HINDI LANG ‘PANGIT,’ KUNDI ‘KAHIHIYAN’: TITO SOTTO, BINARANGKAS ANG SENADO SA PAGPAPAKITA NG TAKOT AT PAGLABAG SA BATAS SA GITNA NG IMPEACHMENT LABAN KAY VP SARA DUTERTE!

Nagsimula ang lahat sa isang motion to dismiss na bigla na lamang inihain sa gitna ng Senado. Ang senaryo ay hindi naganap sa isang ordinaryong sesyon ng Kongreso, kundi sa isang makasaysayang pagtitipon na nag-konvene bilang isang Impeachment Court. Ang kaso: ang articles of impeachment laban kay Vice President Sara Duterte. Ang mga bida sa kontrobersiya: sina Senator Ronald “Bato” Dela Rosa, na naghain ng mosyon; si Senate President Chiz Escudero, na nagpapatakbo ng sesyon; at ang boses ng pagkadismaya at pagtatama—si dating Senate President Tito Sotto.

Sa matalim at walang patumanggang pananalita, diretsahang binanatan ni Sotto ang mga kasalukuyang senador at ang pamamalakad ni Escudero. Ayon sa beteranong mambabatas, ang mga hakbang na ginawa ng Senado ay hindi lamang “pangit” sa mata ng publiko, kundi malinaw na paglabag sa mga Rules of Procedure ng isang Impeachment Trial. Ang kaniyang mga pahayag ay naglalayong gisingin ang Senado sa tila pagkalimot nito sa sarili nitong kasaysayan, patakaran, at higit sa lahat, sa obligasyon nitong manatiling impartial sa harap ng kapangyarihan.

Ang Imparsyalidad na Binasag: Bato, Isang Hukom o Abogado?

Ang pinakamatinding puna ni Sotto ay nakatuon sa mismong esensya ng isang Senator-Judge: ang pananatiling neutral. Sa isang Impeachment Court, ang mga senador ay umaaktong hukom, hindi council o abogado ng magkabilang panig—prosecution man o defense.

Giit ni Sotto, ang trabaho ng isang Senator-Judge ay magtanong at magbigay ng clarification lamang [03:07]. Ang paghahain ng mosyon, tulad ng ginawa ni Senador Dela Rosa—na una’y motion to dismiss [03:44] at kalauna’y naamyendahan sa motion to remand o ibalik ang articles of impeachment sa Kamara—ay isang procedural faux pas na naglantad ng tila malalim na pagpanig.

“Hindi dapat maghain ng mosyon ang mga senator judge at tanging defense o prosecution council lamang ang pwedeng maghain ng misyon Kaugnay ng impeachment complaint para mapanatili ang impartiality at neutrality,” paliwanag ni Sotto [02:50]. Idinagdag pa niya, “Ang itsura mo doon, you are acting as a council for either the defense or the prosecution [03:30].”

Taliwas ito sa sinasabi ni Escudero na walang umiiral na panuntunan na nagbabawal sa mga senator-judge na maghain ng mosyon [05:00]. Para kay Sotto, ang ganitong pananaw ay nagpapakita ng kawalan ng pag-unawa sa kalikasan ng pagiging hukom. Kung mayroong magpapa-dismiss ng kaso, dapat ito ay ang depensa ni VP Sara Duterte, at hindi ang mga hukom mismo [07:11].

Mas matindi ang puna ni Sotto nang kaniyang banggitin ang Article III, Paragraph 2 ng Rules of Procedure on Impeachment Trials, na nag-uutos sa mga senador na sundin ang political neutrality [10:59]. Ang hayag na pagpanig ng ilang senador, tulad ni Dela Rosa at maging ni Senador Robin Padilla, na aniya’y “mangangamoy Duterte” [10:13], ay isang malinaw na paglabag sa prinsipyong ito.

“Kung pinangunahan mo na kaagad at nagsasalita ka ng ganon, eh nakikita ng taong bayan. Ang tanong diyan, may karapatan ka ba na maging senator judge pagka ganon? [11:33]” mariing tanong ni Sotto.

Ang Akusasyon ng ‘Takot’ at ang Kahihiyan ng Senado

Ang pinaka-emosyonal na bahagi ng pagpuna ni Sotto ay ang kaniyang akusasyon na ang aksyon ng mga senador ay bunsod ng ‘takot’ sa impluwensya ni VP Sara Duterte [09:10]. Ayon sa mga survey, si Duterte ay nananatiling popular at nakikitang susunod na presidente.

“Napakapangit no’n. Wala kang karapatang maging senador. Takot ka pala, eh! [09:27]” bulalas ni Sotto.

Sa isang Senator-Judge, na hinalal ng taong-bayan para kumatawan sa interes ng publiko, ang pag-iingat na huwag ma-antagonize ang isang popular na pulitiko ay pagbaba ng uri ng pulitiko [01:51]. Kinokondena ni Sotto ang ganitong attitude, dahil ang dapat ay manindigan sila sa tama, anuman ang implikasyon nito sa kanilang personal o political career.

Ang pagbato ni Sotto ng akusasyon ng ‘takot’ ay hindi lamang isang pagpuna sa indibidwal na senador, kundi isang pagsalamin sa estado ng pulitika sa bansa. Ibig sabihin, ang desisyon ng Senado ay maaaring hindi batay sa legalidad at patakaran, kundi sa political accommodation [08:01].

Mula Dismissal Hanggang Remand: Isang ‘Dribble’ na Naglantad ng Kapangitan

Ang orihinal na motion to dismiss ni Senador Dela Rosa ay inilarawan ni Sotto bilang “patently unconstitutional” [13:33]—isang bagay na tiyak na mas magpapapangit sa imahe ng Senado. Sa halip na ituloy ang dismissal, naamyendahan ito at naging remand o return (pagbabalik) ng articles of impeachment sa House of Representatives.

Para kay Sotto, bagama’t nakatulong ang remand para maiwasan ang outright dismissal na tiyak na legal na magiging kontrobersyal, ang ginawa ng Senado ay inihalintulad niya sa isang basketball game: “dribble nang dribble, dribble nang dribble, pagdating no’ng matatapos na ‘yung shot clock, pinasa [13:50].”

Ang punto: Hindi pa nga nababasa at napag-aaralan ng Impeachment Court ang laman ng reklamo, ibinalik na nila. Walang ‘judicial knowledge’ [06:00]. Pinuna ni Sotto ang procedural shortcuts ng Senado, lalo na ang paggamit ng terminong “deemed read” sa resolusyon [15:59].

“Hindi mo nabasa, hindi mo alam ang content, paano mo nasabing unconstitutional?” [16:37] tanong ni Sotto. Kung mayroon silang duda sa konstitusyonalidad ng articles, ang tamang hakbang ay ang dalhin ito sa Supreme Court, hindi ang basta na lamang ibalik ito, aniya [22:18]. Ang ganitong kilos ay tila isang gaguhan, na nakalulungkot na nagaganap sa loob ng respetadong institusyon [22:45].

Ang Paghahanap ng Decorum: Pagtatama kay Senate President Escudero

Hindi rin nakaligtas sa kritisismo ni Sotto ang pamamalakad ni Senate President Chiz Escudero. Ayon kay Sotto, nagpakita ang sesyon ng Senate Impeachment Court ng kawalan ng decorum at pagkaligta sa parliamentary rules [21:19].

“Kanya-kanyang tayo, ah! Kanya-kanyang ‘yung mga judges. Ginawa nilang parang legislative body na magulo,” puna ni Sotto [20:10]. Binigyang-diin niya na ang Majority Leader ang dapat mag-traffic ng mga magsasalita, at hindi basta na lamang magre-recognize ang Senate President kung sino-sinong tumatayo [20:38].

Ang pagiging expert sa parliamentary rules and procedures ay mahalaga, lalo na para sa isang presiding officer ng isang Impeachment Court [12:49]. Ang kaguluhan at kakulangan sa tamang procedure ay nagpapakita ng tila pagkawala ng kontrol sa pamamalakad, na lalong nagpapababa sa reputasyon ng Senado sa mata ng taong-bayan.

Ang Dalawang Malaking Tanong: Sino ang Dapat Mag-preside at ang 20th Congress

Nagbigay din ng malalim na pagsusuri si Sotto sa dalawang malaking legal na tanong na posibleng kaharapin ng Senado.

Una, ang isyu kung dapat bang ang Chief Justice ang mag-preside sa Impeachment Trial ng isang Bise Presidente [27:57]. Katulad sa Presidente, ang Senate President ang siyang hahalili sa Bise Presidente kung sakaling matanggal ito. Kaya, ang Senate President, na umaaktong hukom, ay siya ring next in line, na naglalagay sa kaniya sa isang posibleng conflict of interest [29:15]. Ang puntong ito ay may “good merit” at nagpapakita ng isang butas sa konstitusyon na tila hindi nakita ng mga gumawa nito noong una [28:04].

Pangalawa, ang tanong kung pwedeng tumawid ang Impeachment Trial sa 20th Congress [24:06]. Bagama’t may 60-40 na pagtingin, pabor si Sotto sa pananaw na dapat itong magpatuloy, dahil ang Senate Impeachment Court ay umaaktong Court o National Board of Canvassers, hindi lamang isang Legislative Body [25:26]. Ang legislative body lamang ang namamatay tuwing adjourn sine die. Ang court, na may ibang function, ay dapat tuloy-tuloy [25:26].

Ayon kay Sotto, ang pinakamaganda nilang gawin ay ituloy na lamang ang paglilitis hanggang sa makita kung ano ang mangyayari, o kung may magde-desisyon sa isyu. Gayunpaman, ang paggawa ng trabaho nang maayos ay mas makabubuti sa imahe ng Senado [24:27].

Konklusyon: Isang Hamon sa Senado

Ang mga pahayag ni Tito Sotto ay hindi lamang simpleng kritisismo, kundi isang mapait na hamon sa integridad at reputasyon ng Senado. Ang pagtalikod sa political neutrality, ang paggawa ng procedural shortcuts at ang tila pagpapaubaya sa takot, ay mga elementong unti-unting nagagasgas sa kredibilidad ng institusyon [24:36].

Ang pagiging isang Senator-Judge ay isang seryosong responsibilidad na humihingi ng dekorum, kaalaman sa batas, at matibay na paninindigan [21:19]. Ang mga pangyayaring pumalibot sa impeachment case ni VP Sara Duterte, mula sa motion to dismiss ni Bato hanggang sa remand na pinamamahalaan ni Escudero, ay nagbigay ng isang lesson na, sa mata ni Tito Sotto, ay dapat nang iwaksi at iwanan sa basurahan ng kasaysayan [03:53]. Ang Senado ay kailangang magbalik-tanaw at ayusin ang kanilang hanay, bago tuluyang mawalan ng gana ang taong-bayan sa kanila. Ang pagiging hukom sa isang impeachment trial ay nangangailangan ng paninindigan na wala sa takot, kundi nasa batas at karangalan.

Full video: