HINUBARAN SA PAGDINIG: Si Duterte, Ang ‘Lord of All Drug Lords’ sa Likod ng Palamuting ‘War on Drugs’

Ang bansag na “War on Drugs” ay naging tatak ng nakaraang administrasyon, isang krusada na nangako ng kapayapaan at kaayusan. Ngunit sa likod ng palamuting ito, isang nakakagulantang na katotohanan ang tila naglalahad: ang mismong arkitekto ng kampanya laban sa ilegal na droga ang siya umanong nasa sentro ng pinakamalaking sindikato ng droga sa bansa.

Sa serye ng mga pagdinig sa Kongreso, o ang tinatawag na “Quadcast,” sunod-sunod na lumutang ang mga testimonya na nagtuturo kay dating Pangulong Rodrigo Roa Duterte bilang “Lord of all drug lords”—isang paratang na nagpapabigat sa libu-libong buhay na nasawi at milyon-milyong Pilipinong naniwala sa kanyang panawagan. Ang naratibo ng isang bayani na lumaban sa salot ng lipunan ay biglang naglaho, napalitan ng larawan ng isang lider na umano’y gumamit ng kapangyarihan upang sirain ang mga kakumpitensya at protektahan ang sarili niyang negosyo ng droga.

Ang Sentro ng Sindikato: Ang Kamay ni Michael Yang at ang Pamilya Duterte

Ang mga saksing humarap sa komite, kabilang sina Mr. Mark Taguba, Mr. Jimmy Guban, at maging ang nagbago ng isip na miyembro ng Davao Death Squad (DDS) na si Arturo Lascañas, ay pawang nagturo sa mga pangalan na malalim ang koneksyon sa sentro ng kapangyarihan: si Michael Yang, ang dating economic adviser ni Duterte, at ang mga miyembro ng pamilya Duterte mismo.

Ang mga pagdinig ay nagbunsod sa tinawag na “Tale of Two Shipments,” ang kuwento ng dalawang malalaking kargamento ng shabu na nagkakahalaga ng bilyun-bilyon na pumasok sa bansa noong 2017 at 2018. Sa mga panahong iyon, matindi ang “War on Drugs,” ngunit lantarang nakalusot ang P6.4 bilyon at P3.4 bilyon na halaga ng ilegal na droga, na nakatago sa industrial metal cylinders at magnetic lifters. Ang nakakabahalang detalye? Parehong pumasok sa Manila International Container Port ang mga shipments na ito, at parehong nabanggit ang mga pangalan nina dating Congressman Paolo “Pulong” Duterte at Atty. Manases “Mans” Carpio, ang manugang ni Duterte.

Ayon sa testimonya, si Pulong o si Mans umano ang nagbibigay ng go signal para sa mga “special containers.” Ito’y nagpapahiwatig ng kontrol mula sa pinakamataas na antas ng pulitika. Ayon mismo kay Mr. Taguba, kung gusto mong magnegosyo nang madali, “Lumapit ka sa Davao boys”—isang sistema na nagpapakita na ang kahinaan sa port security ay hindi aksidente, kundi sadyang pinagsamantalahan dahil sa proteksyon at koneksyon.

Sa ilalim ng matinding imbestigasyon, natuklasan din ang ugat ng sistemang tinatawag na “Tara System” sa Bureau of Customs—ang lagay o grease money na ibinibigay sa mga opisyal upang hindi na isailalim sa X-ray o pisikal na inspeksyon ang mga papasok na kargamento. Ang sistemang ito ay ang naging daan upang mabilis na makalusot ang mga shipments ng iligal na droga, na nagtatatag ng isang kultura ng korapsyon na hindi lamang nagpapakita ng kawalang-ingat, kundi ng organisadong pakikipagsabwatan.

Ang Estratehiya sa Likod ng EJK: Pagsikil sa Kakumpitensya

Ang pinakamapangwasak na rebelasyon ay ang muling pagpapakahulugan sa “War on Drugs” mismo. Ayon sa Quad committee, lumilitaw na ang kampanya ay naging isang “convenient way to eliminate competition and the drug trade,” partikular ang mga lokal na tagagawa at kemista. Ang pagpatay sa libu-libong maliliit na gumagamit at nagtitinda ng droga, na tinawag na “collateral damages” ng mga opisyal, ay hindi lamang isang laban sa kriminalidad, kundi isang brutal na pamamaraan upang bigyang-daan ang malawakang importasyon ng droga na pinapatakbo umano ng mga taong malapit kay Duterte.

Isang kritikal na punto ang Dumoy Laboratory Raid noong 2004, kung saan si Michael Yang umano ay nagsimulang maging aktibo sa drug trade. Dito, bilangin umano ni Arturo Lascañas ang pangyayari kung paano nakatanggap ang DDS ng P500,000 mula mismo kay dating Pangulong Duterte matapos patayin ang labing-isang (11) Chinese nationals—mga kemista at manggagawa—ng shabu laboratory. Ang dating Pangulo, sa isang panayam, ay umamin pa umano na “Inubos niya daw ang mga ito.”

Ang tanong na bumabagabag: Bakit patayin ang mga kemista at manggagawa ng isang shabu laboratory kung ang tunay na layunin ay ang sugpuin ang droga? Ang sagot ay nagpapahiwatig na ang pagpatay ay hindi para sa katarungan, kundi para sa negosyo—upang patayin ang lokal na supply at bigyang-monopolya ang imported na shabu na diumano’y kontrolado ng sindikato ni Michael Yang.

Ang sistemang gantimpala (reward system) para sa bawat napatay sa “War on Drugs”—na umabot pa sa P100,000—ay nagbigay ng “perverse incentive” sa mga pulis na maglaro sa sistema, na nagbunga ng sistematikong pagpatay sa mga operator ng lokal na laboratoryo at kanilang mga distributor. Ang resulta? Nagkaroon ng open season para sa mga drug importer. Ang nagawa umano ay hindi lamang nagdulot ng extrajudicial killing, kundi naging ugat ng higit pang kriminalidad at kawalang-katarungan.

Ang mga Nagtago at ang mga Nagbigay Proteksyon

Hindi lamang ang pamilya Duterte ang nabanggit. Ang mga testimonya ay umabot pa sa matataas na opisyal ng gobyerno.

Ibinunyag ni Col. Eduardo Asierto, isang intelligence officer na ngayon ay nagtatago dahil sa banta sa kanyang buhay, ang ulat tungkol sa pakikilahok nina Michael Yang, Johnson Chua, at iba pa sa illegal drug trade. Ang nakapanlulumo, imbes na aksyunan ang ulat, si Col. Asierto ay tinangka umanong ipapatay ni dating Pangulong Duterte. Ang kanyang ulat ay umabot sa mga personalidad na may matataas na posisyon, kabilang sina Senador Bato Dela Rosa at Senador Bong Go—mga pangalan na ngayon ay iniuugnay bilang “key conduits” na nagbigay ng proteksyon upang masigurong malalaking volume ng droga ang makakalusot sa ating hangganan.

Ang mga taong ito, na may hawak ng “first and the sword of the Republic,” ay diumano’y ginamit ang kapangyarihan hindi upang makinabang ang Republika, kundi upang punuin ang bulsa ng iilan. Ang bayan ay nalunod sa droga, at sila ang kumita.

Ang Huling Bluff ng Isang Dinastiya

Sa kasalukuyan, patuloy ang pambansang usapin sa paligid ng pamilya Duterte. Si Vice President Sara Duterte ay nahaharap sa mga kasong impeachment dahil sa paggastos ng P610 milyong confidential funds. Ang kanyang tugon: itinalaga ang kanyang amang si Rodrigo Duterte bilang kanyang legal counsel—isang hakbang na tinawag ng Makabayan Bloc na isang “diversionary tactic” upang ilihis ang atensyon ng publiko mula sa isyu ng korapsyon.

Lalo pang tumindi ang pulitikal na tensyon nang kumpirmahin mismo ni VP Sara ang plano ng tatlong miyembro ng kanilang angkan—si Ama (Rodrigo), Anak (Pulong), at Bunso (Baste)—na tumakbo para sa Senado sa 2025. Tinawag ito ng Akbayan Party na “weeks of desperation” at “final bluff of a fading political dynasty.” Ang panahong ito ng krisis—kung saan si FPD ay malapit nang harapin ang potensyal na International Criminal Court (ICC) arrest at si VP Sara ay walang confidential funds—ay nagtutulak sa mga Duterte na gumawa ng desperadong hakbang upang manatili sa pulitikal na relevansiya.

Ang tanong na hindi maiiwasan: Ang pagtakbo ba sa Senado ay paraan lamang upang magkaroon ng pulitikal na imyunidad laban sa mga kasong kriminal at sa ICC? Ang bawat hakbang ng pamilya ay tinitingnan na ngayon sa ilalim ng lens ng pagtatanggol, hindi ng paglilingkod.

Tayo’y Nabudol at ang Panawagan para sa Katarungan

Ang pinagsama-samang kuwento nina Col. Asierto, Mr. Taguba, Mr. Guban, at Lascañas ay nagtatagpo sa iisang punto: si dating Pangulong Rodrigo Duterte ang nasa sentro ng isang grand criminal enterprise. Ito ay isang napakasakit na katotohanan para sa mga Pilipino na nagtiwala sa kanyang pangako. Tayo ay nabudol.

Ngunit ang paglabas ng mga katotohanang ito ay simula pa lamang ng laban. Ayon sa Quad committee, ipagpapatuloy nila ang imbestigasyon upang ayusin ang mga batas at masiguro na ang ganitong mga kaganapan ay hindi na mauulit. Hindi madali ang bumangga sa isang sikat na dating presidente, ngunit ang sinumpaang tungkulin sa taumbayan ang magpapatuloy sa kanilang misyon.

Ang tanawin ng isang “War on Drugs” na ginamit hindi para ipagtanggol ang Republika kundi para maging tabing ng operasyon ng sindikato—ay isang mapait na aral sa kasaysayan ng bansa. Ngayon, mas higit kailanman, kailangan ng sambayanan ang katapangan na harapin ang katotohanan at siguruhin na ang katarungan ay mananaig, anuman ang taas ng posisyon ng mga sangkot. Kailangang kalabanin ang salot na ito, hindi lamang ang droga, kundi ang mga nagpapatakbo at nagpoprotekta rito.

Full video: