ANG LIHIM NA TAKOT AT GALIT: Hiling na Proteksyon ni Bato Dela Rosa at ang Matinding Akusasyon ng ‘Betrayal to the Max’ kay Pangulong Marcos Kasunod ng ICC Arrest Warrant

Ang mga pangyayari nitong mga nakaraang araw ay hindi lamang nagdulot ng pagkagulat, kundi nagbunyag din ng matinding pagbabago sa political landscape ng Pilipinas. Ang bilis ng mga kaganapan—mula sa paglabas ng arrest warrant ng International Criminal Court (ICC) laban kay dating Pangulong Rodrigo Duterte hanggang sa agarang pag-aresto at paglipat sa kanya sa The Hague—ay nagpinta ng isang malinaw na larawan: ang mga tila hindi matitinag na puwersa ay ngayon ay nakaharap sa hindi maiiwasang pananagutan.

Ngunit higit pa sa kapalaran ni Duterte, ang mga mata ng bayan ay nakatutok ngayon kay Senador Ronald “Bato” Dela Rosa, ang isa sa pinakamalapit na kapanalig at dating tagapagpatupad ng madugong “War on Drugs.” Sa gitna ng matinding krisis na ito, ang dating matapang na heneral, na minsang humamon sa mga kritiko na “Go Make My Day,” ay nagpakita ng isang maselan at hindi inaasahang kilos: ang tahimik na paghiling ng proteksyon sa Senado.

Ang Desperadong Silungan sa Senado

Hindi maitatanggi ang tindi ng pangamba na bumabagabag kay Senador Dela Rosa. Umusbong ang balita na humingi siya ng katiyakan kay Senate President Francis “Chiz” Escudero na maaari siyang mabigyan ng silungan o proteksyon sa loob ng Senado sakaling dumating ang kanyang sariling ICC arrest warrant [05:00]. Ang kanyang hiling ay nakabatay umano sa Section 11 ng Article 6 ng 1987 Constitution, na nagbibigay ng certain protections sa mga mambabatas laban sa pag-aresto habang ang Kongreso ay nasa sesyon [05:26].

Ayon mismo kay Dela Rosa, nag-commit si Senate President Escudero na poprotektahan niya ang Senador “up to the extent legal” [07:16]. Inilahad pa ni Dela Rosa na mayroon nang precedent ang ganitong sitwasyon, tinukoy ang kaso ni dating Senador Antonio Trillanes IV noong nakaraan [06:01]. Ang pag-asa ni Dela Rosa sa legal na sandata ng Senado ay nagpapakita ng isang desperadong pagtatangka na pigilan ang kinatakutang pag-aresto na hindi na nakayanan ni Duterte. Ang tanong ay: sapat ba ang proteksyong ito sa harap ng isang International Court at isang gobyernong sumusunod sa mga international commitments?

Sa kaibuturan ng kanyang paghingi ng proteksyon ay ang kanyang sariling pag-amin. Ibinunyag ni Dela Rosa na bago pa man mangyari ang pag-aresto kay Duterte, nakatanggap na siya ng impormasyon na mayroon na ring inilabas na arrest warrant ang ICC para sa kanya [34:51]. Ang impormasyong ito ang nagtulak sa kanya na kanselahin ang kanyang flight pabalik ng Pilipinas kasabay ni Duterte [35:21]. Ang pagtatago, na minsang ipinagtanggol niya bilang pag-iwas lamang sa media, ay ngayon ay nabigyang-linaw: ito ay isang reaksyon sa napipintong legal na panganib. Ang kanyang dating matapang na salita ay napalitan ng maingat na pagkilos, patunay na ang takot sa batas at pananagutan ay mas matindi pa kaysa sa matibay na baluti ng kapangyarihan.

Ang Bato-Albayalde Connection: Ang ‘Direct Perpetrators’

Ang pag-aalala ni Dela Rosa ay may malalim na batayan. Ayon sa mga legal analyst at sa mga nagbubunyag ng mga kaso, ang papel ni Duterte sa “War on Drugs” ay inilarawan bilang indirect perpetrator [37:38]. Ito ay nangangahulugan na siya ang mastermind o ang nag-udyok (principal by inducement) [39:01], ngunit hindi siya ang direktang gumawa ng mga pagpatay.

Sa kabilang banda, ang mga taong tulad ni Dela Rosa, na nagsilbing Chief ng Philippine National Police (PNP) at ang tagapagpatupad ng operasyon, kasama ang iba pang opisyal tulad ni dating PNP Chief Oscar Albayalde, ay itinuturing na direct perpetrators o ang mga implementor at executor [0038:14]. Kung si Duterte, bilang indirect perpetrator, ay naaresto na, lalong malaki ang posibilidad na ang mga direct perpetrator ay susunod. Sa katunayan, kasama sa transcript ang isang nakakakilabot na bahagi kung saan si Duterte, habang tumatawa, ay inilarawan si Dela Rosa at iba pang dating hepe bilang mga “Commander ng death squad” [01:14], at inamin niyang ang kanyang instruksyon ay “encourage the criminals to fight” upang sa huli ay “patay ninyo” [03:06]. Ang mga salitang ito, na nakatala sa kasaysayan, ang siyang nagpapatibay sa kaso laban sa kanya.

Ang Galit ng ‘Betrayal to the Max’ at ang Clever Legal Strategy ng Palasyo

Ang lalong nagpasiklab sa galit ni Dela Rosa ay ang naramdaman niyang pagtataksil mula sa administrasyon ni Pangulong Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. [42:54]. Inihayag ni Dela Rosa ang kanyang matinding pagkadismaya, na tinawag niyang “betrayal to the max” [42:54] ang mga aksyon ni Marcos, partikular ang pagpayag na mahuli si Duterte. Ang kanyang galit ay nag-ugat sa kanyang paniniwala na personal siyang inasikaso ni Marcos na hindi makikipagtulungan ang Pilipinas sa ICC [43:18].

Gayunpaman, mabilis na sinagot ng Palasyo ang akusasyong ito. Ayon kay PCO Undersecretary Claire Castro, ang commitment ng Pilipinas ay hindi sa ICC mismo, kundi sa INTERPOL [11:39]. Ang pagkilos ng gobyerno na arestuhin at i-transfer si Duterte ay isang tugon sa kanilang commitment sa INTERPOL, hindi sa pagkilala sa hurisdiksyon ng ICC [43:44]. Tinawag ni Castro na “flimsy” ang katwiran ni Dela Rosa [43:03] at iginiit na ang mas malaking pagtataksil ay ang pagtataksil sa Batas at sa “interest ng bansa” [43:11]. Hindi rin umano kaibigan si Dela Rosa ni Marcos para maging “betrayed,” ayon kay Laragadon [09:07]. Ang legal na diskarteng ito ng Palasyo—ang paghihiwalay sa ICC at INTERPOL—ay isang matalinong hakbang na nagbigay-daan sa administrasyon na sumunod sa mga international law enforcement protocols nang hindi kinikilala ang ICC’s jurisdiction, isang hakbang na ikinabigla at ikinagalit ng mga kaalyado ni Duterte.

Idinagdag pa ni Castro ang kumpirmasyon na ang Office of the President ang nagbayad para sa private jet na nagdala kay Duterte sa The Hague, bilang bahagi ng assistance sa INTERPOL [14:48]. Malinaw na ipinapahiwatig ng administrasyon ang kanilang determinasyon na sumunod sa mga proseso ng international law enforcement, at binibigyang-diin na walang special treatment para kay Dela Rosa o sinuman [19:20].

Ang Panawagan para sa Hustisya: Huwag Kalimutan ang mga Biktima

Sa gitna ng political drama at akusasyon ng pagtataksil, nagbigay ng isang moral pivot ang Palasyo: ang pagtuon sa mga biktima. Paulit-ulit na iginiit ni Undersecretary Castro na huwag kalimutan ang mga biktima ng extrajudicial killings (EJKs) [21:07]. “Bakit ngayon ang mga Pilipino hindi na nakikita ‘yung mga namatay? Bakit napagtutuunan natin ng pansin ‘yung pinagbibintangan na pumatay at nagpapatay?” [21:36]

Ang panawagang ito ay nagpapaalala sa lahat na ang kaso sa ICC ay hindi lamang tungkol sa pulitika o pag-iwas sa aresto, kundi tungkol sa libu-libong pamilyang nawalan ng mahal sa buhay sa ilalim ng madugong kampanya [21:55]. Ang emosyonal na panawagan ni Castro ay naglalayong ibalik ang atensyon ng publiko sa tunay na bigat ng sitwasyon at sa pangangailangan ng hustisya. Sa huli, ang pag-aksyon ng gobyerno—ang pakikipagtulungan sa INTERPOL—ay hindi lamang pagtugon sa international commitment, kundi isang hakbang din tungo sa pagkakamit ng hustisya para sa mga biktima.

Ang Hindi Maiiwasang Katotohanan

Ang mga pagtatangka nina Dela Rosa at Albayalde na humingi ng proteksyon—maging sa Senado o sa gobyerno—ay tila isang pagtatangka na pigilan ang agos. Ang administrasyon ni Marcos ay nagpaliwanag nang malinaw: susunod sila sa Batas at sa kanilang commitment sa INTERPOL, na ang ibig sabihin ay walang makakapigil sa pag-aresto kapag dumating ang warrant [40:06].

Ang mensahe ay hindi na maiiwasan: ang kapangyarihan ay hindi habang-buhay [46:08], at ang sinumang nag-akala na makakatakas sa pananagutan dahil lamang sa koneksyon sa gobyerno ay nagkamali. Ang ICC case ay nagpapatunay na ang rule of law ay mas mataas pa kaysa sa sinumang indibidwal, gaano man siya naging makapangyarihan [45:14]. Ang mga dating matatapang, na minsan ay nasa tuktok ng kapangyarihan at nag-utos ng patayan, ay ngayon ay nag-aalala sa kanilang pamilya at sa kanilang kapalaran [45:22]. Ang kanilang kuwento ay nagsisilbing isang mahalagang aral sa kasaysayan ng Pilipinas tungkol sa Accountability at Justice.

Full video: