HINAMON SI BATO, DINIIN SI DUTERTE: Mga Bilanggo, Nagbunyag ng Detalyadong Pagsasabwatan—War on Drugs, Ibinunyag na ‘Government-Sanctioned Assassination’

ANG PUSO NG KATOTOHANAN: Galing sa Madilim na Sulok ng Piitan

Niyanig ang buong landscape ng pulitika at katarungan sa bansa matapos ang isang matinding pagdinig sa Kamara de Representantes, kung saan humarap ang dalawang Persons Deprived of Liberty (PDL) na may dalang testimonya na sineseryoso ng marami—ang pag-uugnay sa dating Pangulong Rodrigo Roa Duterte bilang “mastermind” ng mga extrajudicial killings (EJK) sa gitna ng kanyang War on Drugs.

Ang nakakakilabot na mga detalye ay nagmula kina Leopoldo Untalan Jr., na kilala sa palayaw na “Tata,” at Fernando Magdadaro, kapwa dating inmates ng Davao Penal Colony (Dapecol). Sa ilalim ng Quad Committee hearing, ipininta nila ang isang madilim na larawan ng pagsasabwatan sa loob ng penal system, kung saan ang mga bilanggong may kasong pagpatay ay ginagamit na aso ng mga opisyal ng gobyerno upang isagawa ang mga ‘contract killing’ na diumano’y may “basbas sa itaas.”

Ang usapin ay nakasentro sa pagpatay sa tatlong Chinese nationals, sina Cho Kin Tong, Jackson Lee, at Peter Wang, na diumano’y mga drug lords din. Ayon sa dalawang PDL, ang pagpatay ay inutusan ng mga opisyal, lalo na nina SPO4 Arthur Narciso (Narsolis) at Superintendent Gerardo Padilla, at ipinangako sa kanila na ito ay “para sa bayan” at magdudulot ng kalayaan at malaking halaga ng pera.

Ang Kadiliman sa Likod ng “War on Drugs”

Nagsimula ang pagdinig sa seryosong pahayag ni House Human Rights Committee Chairman at Manila Rep. Bienvenido Abante Jr., na nagdiin na layunin ng imbestigasyon na alamin ang katotohanan sa likod ng libu-libong namatay sa War on Drugs. Habang naniniwala siya sa kampanya laban sa droga, kinuwestiyon niya kung bakit kailangan pang umabot sa “higit 20,000, o 36,000” ang mamatay, kung ang problema sa droga ay nananatili pa rin [01:17].

Ngunit ang emosyon at pagkabigla ay umabot sa sukdulan nang direktang hamunin ni Abante si Senador Ronald “Bato” dela Rosa na humarap sa pagdinig. Mariin niyang tinuligsa ang paggamit ni Bato ng terminong “collateral damage” para ilarawan ang napakalaking bilang ng mga nasawi. “Collateral damage ba ito? Pumatay ka ng 20,000 dahil sa war on drugs, and you only call it collateral damage? Hindi ko ho maintindihan,” ang nag-aalab na pahayag ni Abante [01:19:19]. Ang hamong ito ay nagpapatunay lamang na ang pagdinig ay hindi lamang tungkol sa dalawang PDL, kundi sa isang mas malaking kuwento ng pananagutan.

Ang ‘Utos Mula sa Itaas’ at ang Sirang Pangako

Ang pinaka-ugat ng testimonya nina Tata at Magdadaro ay ang diumano’y pagtatali sa dating pangulo sa krimen. Direkta at walang pag-aalinlangan, kinumpirma ni Tata sa komite na si Narciso ang nagsabi sa kanila na ang pagpatay ay “utos ng formal administration” [08:01] at ginagawa nila ito “para sa bayan” [08:20].

Sa isa sa pinakamabigat na sandali ng hearing, muling kinumpirma ni Tata ang kanyang sinumpaang salaysay nang tanungin siya: “Kino-confirm niyo sa committing ito… na ang isa sa mastermind ng pagpatay ay ang dating pangulo ng Pilipinas, kinonfirm ninyo?” Ang sagot: “Opo, your honor. Okay.” [10:55]. Ang pahayag na ito ay nagbigay ng boses sa matagal nang haka-haka at naglagay ng matinding bigat sa dating administrasyon.

Ngunit ang kanilang pagsang-ayon sa krimen ay hindi nag-ugat sa ideolohiya, kundi sa isang matamis na pangakong napako: kalayaan at pera. Ayon kay Tata, ipinangako ni Narciso na tutulungan silang mapalaya at bibigyan ng pardon kapalit ng pagpatay sa tatlong Chinese [15:22]. Bukod pa rito, nabanggit na bawat isa sa kanila ay dapat makatanggap ng milyun-milyong salapi. Gayunpaman, sa halip na ang dapat nilang matanggap, P1 milyon lamang ang ibinigay. Ang tanong ni Abante: “Ibig sabihin, ‘yung apat na [milyon] sa kanya [Narciso]?” [05:55]. Ang paglalahad na ito ay nagpapakita ng hindi lamang institutional corruption kundi pati na rin ang matinding betrayal na nagtulak sa kanila para magsalita.

Ang mga Opisyal at ang ‘Congratulations’

Bukod sa dating pangulo, tinukoy din ng mga PDL ang mahahalagang opisyal na konektado sa insidente.

SPO4 Arthur Narciso/Narsolis: Ang “kaibigan” ni Tata na siyang nag-recruit at nagpahamak sa kanya. Ibinunyag na si Narciso ay mukhang “mayaman na yata ngayon” [04:44] at may koneksyon sa PCSO, kung saan nakita ang kanyang umano’y kasintahan na si Lt. Col. Royina Garma (dating CIDG-11, PCSO official) [06:51].

Supt. Gerardo Padilla: Ang opisyal ng BuCor na kasama sa operasyon. Ang pinakakontrobersyal na bahagi ng kanyang pagbanggit ay nang tumawag ang cellphone niya matapos ang pagpatay. Ayon sa salaysay ni Tata, naririnig niya ang boses na nagsabing: “Congrats, Superintendent Padilla, job well done,” at ito ay sinundan ng sinabi ni Padilla sa kasamahan niya: “Tumawag yung presidente sa akin, nag-congrats” [42:07]. Ang ‘congratulations’ na ito ay nagpapahiwatig ng agarang kaalaman at pag-apruba ng pinakamataas na ehekutibo sa krimen.

Col. Edilberto Leonardo: Kinumpirma rin ni Tata na kilala niya si Leonardo (dating RD CIDG Region 11, ngayon ay nasa NAPOLCOM) bilang isa sa mga taong sangkot sa dating administrasyon [18:07].

Major Jimmy Fortaleza: Isa pang PDL na sinasabing kaklase ni Garma. Ayon kay Tata, si Fortaleza ang naatasan na magbigay ng kanin, ulam, sigarilyo (Marlboro Pula), at Coke kina Tata at Magdadaro habang sila ay nakakulong sa bartolina pagkatapos ng insidente. Ito ay nagpapakita ng isang organisado at suportadong sistema sa loob ng BuCor [25:20].

Ang Paglabas at ang Kapahamakan

Hindi lingid sa kaalaman ng lahat na ang paglabas ng mga PDL at ang pagbubunyag ng ganitong impormasyon ay isang death sentence para sa kanila at sa kanilang pamilya. Sa tanong ni Cong. Arrogancia: “Hindi ka ba natatakot na baka mamaya ‘yung pamilya mo ay balikan?” Sumagot si Tata, “Natatakot din naman po.” [31:37]. Ngunit nagpatuloy sila.

Ang kanilang motibasyon ngayon ay hindi na pera, kundi galit sa pagtataksil na ginawa sa kanila at ang kagustuhang “matapos na itong ginagawa nilang kasamaan” [15:06]. Sa kabila ng pagiging mga convicted criminals, ang kanilang pagtatapat ay nakita bilang isang gawa ng matinding katapangan at pagsisisi.

Dahil dito, ang komite ay nagpasa ng mosyon na i-secure sina Tata at Magdadaro sa kustodiya ng House of Representatives, kinikilala ang “safety and security” at ang “magnanimity of the revelation” na kanilang ginawa [01:01:01]. Ito ay isang mahalagang hakbang upang matiyak na ang katotohanan ay hindi malilibing kasama ng mga saksi.

Ang Hamon ng Pananagutan

Ang testimonya ng dalawang PDL ay naglagay ng matinding presyon hindi lamang sa dating pangulo kundi pati na rin sa mga opisyal ng gobyerno na sangkot sa umano’y “irregularities” sa loob ng bilangguan, tulad ng pagtatanim ng shabu kay Magdadaro para lang makalabas sila ng selda at isagawa ang krimen [05:07:07].

Ang isyu ay lumampas na sa simpleng EJK; isa itong kuwento ng malalim na institutional corruption at state-sponsored violence. Ang mga PDL na ginamit, niloko, at pinagkaitan ng katarungan, ay ngayon ang naging sandigan ng katotohanan.

Ang pagdinig ay pansamantalang sinuspinde upang bigyang-daan ang pagtalakay sa iba pang agenda, ngunit ang implikasyon ng mga pahayag ay mananatiling nakaukit. Ang paghahanap ng katarungan para sa libu-libong nasawi sa War on Drugs ay nagkaroon ng bagong pag-asa, na nagmumula sa pinakamadilim na lugar—sa bibig ng mga taong mismong sangkot sa pagpatay, na ngayon ay nagdarasal na sa huli ay mananaig ang liwanag ng katotohanan. Hinihintay pa ng buong bansa ang susunod na kabanata ng pagdinig, kung saan inaasahang haharap ang iba pang mga pinangalanang opisyal, upang magbigay-linaw sa pinakakontrobersyal na isyu sa kasaysayan ng ating bansa.

Full video: