‘Kabit ng Presidente’? Ang Mainit na Pagsasara ng Aklat ni Royina Garma sa Kanyang Kontrobersyal na Karera Mula Davao Hanggang PCSO

Ang Nag-aalab na Tanikala ng Tiwala at Pagtitiyak

Sa loob ng silid ng pagdinig ng Kamara, kung saan ang katotohanan ay hinuhubog at sinisiyasat sa gitna ng matitinding tanong, isang pangalan ang patuloy na umalingawngaw: Royina Marzan Garma. Ang dating heneral ng Philippine National Police (PNP) at dating General Manager ng Philippine Charity Sweepstakes Office (PCSO) ay humarap sa isang mainit na interpelasyon, hindi lamang tungkol sa kanyang mga kwalipikasyon kundi tungkol sa mismong kalikasan ng kanyang mabilis at kontrobersyal na pag-angat sa serbisyo-publiko. Ang sentro ng usapin ay umikot sa isang makapangyarihang anino: si dating Pangulong Rodrigo Roa Duterte.

Ang tanikala ng ugnayan sa pagitan ni Garma at ng dating Pangulo ay nagsimula sa Davao, ang lungsod na naging dambana ng karera ng parehong personalidad. Mula 1997 hanggang 2015, halos buong buhay-serbisyo ni Garma sa PNP ay ginugol sa Davao, isang katotohanang hindi maitatatwa at paulit-ulit na binalikan ng mga mambabatas.

“It was very it is very peaceful and it is one of the most livable City in the Philippines,” pag-amin ni Garma [01:52:28] tungkol sa peace and order situation sa Davao, at nagpapatunay na ito ay dahil sa “overwhelming support of the lgu uh police.” Ngunit ang pinakamabigat na pag-amin ay dumating nang direkta siyang tanungin: “would you agree with me if I would say peaceful at liable Ang theau is because of the leadership of the former president?” Sa isang iglap, tinuldukan ni Garma ang tanong, “yes your honor you agree yes I agree.” [01:03:02]

Ang simpleng pag-amin na ito ang nagbigay-daan sa mas malalalim na tanong. Kung ang Davao ay umangat dahil sa pamumuno ni Duterte, nangangahulugan ba na ang karera ni Garma ay umangat dahil sa tiwala ni Duterte?

Ang Mitsa ng Kontrobersiya sa Cebu: ‘Kabit ng Presidente’

Ang pagdududa ay lalong tumindi nang binalikan ang kanyang mga appointment sa labas ng Davao, partikular ang kanyang pagiging Cebu City Police Director noong 2018. Sa pagdinig, binalikan ang matinding pagtutol ni dating Cebu City Mayor Tommy Osmeña, na hindi sumunod sa general practice na kumunsulta sa local chief executive (LCE) bago magtalaga ng police officer sa kanilang lugar.

Si Osmeña mismo ang nagbunyag ng pinakamabigat na paratang, na sinipi ng Kongresista: “Somebody told me don’t touch the president’s women.” [06:11] Ang paratang na ito, na malalim na nag-ugat sa pulitikal na tensyon sa Cebu, ay nagsilbing mitsa ng mas matinding emosyonal na interpelasyon.

Mariing pinabulaanan ni Garma ang implikasyon ng personal na relasyon. Ipinaliwanag niya na ang posisyon ay inialok sa kanya ni General Archie Gamboa (na ang pangalan ay binanggit ni Kongresista Pamy Zamora bilang si General Sinan/Sinas na dating Chief PNP) at siya ay “I do not quit when a position is was given to me.” [50:35] Gayunpaman, binigyang-diin ng mga mambabatas ang Rappler article na may pamagat na, “Cebu City police chief Royina Garma: Mayor’s hated, Duterte’s trusted.” [52:18] Ang titulong ito ay tila nagpapahiwatig na ang kanyang lakas ay nagmumula sa Palasyo at hindi sa lokal na pamahalaan.

Nagsimula ang kanyang paglipat sa Cebu noong 2017 bilang Regional Chief ng Criminal Investigation and Detection Group (CIDG) Region 7 [01:33:35] at sinundan ng pagiging Cebu City Police Director noong 2018 [01:40:07]. Ang mabilis na transisyon na ito, kasabay ng malalim na poot ni Osmeña, ay nagbigay-hugis sa naratibo ng isang opisyal na pinoprotektahan ng pinakamataas na pinuno ng bansa.

Ang Maagang Pagretiro at ang PCSO Dream

Hindi pa man natatapos ang kontrobersiya sa Cebu, nagdesisyon si Garma na magretiro nang opsyonal noong Hunyo 2019, sampung taon bago ang kanyang mandatory retirement [02:28:50]. Makalipas lamang ang ilang linggo, noong Hulyo 15, 2019 [01:47:00], siya ay itinalaga bilang General Manager ng PCSO—isang posisyon na “alien” [02:31:00] umano sa kanyang background (AB Mathematics at Public Safety).

Ipinaliwanag ni Garma ang kanyang pag-alis sa PNP sa isang makabagbag-damdaming paraan: ang pangangailangan ng kanyang anak na babae, na na-diagnose ng dyslexia at bipolar [55:19]. “I realized that which is better my career or my daughter’s condition,” paliwanag niya [56:12], kaya naghanap siya ng “less demanding job” [56:32].

Ngunit ang paraan ng kanyang aplikasyon ang nagdulot ng pangalawang shock wave. Inamin niya na nagpasa siya ng letter na addressed to the president sa pamamagitan ni dating Special Assistant to the President (SAP) Bong Go [58:29], na ngayon ay Senador na.

“I submitted my application and uh he will decide whether I am qualified or I’m not qualified for the position,” [01:07:35] pagtatapos ni Garma. Ang pahayag na ito, kasunod ng nauna niyang pahayag na “she relied on her merits,” ay itinuring na inconsistency ng mga mambabatas.

Hindi pa natatapos, ibinunyag ng Kongresista ang naunang paratang ni Osmeña: ang akusasyon na si Garma, noong siya ay CIDG Chief sa Bohol, ay pinaghihinalaang kumokolekta ng P1 million kada linggo mula sa illegal gambling [04:31]. Mariin niyang itinanggi ang paratang, ngunit ang akusasyon ay nagpapakita ng kalalim ng kontrobersiyang sumusunod sa kanya.

Ang Personal na Buhay at ang Pagsubok ng Katapatan

Naging mas personal ang interpelasyon nang binalikan ang kanyang buhay may-asawa, lalo na ang pagkabigo ng kanyang kasal kay dating Chief Inspector Roland Vela. Sinabi ni Garma na ang kanyang paglipat sa Maynila noong 2004 ay dahil sa “my marriage was on the Rock” [01:50:50] at “there was a big Scandal” [01:52:00], na nagtulak sa kanya na umalis sa Davao.

Sa isang mas nakakagulat na pagbubunyag, lumabas na si Roland Vela ay inalis sa serbisyo dahil sa kasong rape [02:01:09], isang katotohanang kinumpirma mismo ni Garma. Ngunit mahigpit niyang itinanggi ang news article na nagsasabing humingi siya ng tulong kay Duterte upang protektahan ang kanyang dating asawa, “no you honor,” [40:40] at idinagdag na, “he earned it whatever position he earned it despite having very scandalous cases. I don’t he earned it he knows his way up.” [01:04:09]

Ang pagsasanga-sangang ito ng personal at propesyonal na buhay ay nagbigay ng emosyonal na konteksto sa mga desisyon ni Garma, ngunit lalong nagpalakas sa pangangatwiran ng mga Kongresista: na ang kanyang buong karera ay may malalim na implied trust at patronage mula kay Duterte.

Ang Huling Kabanata: Tiwala, Hindi Pagsamba

Sa pagtatapos ng interpelasyon, nagbalik ang mga mambabatas sa pinaka-ugat ng kontrobersiya: ang tiwala kay Duterte. Direkta siyang tinanong kung nagtitiwala siya sa dating Pangulo sa parehong paraan na nagtiwala ito sa kanya.

“Of course you do, of course yes ma’am yes,” [02:07:07] ang matatag na tugon ni Garma, na nagpapahiwatig ng kanyang paniniwala sa leadership nito, kasama na ang War on Drugs [02:57:37]. Ngunit muli niyang ikinumpara ang kanyang pagtingin: “I believe but I I don’t admire,” [02:06:41] na nagpakita ng isang tila komplikadong ugnayan ng propesyonal na paniniwala at personal na distansya.

Ang pagdinig ay nagtapos, ngunit ang tanong ay nanatiling nakabitin sa himpapawid: Ang mabilis at kontrobersyal na pag-angat ni Royina Garma—mula sa pagiging city police officer sa Davao, hanggang sa pagiging mayor’s hated na opisyal sa Cebu, at sa huli, bilang top executive ng PCSO—ay bunga ba ng kanyang merito at skills sa pulisya, o ito ay isang malinaw at hindi maitatangging ebidensya ng tiwala at malakas na koneksyon sa pinakamakapangyarihang tao sa bansa noong panahong iyon?

Ang bawat appointment at paglipat, mula Davao, patungong Cebu, at sa wakas sa PCSO, ay tila isang kabanata sa isang aklat na may isang sentral na tema: Ang tanong ng patronage sa serbisyo-publiko, na siyang mag-iiwan ng indelible mark sa kasaysayan ng administrasyong Duterte.

Full video: