ANG TUGON NI BATO SA TADHANA: HANDA NA RAW HUMARAP SA ICC, NGUNIT BAKIT SIYA ANG MAGIGING ‘MAS KAWAAWA’ KAYSA KAY DUTERTE SA HULING TAGPO NG KASO?

Sa gitna ng pampulitikang tensiyon at nagbabadyang international warrant of arrest, muling nagbago ang paninindigan ni Senador Ronald “Bato” Dela Rosa, ang dating pinuno ng Philippine National Police (PNP) at matalik na kaalyado ni dating Pangulong Rodrigo Duterte. Mula sa pagdududa, ngayon ay tila sumuko na siya sa tadhana. Sa isang grand rally ng PDP-Laban sa Iloilo City nitong Biyernes, Abril 25, tahasan niyang kinumpirma ang kanyang kahandaan na humarap sa International Criminal Court (ICC) sa The Hague, Netherlands, sakaling tuluyan nang lumabas ang inaasahang warrant laban sa kanya kaugnay ng madugong “War on Drugs” na ipinatupad noong administrasyong Duterte.

“Anong magagawa ko kung ‘yan ang kapalaran ko? Basta ang importante, nagawa ko ang dapat gawin habang ako ay buhay dito sa mundo,” pahayag ng senador [01:10]. Ipinahayag niya ang kanyang determinasyon: “Ang buhay ko’y nakataya na, nakakasana. Anytime, puwede akong mamalasin dahil sa aking adbokasiya na ito. Pero never si Bato aatras sa laban na ito, I tell you!” [01:33]. Ang kanyang pahayag ay nagpapakita ng isang tao na handa nang tanggapin ang kahihinatnan ng kanyang mga aksyon, isang emosyonal na pagbabago mula sa nakaraang pagtatanggi sa hurisdiksyon ng ICC.

Ngunit sa likod ng tila matapang na paghaharap na ito, may isang eksklusibong pagsusuri mula sa mga legal at political analyst ang nagbigay-diin sa isang nakakagulat at nakakakilabot na hula: Sa dalawang pangunahing arkitekto ng kampanya—sina Duterte at Dela Rosa—mas kawawa at mas matindi ang magiging pagdadaanan ni Bato sa mata ng hustisya at ng kanyang personal na buhay. Ito ang sentro ng talakayan at pag-aanalisa ng mga eksperto, tulad nina International Criminal Court Assistant Council Attorney Chrisa Conti at Kabunyog Attorney Enzo Recto.

Ang Di-Mapapalitang Haligi ng ‘War on Drugs’: Bato Bilang Target ng ICC

Para kay Attorney Chrisa Conti, hindi kataka-taka na si Senator Bato Dela Rosa ang sumusunod sa listahan ng ICC. Ayon sa kanya, napakaimportante ni Bato sa kaso ng ICC dahil sila ni Duterte ang nagpatupad ng ‘War on Drugs.’ “It would be impossible without the other,” mariing pahayag niya, na tumutukoy sa dalawa bilang magkabilang panig ng parehong barya o “the other side of the same coin” [02:14].

Idiniin ni Conti na malinaw ang ebidensya laban sa mga arkitekto. Kabilang sa isinumite ni ICC Prosecutor Karim Khan ang 421 pirasong nakasulat na ebidensya, na may kabuuang 8,565 pahina [03:14]. Kasama rin dito ang mga public statements ni Duterte na nagsisilbing “evidence of intention” [03:04] at ang Command Memorandum Circular Number 16-2016 ng PNP—na mas kilala bilang “Project Double Barrel”—na inilabas sa mismong unang araw ng panunungkulan ni Duterte noong Hulyo 1, 2016. Ang memo na ito, na bumabanggit sa personal na anti-narcotics policy ni Duterte bilang dating alkalde, ay nagpapatunay ng malinaw na koneksyon ng pulisya sa direktang utos mula sa pinakamataas na pwesto.

Inilarawan ni Conti si Bato bilang “indispensable” sa ‘War on Drugs’ [04:21] at malinaw na bahagi ng istrukturang pampulitika na nagbigay-daan sa operasyon. Hindi aniya tipikal na kilos ng isang PNP Chief ang pagiging kasing “vociferous” (o kasing-agresibo at sising-boses) ng kanyang boss, na naglalagay sa kanya bilang pangalawa lamang kay Duterte sa tindi ng “vitriol” o pagkamuhi sa kampanya laban sa droga [06:00]. Ang kanyang tungkulin ay mag-ayos ng entablado o “setting the stage” para maisakatuparan ni Duterte ang kanyang adbokasiya sa paraang ‘epektibo’ [05:19]. Kaya naman, para kay Conti, ang pag-aresto kay Bato ay isang lohikal at kinakailangang hakbang ng ICC [07:26].

Ang Kalbaryo ni Bato: Bakit Mas Matindi ang Kanyang Parusa

Dito pumapasok ang malalim na pagsusuri ni Attorney Enzo Recto. Sa kanyang pananaw, kung tuluyang lalabas ang warrant at ma-convict ang dalawa sa kasong Crimes Against Humanity, mas masasabik ang publiko sa kalalabasan ng kaso ni Bato kaysa kay Duterte, hindi dahil sa mas malaki ang kanyang kasalanan, kundi dahil sa personal at praktikal na epekto nito sa kanyang buhay.

1. Mas Matagal na Pagsisilbi sa Sentensiya: Ang Nasasayang na Buhay

Ang unang punto ni Recto ay tungkol sa haba ng buhay. Si Duterte, dahil sa kanyang edad at mga ulat tungkol sa kanyang kalusugan, ay hindi na magtatagal. “Ang haba pa ng buhay ni Bato… si Duterte hindi na magtatagal ‘yan,” aniya [13:42]. Kung pareho silang makukulong nang habambuhay, ang habambuhay na ito para kay Duterte ay maikli na lamang, samantalang si Bato ay mas malakas pa ang katawan at mas mahaba pa ang inaasahang buhay [14:10].

Ang matagal na sentensiya ni Bato ay nangangahulugang mas maraming taon ang masasaayos niya sa likod ng rehas. Ang panahong maaari sana niyang i-enjoy kasama ang kanyang pamilya at mga apo, sa kasagsagan ng kanyang kalakasan at pagka-retirado, ay masasayang [14:41]. Ang kalbaryo ni Bato, kung gayon, ay hindi lamang pagkakakulong, kundi ang pag-aksaya sa huling yugto ng kanyang buhay na puno pa ng enerhiya at pagkakataon.

2. Ang Pinansyal na Kapos: Sino ang Magbabayad ng Depensa?

Pangalawa, binanggit ni Recto ang napakalaking gastos na kaakibat ng pagdepensa sa mga kaso sa ICC. Ang mga bayarin sa mga international lawyer tulad ni Kaufman, na binabayaran ng tinatayang $180 milyon kada buwan, ay nagpapahirap.

Si Duterte, ayon sa espekulasyon ni Recto at mga ulat, ay kayang bayaran ang mga ganitong halaga dahil sa sinasabing malaking kayamanan na kanyang naipon, kahit pa mula sa mga alegasyon ng korupsyon. Sa kabilang banda, bagaman posible ring may naipon si Bato mula sa mga posibleng katiwalian sa gobyerno, tinatayang mas maliit at mas madaling mauubos ang kanyang yaman kumpara sa pamilya Duterte [16:13]-[16:30].

Maaaring kakapusin si Bato at mapipilitang umasa sa tulong pinansyal ni Duterte para sa kanyang depensa. Ang ganitong sitwasyon ay naglalagay kay Bato sa mas mababang posisyon, na nagpapakita ng hindi pantay na laban sa harap ng legal na sistema.

3. Limitadong Suporta ng Pamilya

Ang huling punto ay ang pagdadala ng kalungkutan. Si Duterte, na may malaking pamilya—Vice President Sara Duterte, Pulong, Basti, Kitty, at ang kanyang asawa—at malawak na koneksyon, ay mayroong pera upang tiyakin na palaging may bumibisita sa kanya sa The Hague [16:47]. Ang kanyang mga anak, na pinaghihinalaang mayroon ding malaking kayamanan, ay kayang bayaran ang mga gastos sa pagbiyahe at pananatili sa ibang bansa.

Si Bato, sa kabilang dako, ay maaaring hindi kayanin ng kanyang pamilya ang madalas na pagbisita sa Netherlands dahil sa kawalan ng sapat na pondo [17:04]. Ang kawalan ng madalas na pakikipag-ugnayan sa pamilya habang nagdurusa sa sentensiya ay nagdudulot ng matinding kalungkutan, na nagpapalalim pa sa ideya na siya ang magiging “mas kawawa.”

Ang Legal na Realidad: Walang Immunity ang Senador

Bilang senador, naitanong ang usapin ng immunity. Ngunit nilinaw ni Recto at ng mga legal expert: Hindi pinoprotektahan ng Konstitusyon ng Pilipinas ang mga senador at kongresista mula sa pag-aresto para sa mabibigat na krimen tulad ng Crimes Against Humanity [19:51]. Ang kaligtasan mula sa pag-aresto ay para lamang sa mga kasong magagaan o may mababang parusa.

Ang tanging may immunity from suit at arrest habang nasa pwesto ay ang Pangulo ng Pilipinas. Ang kaso nina dating Senador Leila De Lima, at sina Senador Bong Revilla, Juan Ponce Enrile, at Jinggoy Estrada, na naaresto habang nanunungkulan, ay matibay na patunay na ang senado ay hindi isang ligtas na kanlungan [20:19].

Kung lulabas ang warrant, dalawa lamang ang opsyon ni Bato: sumuko sa ICC, o magtago—sa loob man ng Senado o sa ibang bansa [17:29]. Ngunit tulad ng pahayag ni Recto, ang pagtatago ay temporaryo lamang at hindi magtatagal.

Kung maglalabas man ang Korte Suprema ng ruling na nag-uutos na dumaan muna si Bato sa lokal na judicial authorities para sa extradition, makukulong pa rin siya sa Pilipinas habang pinoproseso ang kanyang paglipat. Ang huling destinasyon ay hindi magbabago: sa huli, siya ay mapupunta pa rin sa ICC, marahil ay katabi pa ni Duterte [22:26].

Ang tadhana ay tila nagtatakda na ng huling tagpo para sa mga arkitekto ng kampanyang kumitil ng maraming buhay. Habang tinitingnan ng marami ang pag-aresto ni Bato bilang isang tagumpay para sa hustisya, may mas malalim na emosyonal at personal na trahedya ang naghihintay sa kanya—isang paghihirap na, ayon sa mga eksperto, ay mas matindi pa kaysa sa kanyang dating amo. Ang kaso ni Bato Dela Rosa ay nagpapaalala sa lahat na ang paghahanap ng pananagutan, lalo na sa mga krimen laban sa sangkatauhan, ay may kaakibat na malaking halaga at may personal na implikasyon na hindi kayang bayaran ng kahit anong kayamanan.

Full video: