyang pagiging aware sa posibleng etikal na suliranin, ay lalong nagpatindi sa tanong kung bakit niya pinanatili ang kanyang legal opinion na nagbigay ng justification sa nasabing partiality.

Ang kanyang pagtindig sa kanyang opinyon—kahit na tinawag itong isang misleading at disrespectful conduct—ang naging huling trigger sa kanyang pagkakakulong. Ang Kongreso, sa paggigiit ng kanilang kapangyarihan sa ilalim ng contempt rules [43:22], ay nagpadala ng isang hindi malilimutang mensahe: walang sinuman, gaano man kataas ang posisyon o ka-kumplikado ang legal argument na ginagamit, ang maaaring umakto na mas mataas sa batas, lalo na sa gitna ng matinding paghahanap sa katotohanan tungkol sa anomalya sa pondo ng kalusugan ng bansa.

Isang Aral sa Accountability

Ang pagkakakulong kay Atty. Pocallan sa Kongreso ay hindi lamang isang headline; ito ay isang watershed moment na nagbigay-diin sa lalim ng problema sa governance at accountability sa Pilipinas. Ito ay nagpapakita na ang laban sa korapsyon ay hindi lamang laban sa pagnanakaw, kundi laban din sa mga legal technicality at opinion na ginagamit upang hugasan ang kasalanan at iwasan ang pananagutan.

Ang pangyayari ay nagtatanong sa lahat ng Pilipino: hanggang saan ang kayang gawin ng mga nasa kapangyarihan upang baliktarin ang mga desisyon ng batas? At gaano kabilis dapat kumilos ang Kongreso upang protektahan ang checks and balances at ang stability ng ating sistema ng hustisya? Ang tatlong araw na detention ni Atty. Pocallan ay maaaring maikli, ngunit ang legal at emosyonal na impact nito ay tiyak na mananatiling matagal sa kasaysayan ng laban para sa isang tapat at malinis na PhilHealth—at isang mas matatag na pundasyon ng batas at hustisya sa bansa.

Full video: