ANG MAELSTROM NG MILYON-MILYONG KONPIDENSYAL NA PONDO: ANG NAKAKABALISANG KASO NG CASH-IN-BAGS, MGA LIGAW NA LAGDA, AT ANG MISTERYOSONG TATANGGAP NA ‘MARY GRACE PATOS’

Ang pagdinig sa Kamara de Representantes hinggil sa paggamit ng confidential funds (CF) ng Office of the Vice President (OVP) at Department of Education (DepEd) sa ilalim ng pamumuno ni Bise Presidente Sara Duterte ay hindi lamang naging isang sesyon ng pagtatanong—ito ay nagmistulang isang political thriller na naglantad ng nakababahalang kakulangan sa accountability at nakakagulat na mga pagkakasalungatan sa mga testimonya. Sa pangunguna ni House Committee on Good Government and Public Accountability Chairman Joel Chua at ni Congresswoman Jinky Luistro (Batangas Second District), nasaksihan ng sambayanan ang pagbaha ng mga detalye tungkol sa P125-milyong CF ng OVP noong huling quarter ng 2022, at ang P112.5-milyong CF ng DepEd noong 2023.

Ang pagdinig na ito ay nagpalalim sa matinding hinala ng publiko, lalo na nang mapilitan ang mga pangunahing opisyal na umamin sa mga transaksiyong pumupunit sa matatag na pundasyon ng wastong paggasta at pananagutan.

Ang Pagguho ng SDO: Mula sa Certification Patungong Emergency Room

Ang naging sentro ng pagdinig ay si Gina Acosta, ang Special Disbursing Officer (SDO) ng OVP, na siyang opisyal na may pananagutan sa pag-encash at liquidation ng kontrobersiyal na P125 milyong confidential fund.

Sa ilalim ng matitinding tanong ni Congresswoman Luistro, umamin si Acosta sa isa sa pinakamabigat na pagkakasalungatan sa pananagutan sa pondo: Habang siya ang nagbigay ng sertipikasyon sa correctness of the above data ng liquidation report (21:07), umamin siya na ang buong halaga—na inilabas sa apat na sako o bag—ay ipinasa niya kay Colonel Aika Laa, isang security officer, na hindi naman isang accountable officer (17:14, 25:53).

“Do you believe that you, as the special dispersing officer, should give the 125 million to a colonel who is not an accountable officer?” matindi ang tanong ni Luistro. Ang sagot ni Acosta ay patuloy na bumalik sa pagpasa ng responsibilidad kay Colonel Laa (32:12).

Mas lumala ang sitwasyon nang tanungin si Acosta tungkol sa katotohanan ng mga acknowledgment receipts na ginamit sa liquidation. Pinilit siyang ipaliwanag kung paano niya sinertipikahan ang kawastuhan ng mahigit 700 resibo na may mga lagdang “unreadable” at walang kalakip na printed name ng tatanggap (22:01, 23:13). Ito ay nagbigay diin sa posibleng pagkawala ng pananagutan sa paggasta ng napakalaking halaga, na nagpapahiwatig ng posibilidad ng ghost recipients.

Ang tindi ng interpelasyon at ang bigat ng pananagutan ay nagdulot ng matinding epekto kay Acosta. Sa kalagitnaan ng pagdinig, siya ay napilitang isugod sa emergency room dahil sa mataas na blood pressure na umabot sa 150/100 (58:39). Ang medical emergency na ito ay hindi lamang nagpatigil sa pagdinig kundi nagbigay din ng malaking emosyonal na diin sa tindi ng presyon at kaba na nararanasan ng mga opisyal sa ilalim ng imbestigasyon.

Ang P1-Milyong Misteryo ni Mary Grace Patos

Isa pang aspeto na nagpasabog sa isyu ay ang paglitaw ng pangalang “Mary Grace Patos” sa mga acknowledgment receipts. Ang pangalang ito, na kapangalan ng isang popular na snack brand, ay naging simbolo ng alegasyon ng ghost recipients at hindi maipaliwanag na paggamit ng pondo.

Sa pagdinig, nabanggit ang tungkol sa P1 milyong gantimpala na inialok ng Young Guns para lang lumabas si Mary Grace Patos at patunayan ang kanyang pagkatao at pagtanggap ng pondo (30:07). Ito ay isang desperate measure na nagpapakita kung gaano kalaki ang pagdududa sa katotohanan ng mga opisyal na rekord.

Bagaman umamin si Acosta na may “Mary Grace” na nakita sa Davao City, mariin niyang sinabing wala siyang alam tungkol sa apelyidong “Patos,” sa kabila ng pag-certify niya sa liquidation kung saan lumitaw ang pangalan (39:41). Ang tila imposibleng kaso ni Mary Grace Patos, na tila hindi makita o makilala maging ng opisyal na nag-certify sa kanyang lagda, ay nagpapahiwatig ng isang sistematikong paglabag sa mga patakaran ng disbursement.

Ang mga Duffle Bag ng DepEd at ang Pader ng Pananahimik

Hindi rin naligtas sa masusing imbestigasyon ang P112.5-milyong confidential fund ng DepEd. Dito, ang focus ay lumipat sa mag-asawang Edwin Farda (SDO, DepEd) at si Sunshine Fara, dating Assistant Secretary ng DepEd at kasalukuyang Director sa OVP.

Kinumpirma ni Fara na ang kanyang asawa, si Edwin Farda, ang nag-encash ng malaking halaga—P37.5 milyon bawat quarter, na may kabuuang P112.5 milyon—at dinala ito sa kanilang opisina sa loob ng mga duffel bags (1:55:03). Ang paggamit ng duffel bags para sa milyun-milyong pondo ay nagdulot ng pagtataka kung bakit ang pondo ng gobyerno ay parang loot ng krimen kung ituring.

Gayunpaman, ang pinakamatindi at pinakamaraming implication na pangyayari ay ang pagpili ni Sunshine Fara na mag-invoke ng kanyang right against self-incrimination (1:37:36, 1:39:57). Nang tanungin ni Congressman Luistro kung siya ay kasama sa pag-a-assist sa liquidation ng DepEd CF, tumanggi si Fara na sagutin ito at mariin niyang iginiit na sasagot lamang siya sa “proper forum” (1:37:44).

Ang legal maneuver na ito ay nagpapatunay na mayroon siyang matinding pangamba na ang kanyang sagot ay maaaring magamit laban sa kanya sa hinaharap. Sa mata ng publiko at maging ng ilang mambabatas, ang pag-invoke ng karapatang ito ay parang isang de facto na pag-amin na mayroong matinding anomalya at may dapat siyang itago.

Mga Nagkakalaban na Salaysay at ang Kawalan ng Pananagutan

Nakatali ang mga testimonya sa mga contradictory statement na lalo lamang nagpalabo sa proseso ng paggasta. Halimbawa, nagbigay ng magkaibang salaysay sina Gina Acosta at OVP Assistant Chief of Staff Antonio Oronos tungkol sa detalye ng pag-encash ng P125 milyon:

Encashment: Inamin ni Oronos na kasama siya ni Acosta sa Land Bank-Shaw Blvd. (52:06).

Ang Trolley at ang Bangko: Si Oronos ay nagkaroon ng lapse of memory sa tanong kung sinong Land Bank personnel ang tumulong sa kanila sa pag-iikot ng apat na bag ng pera gamit ang isang trolley, isang pahayag na sinasalungat ng patakaran ng Land Bank (1:12:17).

Ang Security Guards: Nagpakita rin ng selective amnesia si Oronos sa pagbibigay ng pangalan ng mga security guard na kasama nila, na nagdulot ng pagdududa kung bakit kailangang itago ang identidad ng mga taong may critical role sa paghawak ng public fund (1:05:49).

Ang mga ito ay nagbigay-diin sa isang kultura kung saan ang mga opisyal ay tila mas sanay na magtago sa likod ng teknikalidad at pagiging unfamiliar sa sarili nilang proseso, imbes na magbigay ng malinaw na accountability sa publiko.

Pagtapos: Ang Tiwala ng Bayan at ang Pangangailangan sa Katotohanan

Ang maingay at emosyonal na pagdinig na ito ay nagpapakita na ang isyu ng confidential funds ay hindi lamang tungkol sa numero at alokasyon; ito ay tungkol sa tiwala ng bayan. Ang mga detalye ng cash-in-bags, ang liquidation report na may ghost signatures, ang misteryo ni Mary Grace Patos, at ang pag-invoke ng self-incrimination ay kolektibong nagpinta ng isang larawan ng governance na balot ng pagdududa at pag-aalala.

Sa huli, ang pagka-ospital ng isang witness dahil sa stress at ang legal shield ng isa pa ay nagpapatunay sa matinding tensyon na nakapalibot sa isyung ito. Ang malversation ay tila isang prima facie na kaso, ayon na rin sa pahayag ng isang mambabatas (11:05).

Ang sambayanan ay naghihintay ng malinaw at tapat na sagot: Saan napunta ang bilyun-bilyong pondo ng bayan, at sino ang mananagot sa nagkalat na mga lagda at naglahong accountability? Ang kaban ng bayan ay kailangang bantayan, hindi balutin sa misteryo at itago sa duffel bags. Ang katotohanan lamang ang tanging liquidation na tatanggapin ng mga Pilipino.

Full video: