ANG PAGBABALIKTAKTIK: D/U/T/E/R/T/E/, I/N/A/R/E/S/T/O, I/P/I/N/A/D/A/L/A/W/A, S/A/ I/C/C/; A/d/m/i/n/i/s/t/r/a/s/y/o/n/g/ M/a/r/c/o/s/, G/I/N/I/I/T/, ‘O/B/L/I/G/A/S/Y/O/N/ S/A/ I/N/T/E/R/P/O/L/’ A/N/G/ N/A/S/A/ L/I/K/O/D/ N/I/T/O/

Sa isang pambihirang gabi na tiyak na nakaukit na sa kasaysayan ng pulitika ng Pilipinas, kinumpirma mismo ni Pangulong Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. ang balita na halos hindi maipinta sa isip ng maraming Pilipino: ang pag-aresto at pagpapadala kay dating Pangulong Rodrigo Roa Duterte (PRRD) sa The Hague, Netherlands [00:26], upang harapin ang International Criminal Court (ICC) dahil sa mga paratang na “crimes against humanity” na may kinalaman sa kanyang kampanya laban sa iligal na droga, ang madugong “War on Drugs” [00:35].

Ang insidenteng ito ay naganap sa loob lamang ng isang araw, nagbago ang takbo ng diskurso sa bansa at nagbigay ng matinding dagok sa pampulitikang alyansa na dating nagbigkis sa dalawang pinakamakapangyarihang pamilya. Sa gitna ng pagkagulat at pagkabahala, naglabas ng opisyal na pahayag si Pangulong Marcos, naglatag ng masusing paliwanag na naglayong ihiwalay ang desisyon ng kanyang administrasyon mula sa anumang akusasyon ng pulitika o personal na paghihiganti.

Ang Detalye ng Isang Hindi Malilimutang Paghuli

Nagsimula ang dramatikong pangyayari sa pagdating ni Duterte, kasama ang kanyang common-law wife na si Honeylet Avanceña at ang kanyang entourage, mula sa Hong Kong sakay ng Cathay Pacific flight number CX907. Lumapag ang eroplano dakong 9:20 ng umaga [00:47]. Ngunit sa halip na isang normal na pag-uwi, sinalubong siya ng mga awtoridad. Agad siyang inilagay sa kustodiya ng gobyerno sa Villamor Airbase.

Inihayag ni Pangulong Marcos na ang aresto ay pagsunod sa isang “official copy of the ICC warrant” na natanggap ng Interpol Manila [01:17]. Ayon sa Pangulo, ang Prosecutor General ng Department of Justice ang nagpatupad ng warrant. Ang pagkumpirma at pag-aresto ay naganap sa loob lamang ng ilang oras matapos matanggap ang opisyal na dokumento.

Sa gabi ng parehong araw, dakong 11:03 p.m., umalis ang eroplanong may sakay kay Duterte at lumabas ng Philippine airspace [00:11], patungong The Hague, ang sentro ng internasyonal na batas at hustisya [00:26]. Ang bilis ng mga pangyayari—mula sa pagdating hanggang sa pag-alis patungong Europa—ay nagpapahiwatig ng isang planado at maingat na inihandang operasyon ng gobyerno.

Ang Maingat na Paliwanag ni Marcos: Interpol at Obligasyon

Ang pinakamahalagang bahagi ng pahayag ni Pangulong Marcos ay ang kanyang matibay na paggigiit sa batayan ng aksyon. Paulit-ulit niyang iginiit na ang pag-aresto ay HINDI direktang pagsunod sa utos ng ICC, kundi isang obligasyon at pagtupad sa kanilang “commitments to Interpol” [01:28].

Ayon kay Marcos, humingi ng tulong ang Interpol Manila, at bilang miyembro ng organisasyon, obligado ang Pilipinas na tumugon. “We oblige because we have commitments to the Interpol which we have to fulfill. If we don’t do that, they will not, they will no longer help us with other cases involving Filipino fugitives abroad,” paliwanag ni Marcos [01:37].

Ang retorikang ito ay isang delikadong pagbabalanse ng pulitika. Sa isang banda, sinasabi ni Marcos na ang Pilipinas ay kumikilos bilang isang responsableng miyembro ng komunidad ng mga bansa—isang lider ng isang “democratic country” [01:55]. Sa kabilang banda, ipinipilit niya na ang kanyang administrasyon ay hindi kusang loob na nagpapasakop sa hurisdiksyon ng ICC, kung saan umatras ang Pilipinas noong panahon ni Duterte. Ang pagpapakita ng isyu bilang isang usapin ng “Interpol cooperation” sa halip na “ICC compliance” ay isang taktika upang panatilihing matatag ang soberanya ng Pilipinas habang tinutupad ang mga responsibilidad sa internasyonal na antas.

“We did not do this because it was… derived from or it came from ICC. We did this because Interpol asked us to do it and we have commitments to them and we lived up to those commitments, sir,” giit ni Marcos [04:50]. Ang maingat na pagpili ng mga salita ay naglalayong huwag magbigay ng direktang pag-amin sa hurisdiksyon ng ICC, isang bagay na matagal nang tinututulan ng mga pambansang opisyal.

Walang Politika, Tanging Proseso: Ang Depensa Laban sa Akusasyon

Hindi maiwasang magtanong ang mga mamamahayag tungkol sa legalidad ng aresto, lalo na’t umalis na ang Pilipinas sa Rome Statute na nagtatag sa ICC. Siniguro ni Marcos na sumunod ang gobyerno sa lahat ng “necessary procedure” [05:27]. Ang arrest warrant ay idineklarang “lawful and legal warrant” ng Secretary of Justice at ng Department of Justice [04:11], at ipinangako ni Marcos na ipapublish ito para magamit ng publiko bilang reperensiya [04:17].

Ang pinakamainit na isyu ay ang akusasyon ng “political persecution.” Mabilis itong pinabulaanan ni Marcos, binibigyang-diin na ang kaso ng ICC ay nagsimula noong 2017, noong panahon pa mismo ni Duterte, at habang miyembro pa ang Pilipinas ng ICC [07:08]. “I don’t see how that can be political persecution on my part because the… it was initiated before I even came into the picture,” paliwanag niya [07:32].

Ang paninindigan ni Marcos ay malinaw at matatag: ang gobyerno ay “just doing its job” [09:37]. Hindi raw ito tungkol sa personal na pulitika dahil si Duterte ay “never going to be a candidate for anything” [10:14]. Ang isyu ay tungkol sa prinsipyo: “We are a member of the community of Nations. We must live up to our responsibilities to the commitments that we have made to the community of Nations and that is what’s happened here. The politics doesn’t enter into it” [10:05].

Ang Epekto sa Bayan at Kinabukasan ng Hustisya

Ang pag-alis ni Duterte ay nagdulot ng malaking pagkakabaha-bahagi sa bansa. Sa gitna ng balita, may mga ulat na ng mga “protest actions ongoing” at mga panawagan para sa “people power” [09:14] mula sa mga taga-suporta ni Duterte. Ang mga taga-suporta, na matagal nang naniniwala sa kanyang tatag laban sa mga dayuhan at sa kanyang pangakong ‘to clean up the streets,’ ay tiyak na mararamdaman na niloko at pinagtaksilan sila.

Sa kabilang banda, para sa mga biktima ng “War on Drugs” at sa kanilang mga pamilya, ang pangyayaring ito ay isang malaking hakbang patungo sa inaasam-asam na hustisya. Ang pagpapadala kay Duterte sa The Hague ay nagbibigay ng pag-asa na sa wakas, mayroon nang pananagutan para sa libu-libong buhay na nawala.

Para sa Pilipinas bilang isang bansa, ang hakbang na ito ay nagpapakita ng isang pagbabagong-tanaw sa internasyonal na relasyon. Ang administrasyong Marcos ay nagpapahiwatig na mas pinahahalagahan nito ang internasyonal na kooperasyon, kahit na nangangailangan ito ng isang matigas na desisyon laban sa isang dating kaalyado. Ito ay nagpapahiwatig na ang Pilipinas ay handang sumunod sa mga pamantayan ng internasyonal na batas, kahit pa umalis na ito sa ICC. Ang pag-unlad ng kaso ni Duterte ay magiging isang malaking pagsubok sa katatagan ng demokrasya ng Pilipinas at sa kapasidad nitong ipatupad ang batas nang walang pinipili.

Sa huling pagsusuri, ang pag-aresto at pagpapadala kay Rodrigo Duterte sa ICC ay higit pa sa isang legal na proseso. Ito ay isang pambansang paglilinis-budhi, isang mabigat na kabanata na nagtatanong sa atin kung paano natin balansehin ang pagkamit ng katahimikan at kaayusan laban sa pangangalaga ng karapatang pantao. Ito ang ebolusyon ng kanyang kaso, at dito ito nagtatapos—sa internasyonal na korte, naghahanap ng kasagutan ang mundo [10:33]. Ang susunod na kabanata ay nakasalalay sa kung paano haharapin ni Duterte ang mga akusasyon at kung paano titingnan ng buong mundo ang pambihirang hakbang na ito ng Pilipinas.

Full video: