Ang Utak sa Likod ng Kapihan: 82-Anyos na ‘Senior Agila’ sa Senate Custody; Apela para sa Kalayaan, Hinarang ng mga Biktima

Sa gitna ng pambansang imbestigasyon ukol sa kontrobersiyal na Socorro Bayanihan Services Incorporated (SBSI) sa Surigao del Norte, pumailanlang ang isang madamdamin at dramatikong paghaharap sa Senado. Ang pagdinig ay hindi lamang tungkol sa mga alegasyon ng forced marriage, pag-abuso sa mga bata, at pagkakaroon ng private army; ito rin ay naging lunduyan ng isang matinding labanan sa pagitan ng apela para sa habag at panawagan para sa katarungan, na ang sentro ay ang 82-anyos na Vice President ng grupo, si Mamerto Galanida, na kilala rin bilang isa sa mga “Senior Agila.”

Naging emosyonal at puno ng tensiyon ang sesyon nang humarap ang pamilya ni Galanida, kabilang ang kanyang asawa’t anak, sa mga senador upang manawagan na palayain na siya mula sa Senate custody. Kasalukuyang nakakulong si Galanida, kasama ang lider ng SBSI na si Jey Rence ‘Senor Agila’ Quilario, matapos silang ma-cite in contempt dahil sa umano’y patuloy na pagsisinungaling sa publikong pagdinig.

Ang Pag-apela ng Isang Naghihirap na Pamilya

Ayon sa mga anak ni Mamerto Galanida, ang pinakamahalagang dahilan sa paghiling ng pagpapalaya ay ang kritikal na kondisyon ng kanilang ama. Sa edad na 82, si Galanida ay nahaharap sa maraming karamdaman, kabilang ang unstable na high blood pressure, problema sa bato (renal), at sakit sa puso. Ang patuloy na stress na dulot ng sitwasyon ay nagpapabago-bago sa kanyang blood pressure [01:00:00].

Bukod pa rito, nakatakda siyang sumailalim sa operasyon para sa cataract dahil sa kanyang lumalalang paningin, na halos hindi na niya kayang makakilala ng tao [01:13:00]. Idineklara ng pamilya na ang pinakamabisang “therapy” para sa matanda ay ang makasama ang kanyang mga mahal sa buhay, lalo pa’t madali itong ma-stress at nagkakaroon ng mga episode ng pagkawala ng malay o loss of consciousness [02:12:00]. Tiniyak nila sa Senado na kung palalayain man siya sa kustodiya, haharapin niya ang lahat ng mga pagdinig at hindi tatakas sa hustisya [03:49:00].

“Hindi lang niya talaga kaya ‘yung habang loob, Sir. Assure na haharapin niya, wala siyang balak, Sir, na evade ang justice. Handa siyang harapin ito, hindi siya tatakbo,” mariing pahayag ng kanyang anak [04:07:00].

Ngunit ang emosyonal na panawagan na ito ay agad na sinalubong ng isang matibay at nag-aapoy na pagtutol mula sa panig ng mga biktima, na pinamumunuan ni Lovely Novi G. Savandal, Chairperson ng Movement Against Cults.

Ang ‘Utak’ sa Likod ng Kapihan: Bakit Kailangang Manatili sa Kulungan

Para kay Savandal at sa mga biktima, si Mamerto Galanida ay hindi lamang isang matandang maysakit; siya ang “utak” ng buong operasyon ng SBSI sa Kapihan [05:10:00].

Sa kanyang pahayag, binanggit ni Savandal na ang husay ni Galanida sa pananalita at ang kanyang oratory prowess ang nagsisilbing instrumento sa pagpapanatili ng blind faith ng mga residente ng Kapihan kay Jey Rence Quilario bilang ang “bagong Messiah.” Ang kanyang admonition sa mga miyembro na yakapin ang “bulag na pananampalataya at katapatan” ang nagbigay-lakas sa mga cohort na gumawa ng iba’t ibang krimen [05:25:00].

“His custody at the Philippine Senate after being cited in contempt for continuously lying during the public hearing and investigation is fair,” giit ni Savandal. Idinagdag pa niya na ang pagpapalaya kay Galanida sa panahong hindi pa tapos ang imbestigasyon ay “would send a wrong signal to the Filipino people that there is a class application of the senate’s contempt powers” [06:37:00].

Para sa mga biktima, hindi sapat na rason ang karamdaman dahil nasa Metro Manila ang best hospitals kung saan maaaring maikulong si Galanida habang nananatiling nasa ilalim ng awtoridad ng Senado [06:03:00].

Puno ng bigat ang dahilan ni Lovely Savandal, na ibinahagi niyang sarili niyang pamilya ang nabiktima. Ayon sa kanya, ang kanyang nakatatandang kapatid ay sapilitang ikinasal (force-linked) kay ‘Senor Agila’ at ginawang staff ng grupo [08:42:00]. Dahil dito, ang mga anak ng kanyang kapatid ay lumaki nang walang ama at nag-iwan ng matinding trauma. Ito ang nagtulak sa kanya upang maging matapang na tagapagbantay ng mga biktima.

Ang posisyong ito ay sinuportahan din ni Attorney Magdalena Lepiten ng Cebu for Human Rights, na nagbabala: “The minute he is released, he will do everything to save the cult” [07:23:00].

Ang Puso ng Labanan: Ang Boses ng Mga Bata

Ngunit ang pinakamatinding bahagi ng pagdinig ay umikot sa kaligtasan at testimonya ng mga menor de edad.

Ibinunyag ng mga abogado at task force na mayroong private army ang SBSI na nagsasanay ng mga bata para maging combatants, at malawak ang culture of fear sa mga tumatakas. Ayon kay Attorney Fiona Buhos, daan-daang biktima ang tumakas ngunit natatakot magsalita dahil sa banta ng “tukhang balikan” at ng isang misteryosong black van [21:07:00].

Ang isa sa pinakamatinding alitan ay ang kaso ng isang Grade 10 na menor de edad na anak ni Fely Cubillanes, isang miyembro ng SBSI. Ang inang si Cubillanes ay naglabas ng pasakit, inakusahan si Lovely Savandal at ang task force na kinuha ang kanyang anak at binayaran ito ng bagong cellphone kapalit ng testimonya [44:56:00].

“Gusto niya daw kasing magkaroon ng bagong cellphone kasi ‘yung cellphone niya na binigay ko kasi hindi po pwedeng lagyan ng sim kasi sira-sira po ‘yung lalagyan,” paliwanag ni Cubillanes [44:56:00].

Ngunit ang pahayag na ito ay mariing itinanggi ni Lovely Savandal [46:16:00] at ni Edelito Sango, isang opisyal ng lokal na pamahalaan at task force spokesperson. Ayon kay Sango, ang bata ay nagboluntaryong magtestigo, at ang totoo ay tumakas ang bata sa sarili niyang ina at lola [43:23:00].

Inilarawan ni Sango ang madramang pangyayari kung paanong sinubukan ng lola ng bata na forcibly na kaladkarin at kunin ang menor de edad mula sa safe house. Ang bata, sa gitna ng gabi, ay tumakbo at nagtago sa isang malaking puno sa dilim, habang hinahanap ng buong puwersa ng pulisya dahil sa takot na baka tumalon sa dagat [40:46:00].

“Pumalag, tumakbo, tumiwalag, tumakbo at the darkest hour of the night,” salaysay ni Sango [40:46:00].

At ang pinakamasakit na pagbubunyag ay ang tunay na motibasyon ng bata, na taliwas sa akusasyon ng cellphone bribe.

Nang tanungin si Dana (ang bata, na ang pangalan ay binanggit sa ibang bahagi ng transcript) kung bakit niya ipagpapatuloy ang kanyang testimonya sa harap ng kanyang ina, ang sagot ng menor de edad ay: “Kasi gusto ko na sa pagtestimonya ko, bababa na ‘yung aking mga parents doon sa Kapihan para magkasama kami dito sa dito sa kabayanan” [43:06:00].

Ang cellphone ay naging usap-usapan lamang matapos niyang mag-recant (ayon sa ina) dahil umano’y pinangakuan siya, ngunit iginiit ni Sango na ang bata ay boluntaryong tumestigo dahil sa pag-asa na mailigtas ang kanyang pamilya [45:51:00].

Ang Interbensiyon ng Estado: Protective Custody Laban sa Habeas Corpus

Ang mga naunang laban para sa kustodiya ng mga bata ay napanalunan ng panig ng SBSI. Isang bata ang naibalik sa kanyang mga magulang matapos manalo ang SBSI sa isang Habeas Corpus case, sa kabila ng pag-iyak at pagtanggi ng bata na bumalik, at pagpapahayag na, “kahit po pala lumapit na ako sa gobyerno, hindi pala talaga ako matulungan” [01:07:33].

Ngunit sa gitna ng pagdinig, mariing iginiit ni Senator Risa Hontiveros, author ng Expanded Anti-Trafficking in Persons Act, na ang mga bata ay victim-survivors ng human trafficking [02:25:00]. Batay sa batas, ang mga biktima ng trafficking ay dapat ilagay agad sa protective custody ng Department of Social Welfare and Development (DSWD).

Nananawagan si Hontiveros sa Inter-Agency Council Against Trafficking (IACAT) at DSWD na gamitin ang Parents Patriae powers ng estado (ang kapangyarihan ng gobyerno na maging tagapag-alaga ng mga mamamayan) upang kunin ang kustodiya ng mga menor de edad at ng kanilang mga magulang (kung gugustuhin ng mga ito), upang hindi na sila maibalik sa Kapihan [02:51:00].

Agad namang sinang-ayunan ito ng Department of Justice (DOJ) at DSWD [02:57:00]. Kinumpirma ng DOJ na mayroong sufficient ground ang estado na kumuha ng protective custody dahil sa mga testimonya ng forced marriage, force labor, at ang pagiging cited in contempt ng mga lider ng SBSI [02:57:00]. Samantala, tiniyak ng DSWD na handa silang magbigay ng rehabilitation at reintegration programs para sa mga bata at kanilang mga pamilya, kabilang ang psychosocial interventions at educational assistance [03:09:00].

Ang kaso ng SBSI ay naging ehemplo ng pagkabigo ng kasalukuyang batas na umaksiyon laban sa mga kulto. Bilang pagtatapos, iginiit ni Attorney Lepiten na kailangan ng mga senador na gumawa ng mas komprehensibong batas na sumasaklaw sa mga cult movement, dahil ang kasalukuyang mga batas ay tila ‘hinahabol’ lamang ang mga krimen imbes na harapin ang ugat ng problema [03:19:00].

Samantala, naiwan ang 82-anyos na si Mamerto Galanida, Vice President ng SBSI at “utak” ng Kapihan, sa kustodiya ng Senado. Mananatili siya sa ilalim ng hatol ng contempt habang patuloy ang imbestigasyon, isang matinding paalala na kahit ang mga matatanda at naghihingalo ay hindi makakatakas sa bigat ng hustisya, lalo na kung ang usapin ay ang pagwasak sa buhay at kinabukasan ng mga bata. Ang laban para sa Kapihan ay hindi pa tapos, at ang pag-iyak ng isang bata na nagtatago sa puno ay mas malakas pa kaysa sa anumang apela ng isang lider na humihingi ng habag.

Full video: