Ang Mga “Guwapa Jokes” ni Duterte: Bakit Ang Isang Biro Ay Nagpabago sa Daloy ng Kampanya sa Cebu

Ni: Phi, Content Editor

Wala nang mas mapang-akit pa sa isang Pilipino kaysa sa isang kuwento na pumupukaw ng tawanan, ngunit kasabay nito ay nagbubunsod ng matinding debate. Sa gitna ng maingay at nag-aalab na labanang pulitikal noong 2022, ang Cebu, bilang isa sa pinakamalaking balwarte ng boto sa bansa, ay naging sentro ng atensyon. Ang PDP-Laban Proclamation Rally doon ay inaasahang maging isang pormal na pagpapakita ng lakas at plataporma ng mga kandidato. Subalit, tulad ng madalas mangyari kapag si dating Pangulong Rodrigo Roa Duterte ang nagsasalita, ang kaganapan ay biglang lumihis sa inaasahan, at ang lahat ay nabaling sa isang hindi inaasahang usapin: ang kanyang serye ng “Guwapa Jokes.”

Ang insidente ay hindi lamang isang simpleng pampuno sa talumpati. Ito ay naging isang sining ng pulitikal na pagganap, isang matalas na paalala kung gaano kalaki ang impluwensiya ng personal na istilo ng isang pinuno sa diskurso ng bansa, at kung paano ang isang tila inosenteng biro ay maaaring maging isang bomba na naghahati sa opinyon ng publiko. Ang gabing iyon sa Cebu ay hindi matatapos sa pagpapahayag ng plataporma; ito ay matatapos sa pag-iwan ng isang tanong sa lahat: Saan ba talaga nagsisimula at nagtatapos ang humor sa pulitika?

Ang Entablado ng Cebu: Isang Pulitikal na Balwarte

Ang lalawigan ng Cebu ay matagal nang itinuturing na isang kritikal na hurisdiksyon sa eleksyon. Ang sinumang kandidatong makakakuha ng pabor ng mga Sugbuanon ay tiyak na may malaking kalamangan sa pambansang halalan. Kaya naman, ang pagdalo ni PRRD sa nasabing rally ay hindi lamang isang simpleng pagpapakita ng suporta; ito ay isang huling hirit ng kanyang impluwensiya upang ihatid ang kanyang mga manok sa tagumpay. Ang atmospera ay siksik sa enerhiya at pag-asa. Ang mga tao ay nag-aabang hindi lamang sa kandidato, kundi lalo na sa Pangulo, na kilala sa kanyang “Davao style” na pananalita—direkta, walang takot, at madalas ay nakakabigla.

Ang inaasahan ng marami ay isang pinalakas na retorika laban sa droga, korapsyon, at mga seryosong isyu na bumabagabag sa bansa. Ngunit nang tumayo si PRRD sa podium, ang kanyang karaniwang seryosong tono ay unti-unting napalitan ng isang mapaglarong ngiti. Sa halip na magbigay ng detalyadong pagsusuri sa ekonomiya, tinuon niya ang kanyang pansin sa mga taong nasa likuran, sa mga nagtatago sa dilim, at sa mga magagandang dilag na naghihintay na tawagin ang kanilang atensyon. Ito ang naging pasimula ng kanyang “Guwapa Jokes.”

Ang Retorika ng Pambansang Tatay

Ang paraan ng paggamit ni Duterte ng “Guwapa Jokes” ay sumasalamin sa kanyang buong politikal na persona. Siya ay tinawag ng marami na “Pambansang Tatay,” isang ama na gumagamit ng magkahalong pangaral at birong kalye upang makipag-ugnayan sa kanyang “mga anak.” Sa rally, ang kanyang pagpapatawa ay naging tulay. Ito ay nagpababa sa pader sa pagitan ng seryosong pulitiko at ng simpleng mamamayan. Ang mga biro, na umiikot sa tema ng kagandahan, pag-ibig, at mga personal na kuwento, ay nagdulot ng malakas na tawanan mula sa malaking bahagi ng publiko.

Sa pananaw ng kanyang mga tagasuporta, ang mga biro ay patunay ng kanyang pagiging “totoo” at “walang kiyeme.” Sila ay nagdiwang sa isang pinuno na hindi natatakot maging tao—magkamali, magpatawa, at magbigay-luwag sa seryosong usapan. Ang pagtawa ay naging isang porma ng pagkakaisa, isang sandali kung saan ang lahat ng dumalo ay nagkasundo sa isang simpleng emosyon, anuman ang kanilang pulitikal na pananaw. Ang biro ay naging escape mula sa bigat ng pulitika.

Ngunit ang ganitong istilo ay may kaakibat na malaking peligro. Ang mga jokes ni Duterte, na kadalasang mayroong pahiwatig ng pagiging bastos o seksista, ay matagal nang pinupuna. Ang pagpapatawa tungkol sa “guwapa” ay nagpapahiwatig ng isang hindi kumportable na pag-uugnay sa kababaihan sa mga pampublikong espasyo—isang pag-uugnay na mas nakatuon sa kanilang pisikal na hitsura kaysa sa kanilang kakayahan o kontribusyon sa lipunan.

Ang Pag-aalab ng Social Media at ang Reaksyon ng Kababaihan

Hindi nagtagal ang rally, agad na umikot ang mga video at quotes ng mga jokes sa social media. Dito nagsimula ang tunay na labanan. Ang X (dating Twitter) at Facebook ay naging arena ng pagtatalo, na hinahati ang mga Pilipino sa dalawang panig: ang mga nagtatanggol sa “birong-pinoy” at ang mga nagpapahayag ng matinding pagkadismaya.

Ang mga kritiko, lalo na ang mga feminist at mga tagapagtaguyod ng karapatan ng kababaihan, ay mabilis na nagpahayag ng kanilang pagkabahala. Kanilang idiniin na ang mga pahayag, kahit pa inihandog bilang “humor,” ay nagpapakita ng isang kultura ng pagiging sexist at nagpapababa sa dignidad ng kababaihan. Sa isang panahon na sinisikap ng bansa na itaas ang antas ng diskurso sa pagkapantay-pantay, ang paggamit ng Pangulo ng pampublikong plataporma upang magpatawa gamit ang hitsura ng kababaihan ay itinuturing na isang malaking atraso. Ang kanilang pangunahing punto ay simple ngunit matindi: ang pulitika ay dapat tumuon sa plataporma at pamamahala, hindi sa mga mura at biro na nagpapatibay sa masasamang pananaw.

Sa kabilang banda, ang matitinding tagasuporta ni Duterte ay nagtanggol sa kanyang mga biro, sinasabing ito ay bahagi ng kanyang persona at hindi dapat bigyan ng malisya. Para sa kanila, ang biro ay isang paraan ng de-stressing at pagpapakita ng kanyang pagiging tao. Sila ay nag-aakusa sa mga kritiko ng pagiging “oversensitive” o “balat-sibuyas,” at ginagamit ang argumento ng “context” upang balewalain ang pagkabahala ng mga nasaktan.

Isang Sining ng Distraksyon o Katapatan?

Ang tanong na nananatili ay: Bakit sa mahalagang yugto ng kampanya, pinili ni PRRD na gamitin ang oras niya para magkuwento ng mga biro? Ang mga political strategist ay may dalawang pangunahing interpretasyon.

Una, maaaring ito ay isang masterclass sa distraksyon. Sa pamamagitan ng paglikha ng isang kontrobersya, inilipat ni Duterte ang atensyon ng media mula sa mga potensyal na kakulangan ng mga kandidato na kanyang inendorso o sa mga isyu sa kanyang administrasyon na hindi pa nalulutas. Ang mga headlines ay hindi na tungkol sa plataporma, kundi tungkol sa kanyang biro. Sa mundo ng pulitika, kung minsan, ang controversy ay mas malakas kaysa sa content.

Pangalawa, maaari itong tingnan bilang isang porma ng authenticity. Sa kanyang mga tagasuporta, ang kanyang hindi seryosong pananalita ay ang pinakatunay na pagpapakita ng kanyang sarili. Ipinakita niya na kahit siya ay isang Pangulo, hindi pa rin niya nakakalimutan ang kanyang ugat at ang kanyang pagiging ordinaryong tao. Ang ganitong katapatan, kahit na may bahid ng kontrobersya, ay isang malakas na pang-akit sa mga botante na sawa na sa mga pulitikong may makinis ngunit walang laman na pananalita.

Ang Epekto sa Pulitikal na Diskurso ng Bansa

Ang insidente ng “Guwapa Jokes” sa Cebu ay nag-iwan ng isang matinding marka sa pambansang pulitikal na diskurso. Ito ay nagpapakita na sa Pilipinas, ang kultura at personalidad ay mas matimbang kaysa sa pulitikal na ideolohiya. Ang biro ay hindi lamang isang simpleng salita; ito ay isang salamin ng ating mga pananaw at kung paano natin tinatanggap ang kapangyarihan.

Ang hamon ngayon ay para sa mga mamamayan. Dapat ba tayong tumawa at palampasin ang mga pahayag na nagpapababa ng antas ng pambansang usapan, o dapat ba tayong maging mas mapanuri at humingi ng mas mataas na pamantayan mula sa ating mga pinuno? Ang pag-asa ay ang insidenteng ito ay mag-udyok ng mas malalim na pag-uusap, lalo na sa mga kabataan, tungkol sa kung ano ang tunay na halaga ng isang kandidato. Ang pagiging “totoo” ba ay nangangahulugan ng kalayaan na magsalita ng anumang nais, o ito ay nangangahulugan ng pananagutan sa bawat salitang binibitawan, lalo na sa isang entablado ng kapangyarihan?

Ang aral sa Cebu rally ay hindi tungkol sa kung gaano kaganda ang mga Cebuana. Ito ay tungkol sa kung gaano kalaki ang kakayahan ng isang tao na gumamit ng salita upang manipulahin, magkaisa, o maghati sa isang bansa. Ang “Guwapa Jokes” ay nagpatunay na si Duterte, hanggang sa huling sandali ng kanyang impluwensiya, ay nananatiling isang master of performance, isang pigura na nagtataguyod ng kanyang sariling tatak ng pulitika, isang pinuno na laging mag-iiwan ng kontrobersya—at tawanan—sa kanyang paglisan. At sa isang bansa na handa nang bumoto muli, ang tanong ay, handa na ba tayong maging seryoso sa seryosong usapan, o patuloy tayong maaakit ng isang biro na, sa bandang huli, ay hindi nakakatawa.

Full video: