Apat na Senador, Buking sa Iligal na Pondo Mula sa Government Contractors: Milyon-Milyong Donasyon, Nakabaon sa Kontrobersya ng Flood Control!

Ang pulitika sa Pilipinas ay laging binabalot ng mga kontrobersiya, ngunit minsan, may mga balitang lumalabas na nagpapabigat sa diwa at nagpapaalala sa atin kung gaano kalalim ang ugat ng katiwalian sa bansa. Isang nakagigimbal na ulat ang lumabas mula mismo sa pambansang ahensyang inatasang magbantay sa halalan—ang Commission on Elections (COMELEC).

Kinumpirma ni COMELEC Chairman George Garcia na apat na senador ang kasalukuyang iniimbestigahan dahil sa alegasyong tumanggap sila ng campaign contributions o donasyon mula sa mga pribadong kumpanyang may kontrata sa pamahalaan. Ang rebelasyong ito, na nagmula sa pagsusuri ng isinumiteng Statement of Contributions and Expenditures (SOCE) ng mga kandidato noong 2022 National Elections, ay hindi lamang isang simpleng paglabag; ito ay tahasang pagyurak sa Section 95 ng Omnibus Election Code, isang batas na malinaw na nagbabawal sa ganitong klaseng ugnayan na may bahid ng quid pro quo o kapalit na pabor.

Ang Milyong-Milyong Donasyon at ang Bawal na Kontrata

Ayon sa batas, partikular sa Section 95, Paragraph C ng Omnibus Election Code, malinaw na “natural and juridical persons who hold contracts or subcontracts to supply the government with goods or services or to perform construction or other works” ay pinagbabawalan na magbigay ng direkta o hindi direktang kontribusyon sa anumang partisan political activity. Ang diwa ng batas ay simple: pigilan ang paggamit ng pondo ng gobyerno o ang impluwensya ng kontrata sa pamahalaan upang pondohan ang kampanya ng mga pulitiko, na sa huli ay magreresulta sa pagbabalik ng pabor sa pamamagitan ng mas maraming kontrata at, kadalasan, korapsyon.

Ang balitang ito ay mabilis na umugong, lalo pa’t nagbigay-daan ito sa muling pag-ungkat sa mga pangalan ng dalawang prominenteng senador na matagal nang nauugnay sa isyung ito: sina Senate President Chiz Escudero at Senator Bong Go.

Si Senator Escudero ay matatandaang minsan nang naging sentro ng ulat matapos niyang aminin na tumanggap siya ng ₱30 milyon campaign funds noong 2022 elections. Ang donasyon ay nagmula kay Lawrence Lupiano, ang may-ari ng Centerways Construction and Development Incorporated. Ang Centerways ay isa sa mga malalaking contractors na may aktibong kontrata sa gobyerno. Depensa ni Escudero, personal na kaibigan niya si Lupiano at tumanggap siya ng donasyon mula sa indibidwal, hindi sa kumpanya. Iginiit din niya na hindi siya kailanman nakialam o tumulong kay Lupiano na makakuha ng kontrata.

Samantala, si Senator Bong Go naman ay naugnay sa CLTG Builders at Alfredgo Builders and Supply, na pinaniniwalaang pagmamay-ari ng kanyang ama at half-brother, ayon sa ulat ng PCIJ noong 2018. Ang mga kumpanyang ito ay kinilala bilang mga top contractor sa Davao region. Mahigpit na pinabulaanan ni Go ang mga alegasyon na nakinabang ang kanyang pamilya sa bilyon-bilyong halaga ng flood control projects, at tinawag ang mga akusasyon na “recycled and malicious.”

Ngunit ang kasalukuyang pag-iimbestiga ng COMELEC, na sumasaklaw na ngayon sa apat na senador, ay nagpapahiwatig na mas malawak at mas malalim ang problema kaysa sa dalawang pangalang una nang lumutang. Ang koneksyon ng mga donasyong ito sa isyu ng mga substandard at palpak na flood control projects na iniutos mismo ni Pangulong Ferdinand Bongbong Marcos Jr. na imbestigahan, ay nagpapakita ng isang nakatagong sistema ng katiwalian. Kung ang mga contractor ng gobyerno—na siyang gumagawa ng mga proyektong de-kalidad—ay siya ring nagpopondo sa mga senador, paano pa magkakaroon ng tapat at walang kinikilingang pagbabantay sa pagpapatupad ng mga proyekto?

Ang Hipokrisya sa Senado at ang Malalim na Koneksyon

Ang emosyonal na epekto ng balitang ito ay lalong tumitindi dahil sa sitwasyon sa Senado. Kamakailan, naging sentro ng usapan ang mga hearing ng Senate Blue Ribbon Committee patungkol sa mga anomalya sa flood control projects. Dito, galit na galit ang ilang senador sa mga contractor na nagtayo ng mga proyektong hindi sumusunod sa pamantayan. Ngunit ngayon, habang sila ay nagagalit sa mga anomalya, lumalabas na sila mismo ay tumanggap ng pera mula sa mga kumpanyang katulad ng mga iniimbestigahan.

Sa harap ng kamera, sila ay nagpapakita ng pagkasuklam sa katiwalian. Sa likod ng kurtina, tila nagtatago sila ng mga lihim na koneksyon. Ang host ng video ay matapang na tinawag ang ganitong gawi na “hipokrito” o hypocrisy. Hindi maikakaila ang tanong ng taumbayan: Paano mo iimbestigahan ang mga taong nagpundar sa iyong kampanya? Paano magiging matapat ang boses laban sa korapsyon kung mismong ang kumikilos ay may utang na loob?

Ang ganitong sitwasyon ay nagpapatunay sa mga sinabi ni dating Senador Ping Lacson tungkol sa ilang mambabatas na tumatanggap ng “kickback,” na nagiging dahilan upang maging kasabwat sila sa anomalya. Ito ay nagpapakita na ang pagtanggap ng iligal na donasyon ay hindi lamang naglalagay sa alanganin sa integridad ng eleksyon, kundi sinisira rin nito ang kredibilidad ng sangay ng gobyerno na dapat ay nagsisilbing tagapagtanggol ng mamamayan.

Ang Legal na Labanan: Piercing the Corporate Veil

Ang depensa ng ilang senador, katulad ni Escudero, ay nakasentro sa legal na konsepto ng separate and distinct personality ng isang korporasyon (juridical person) mula sa may-ari o presidente nito (natural person).

Sa simula, tila kinatigan pa ni COMELEC Chairman Garcia, at maging ng ilang election lawyer tulad ni Attorney Romulo Macalintal, ang depensang ito. Anila, kung ang nagbigay ng donasyon ay si Lawrence Lupiano in his personal capacity at hindi ang Centerways Construction (ang may kontrata), maaaring makalusot si Escudero. Ang korporasyon, ayon sa batas, ay may tinatawag na corporate veil na nagpoprotekta sa may-ari mula sa pananagutan ng kumpanya, at vice versa.

Ngunit ang paliwanag na ito ay kulang at mapanganib. Sa batas, may konsepto kaming tinatawag na Piercing the Corporate Veil. Sa Tagalog, ito ay parang “pagbutas sa belo ng korporasyon.” Ginagamit ang doktrinang ito kapag ang corporate entity ay ginagamit para sa mga layuning ilegal, hindi makatarungan, o para dayain ang batas at ang publiko.

Sa kasong ito, kung malinaw na ang donasyon ni Lupiano ay ginamit upang lusutan ang pagbabawal sa Centerways Construction, na siyang benepisyaryo ng mga kontrata sa gobyerno, hindi na pwedeng gamitin ang corporate veil bilang proteksyon. Ang veil ay bubutasin at ang pananagutan ay ididikit sa natural person (Lupiano) at sa korporasyon, at maging sa tumanggap (Escudero), dahil ang kanilang aksyon ay ilegal.

Sa huli, kinailangang baguhin ni Chairman Garcia ang kanyang tono. Dahil sa matinding pressure at kritisismo, nilinaw niya na ang Section 95(c) ay malinaw na nagbabawal sa natural o juridical person nang walang pagtatangi sa pagitan ng personal na kapasidad at ng kumpanya. Ang pagbabago ng tono ni Garcia ay nagpapakita na ang batas ay naroon para ipatupad, at hindi upang maging kasangkapan ng mga pulitiko para makalusot.

Ang Hinaing ng Publiko at ang Pangalan ng Apat

Ang pinakamalaking hinaing ngayon ng taumbayan ay ang kakulangan sa transparency. Habang iniimbestigahan ang apat na senador, hindi pa rin sila pinangangalanan. Ang pagtatago ng kanilang pagkakakilanlan ay nagdudulot ng haka-haka at nagpapababa sa tiwala ng publiko.

Ayon sa COMELEC, ang Statement of Contributions and Expenditures (SOCE) mismo ay pampubliko. Ngunit ang mga attachments o mga detalyadong dokumento, tulad ng pangalan ng bawat nagbigay, ay hindi agad isinasapubliko dahil sa Data Privacy Law. Kinakailangang mag-request ang isang indibidwal o media organization, at susuriin ng COMELEC kung ang impormasyon ay gagamitin para sa investigative journalism bago ito ibigay.

Ngunit paano matutupad ang pangarap ni Garcia na maging kabahagi ang publiko sa pagbabantay sa mga kandidato kung hindi ibibigay ang detalye ng mga donasyon? Sa huli, mas matimbang pa ba ang Data Privacy Law kaysa sa karapatan ng taumbayan na malaman ang katotohanan—ang Right to Know—lalo na kung usapin ng korapsyon ang nakataya?

Ang pag-iimbestiga ni Pangulong Marcos Jr. sa 15 top flood control project contractors, kasabay ng imbestigasyon ng COMELEC sa apat na senador, ay nagpapakita na ang isang malaking paglilinis ay isinasagawa. Subalit ang paglilinis na ito ay dapat maging mabilis at walang kinikilingan. Ang pangako ng Malacañang na “malapit man, kaibigan man, malapit sa kanyang puso, kung nakakasama sa mga anomalya… ito po ay paiimbestigahan at pananagutin ang dapat managot,” ay dapat tumimo sa bawat ahensya ng gobyerno.

Ang mga mambabatas na pinili ng bayan ay hindi dapat maging tagapagbigay-pabor sa mga contractor, bagkus ay maging tagapagbantay sa kaban ng bayan. Kung mapapatunayan ang mga alegasyon, ang apat na senador na ito ay hindi lamang dapat managot sa batas-eleksyon; dapat silang magbayad sa publiko na patuloy na nagdurusa dahil sa mga palpak na proyekto na posibleng pinondohan ng kanilang mga kampanya. Ang pag-asa ay nakasalalay ngayon sa lakas ng loob ni Chairman Garcia na pangalanan ang mga senador, at sa determinasyon ng taumbayan na huwag hayaang magapi ng corporate veil ang hustisya.

Full video: