Katarungan sa Likod ng Barilan: Ang Mapanlagim na Sikreto ng Pulitika at Land Grabbing sa Negros Oriental

Tatlong taon. Tatlong taon ng pighati, takot, at walang kasiguraduhan. Iyan ang panahong tiniis ng pamilya Divina bago sila nagkaroon ng lakas ng loob na humarap sa pambansang entablado at ibulgar ang kanilang matagal nang iningatang hinala—isang kuwento ng pulitikal na bakbakan at mapanganib na agawan ng lupa na nagtapos sa brutal na pagpaslang kay Bise-Mayor Ken Divina ng Pamplona, Negros Oriental.

Sa isang serye ng pagdinig na nakakakilabot at nakakapukaw-damdamin, matapang na nagbigay ng testimonya si Veryl Divina, ang anak ng yumaong bise-mayor, sa harap ng Senado. Sa bawat salita niya, bumabalik ang bangungot ng Setyembre 9, 2020, isang araw na biglang naglaho ang kapayapaan sa kanilang tahanan at sa kanilang bayan. Hindi lamang ito simpleng krimen; ito ay isang trahedya na nakaugat sa mapanganib na mundo ng lokal na pulitika, kung saan ang kapangyarihan at pag-aari ng lupa ay nagiging sapat na motibo upang magpatalsik ng buhay.

Ang Gabi ng Pagtatapos: Bangungot sa Harap ng Sariling Tahanan

Ang Bise-Mayor Ken Divina ay hindi lamang isang pulitiko; siya ay isang lingkod-bayan na naglingkod nang maraming beses bilang konsehal at bise-mayor sa tinagurian nilang “dating tahimik na bayan” ng Pamplona. Sa panahong siya ay pinaslang, siya ay itinalaga nang running mate ni Mayor Janice de Gamo para sa darating na 2022 elections, isang patunay ng kaniyang patuloy na impluwensiya at pagsuporta sa kanilang kampo.

Setyembre 9, 2020, isang araw matapos silang maghatid ng tulong at serbisyo sa mga kababayan, lalo na sa mga lupang contested, umuwi si Bise-Mayor Divina kasama ang kaniyang pangkat. Ngunit ang inaasahan niyang pagdating sa tahanan at pagpapahinga ay nauwi sa isang bangungot. [02:59] Walang babala. Walang kalaban-laban. Si Bise-Mayor Divina ay binaril at napatay sa mismong harapan ng kanilang bahay, habang ang kaniyang pamilya ay nasa loob.

Isipin ang pait na iyon—ang isang lalaking nag-alay ng buhay sa serbisyo-publiko ay nagtapos ang buhay sa gitna ng karahasan, sa lugar na dapat ay pinakaligtas para sa kaniya: ang kanilang tahanan. Ang ganitong karahasan ay naglalantad sa madilim na katotohanan na ang batas at kaayusan ay tila walang silbi sa harap ng mga taong may matinding kapangyarihan at koneksiyon.

Simula ng Kapahamakan: Ang Banta ng Land Grabbing

Ang matinding agawan sa lupa ay itinuturo ni Veryl Divina bilang pinakaugat ng kaniyang ama. Ayon sa kaniya, [00:28] naganap ang pagpaslang noong Setyembre 2020, na kasabay din ng pagkakaroon ng malaking problema sa land grabbing sa kanilang bayan. Tila ang mga isyu sa lupa ay hindi lamang simpleng legal na problema, kundi naging mitsa ng matinding pulitikal na tensiyon.

Nag-aalala na raw si Bise-Mayor Divina bago pa man siya pinatay. May mga insidente na raw ng harassment at intimidation na naganap. [03:13] Sa kaniyang testimonya, sinabi ni Veryl na ang banta ay nagmula sa mga taong may private armed groups, guns for hires, at mga koneksiyon sa PNP, gayundin sa mga pulitiko. Ang ganitong detalye ay nagpapakita na ang kalaban ng bise-mayor ay hindi lamang ordinaryong tao, kundi isang organisadong puwersa na handang gumamit ng karahasan para sa kanilang interes.

Ang mga Anino ng Pulitika: Pagtukoy sa mga ‘Person of Interest’

Sa pagpapatuloy ng testimonya, sinimulan nang banggitin ni Veryl ang mga pangalan at insidente na nagtuturo sa direksiyon ng mga taong may kinalaman sa trahedya. Walang pag-aatubili niyang idinetalye ang mga pangyayari na nag-uugnay sa mga taong nasa kabilang kampo ng pulitika.

Kabilang sa mga nauna nang nabanggit [03:24] ay ang pagbisita ni Congressman Arnie Teves sa lupang pinag-aagawan sa Pamplona, kasama ang kaniyang mga gwardiya. Ang presensiya ng isang pambansang opisyal, kasama ang armadong grupo, sa gitna ng isang contested land ay nagpapakita ng matinding pagmamay-ari at pagbabanta sa sinumang tatayo sa kanilang daraanan. Tila ang pag-akyat sa mataas na posisyon ni Bise-Mayor Divina, bilang running mate ng kalaban, ay nagbigay ng malaking hadlang sa kanilang mga plano, pulitikal man o may kinalaman sa lupa.

Ang Huling Komprontasyon: Isang Babala na Naging Prophesiya

Ang tensiyon ay lalo pang lumala bago ang araw ng krimen. Isinalaysay ni Veryl ang isang sketchy na pangyayari noong umaga ng Agosto 28, 2020. [05:40] Ibinahagi umano ni Bise-Mayor Divina sa kaniyang pamilya ang pagkompronta niya kay Jimboy Catalina, ang manager ng isang gasoline station, na kasama umano ng grupo ni Congressman Teves sa lupang pinag-aagawan.

Ang pagkompronta na ito ay nagpapakita ng katapangan ni Bise-Mayor Divina at ng kaniyang paninindigan sa katarungan, ngunit ito rin ang huling mitsa na tila nagpagalit sa mga puwersang nagbabanta sa kaniya. Ang nasabing gasoline station [06:34] ay pag-aari umano ni Maria Luz Montessa Tolentino, isang dating konsehal at natalong kandidato sa bise-mayor na dating kaalyado ng kampo ni Mayor Degamo. Ngunit naglipat umano si Tolentino ng panig at sumama sa kampo ni Congressman Teves.

Ang paglipat na ito ay hindi lamang simpleng pagbabago ng political party; [07:13] ito ay may kaakibat na pulitikal na ambisyon na tila nakatutok kay Bise-Mayor Divina, na sinasabing may hangarin ding kalabanin ang ama ni Veryl bilang bise-mayor. Ang ugnayan ng pulitika, negosyo (gasoline station manager), at agawan ng lupa ay bumuo ng isang komplikadong web na nagbibigay-linaw sa matinding kalabang posibleng nagpapatay sa bise-mayor.

Ang Naramdaman Bago ang Trahedya: Isang Huling Pag-aalala ng Ama

Ang pinakamapait at pinakamabagbag-damdaming bahagi ng testimonya ni Veryl ay ang mga salitang binitawan ng kaniyang ama bago siya pinatay. Sa gitna ng pag-uugnay ng mga pangalan at isyu, [07:30] tanging ang malinaw na alaala ng ama ang humahabol kay Veryl hanggang ngayon: ang mga salitang, “May papatay sa akin.”

Ang mga salitang ito ay hindi lamang simpleng hinala; ito ay ang premonition ng isang taong batid ang peligro sa kaniyang buhay. Batid niya na ang kaniyang paninindigan at paglaban sa land grabbing at pulitikal na machinery ay may kapalit na buhay. Ito ang pinaka-emosyonal na patunay na ang pagpaslang ay sadyang planado, dahil ang biktima mismo ay batid na siya ay nasa bingit ng kamatayan.

Ang pagsasapubliko ng ganitong detalye ay nagpapakita ng matinding sakit at trauma na dala ng pamilya. [10:13] Ayon kay Veryl, ang pagpunta sa Senado ay isang napakahirap na desisyon, ngunit kailangan nilang gawin upang maibahagi ang kanilang sentiments at makamtan ang hustisya na tatlong taon nang nag-aabang.

Ang Tatlong Taong Paghihintay at Panawagan sa Katarungan

Ang trauma ng pagkawala ng isang ama, asawa, at lingkod-bayan ay pinatindi ng tatlong taong paghihintay. [10:25] Tatlong taon nang nilalakad ng pamilya ang matarik na landas ng katarungan, isang paglalakbay na puno ng pangamba at pag-aalala. Ngunit sa pagharap sa Senado, hindi lamang sila humingi ng simpatya, kundi nagpakita ng paninindigan at courage na tila nagbibigay ng boses sa lahat ng biktima ng political violence sa bansa.

[10:40] “Lubos kaming nagpapasalamat na kami ay narinig, nakita, at na-accommodate ngayon,” ang emosyonal na pahayag ni Veryl. Ang damdamin niya ay tila sumasalamin sa pag-asa ng marami pang biktima na tila pinabayaan na ng sistema. Ang kaniyang pag-amin na hindi sila sigurado sa mangyayari the day after today ay nagpapakita ng matinding risk na kaniyang hinaharap, ngunit ito rin ang nagbibigay-halaga sa kaniyang katapangan.

Bilang pagtatapos, [08:32] umaasa si Veryl Divina na ang kanilang panawagan ay magkaroon ng katuparan sa tulong ng mga senador at ng pambansang ahensiya ng gobyerno. Hindi lamang para sa kanilang pamilya, kundi [08:37] para sa kapayapaan ng mga mamamayan ng Negros Oriental.

Ang kuwentong ito ay isang malinaw na wake-up call sa gobyerno at sa taumbayan. Ito ay nagpapaalala na sa likod ng pulitikal na balita at headlines, may mga pamilyang nagdurusa at naghihintay ng katarungan. Ang testimony ni Veryl Divina ay hindi lamang isang simpleng salaysay, kundi isang panawagan para sa akuntabilidad at isang patunay na ang katotohanan, gaano man kabigat at kadelikado, ay hindi maaaring manatiling nakatago sa dilim. Kailangan nang magkaroon ng katarungan si Bise-Mayor Ken Divina, at ang kaniyang matapang na anak ang tulay upang makamit ito.

Full video: