ANG BUNYAG: MULA SA HUKAY NG DAVAO HANGGANG SA PCSO, NAKAKAGULAT NA UGNAYAN NI ROYINA GARMA KAY DUTERTE AT ANG KANYANG PAG-ILAG SA GITNA NG GİYERA KONTRA DROGA

Sa isang matindi at maaksyong pagdinig na bumabalot sa Kamara de Representantes, muling naging sentro ng atensyon ang dating Heneral Manager ng Philippine Charity Sweepstakes Office (PCSO) na si Police Colonel Royina Marzan Garma. Ang sesyon ay hindi lamang naglalayong linawin ang mga isyu sa PCSO, kundi sinubukan ding hukayin ang mga ugat ng kanyang halos tatlong dekadang karera sa Philippine National Police (PNP) at ang kanyang malalim at kontrobersyal na koneksyon sa dating Pangulo na si Rodrigo Roa Duterte.

Ang pagtatanong, na pinangunahan nina Kongresista Jinky Luistro at Pammy Zamora, ay nagpinta ng isang malinaw ngunit nakakagulat na larawan ng isang opisyal na ang pag-angat ay tila hindi na matatawaran pa ang pagkakaugnay sa kapangyarihan ng Malacañang.

Ang Davao Bilang Hukay at Banal na Lupa

Hindi na lingid sa kaalaman ng marami na si Colonel Garma ay naglagi sa Davao City halos sa buong panahon ng kanyang serbisyo sa PNP. Mula 1997, taon ng kanyang pagtatapos sa PNP Academy (PNPA), hanggang 2015, naglingkod siya sa iba’t ibang sensitibong posisyon sa lungsod, kabilang ang pagiging pinuno ng Anti-Vice Unit, Chief ng Women’s Desk, at Station Commander ng mga presinto ng Sasa at Santa Ana.

Sa ilalim ng matitinding tanong ni Kongresista Luistro, inamin ni Garma na naging ‘napaka-mapayapa’ at isa sa pinaka-‘livable’ na lungsod sa Pilipinas ang Davao. Ngunit higit pa sa simpleng pag-amin, kinumpirma niya na ang kalagayang ito ay dahil sa “pamumuno” ni Mayor Rodrigo Roa Duterte [12:17]. Ang pinakamabigat na pag-amin ay ang pagpapatunay na ang mga pagkakatalaga sa kanya sa mga puwestong gaya ng Station Commander ay nangangailangan ng apruba ng alkalde [15:56]. Ito ay nagbigay-diin sa argumento ng mga kongresista na ang kanyang karera sa PNP ay laging may ‘basbas’ at ‘tiwala’ ng noo’y alkalde.

Ang mga mambabatas, lalo na si Kongresista Luistro, ay mariing nagpahayag ng pananaw na ang dahilan kung bakit nagtagal si Garma sa Davao ay dahil sa tiwala ng LGU, at ang lahat ng kanyang pag-angat, pati na ang pagiging PCSO General Manager, ay nag-ugat sa tiwalang iyon [20:21].

Ang PCSO Appointment: Pag-ibig sa Anak o Pag-utang sa Tiyala?

Ang biglaang pagreretiro ni Garma sa PNP matapos ang 24 taon upang maging PCSO General Manager noong 2019 ay naging isa sa pinakamainit na paksa. Ayon kay Garma, ang dahilan ng kanyang maagang pag-retiro at paghahanap ng ‘less demanding job’ ay dahil sa pangangailangan ng kanyang anak na may special needs (diagnosed na may dyslexia at bipolar) [51:15]. Ang sitwasyon daw ay nagtulak sa kanya upang piliin ang pamilya kaysa sa kanyang karera sa pulisya.

Ngunit ang proseso ng pagkuha niya ng posisyon ay naglabas ng mas malaking katanungan tungkol sa utang na loob sa Malacañang. Sa harap ng Komite, inamin ni Garma na isinumite niya ang kanyang aplikasyon para sa PCSO General Manager kina ngayon-Senador Bong Go, na noo’y Special Assistant pa ng Pangulo [54:03]. Isang simpleng sulat na naka-address sa Pangulo, na ipinasa sa pamamagitan ng pinakamalapit na aide ng Pangulo—isang prosesong nagpapahiwatig ng personal na ugnayan na higit pa sa karaniwang bureaucratic procedure.

Nang tanungin kung paanong ang isang nagtapos ng AB Mathematics at may police background ay naging qualified sa trabahong may kinalaman sa pambansang kawanggawa, matapang niyang sinagot na hindi siya sumasang-ayon na “alien” ang kanyang background sa PCSO [19:14]. Gayunpaman, pinuwersa siyang aminin na posibleng ang tiwala ng Pangulo ang pangunahing dahilan kung bakit siya natalaga [19:51]. Ang mga pagtatanong ay nagpahiwatig na ang technical qualification ay mas mababa ang bigat kaysa sa personal na tiwala sa mata ng nagtalaga.

Ang Pagkakasalungatan sa Giyera Kontra Droga

Siguro, ang pinakamapanganib na bahagi ng kanyang testimonya ay ang tungkol sa kanyang pananaw sa War on Drugs. Habang inamin ni Garma na naniniwala siya sa “kakayahan” at “abilidad” ni Duterte, naglabas siya ng kontradiksyon nang sabihin niya: “I don’t admire the War on Drugs in its entire context the way it was launched by the Philippine national police with the support of the former President.” [22:24].

Ang pahayag na ito ay nagdulot ng gulat, lalo na mula sa isang opisyal na ang buong karera ay umangat sa ilalim ng administrasyong nagtaguyod ng programa. Sa gitna ng sunud-sunod na pagtatanong, niliwanag niya na ang kanyang pinaniniwalaan ay ang “police patrol” at “community relations” (quad operations concept) [24:22].

Ngunit matapos siyang ipitin ni Kongresista Luistro, sa huli ay kinumpirma niya na naniniwala siya sa “entire package of the war against drugs,” at sa War on Drugs in its entire context [25:20]. Ang pagkakasalungat na ito—mula sa pagtangging hangaan ang buong konteksto, hanggang sa pag-aming naniniwala sa buong pakete—ay nagbigay-alarma sa mga mambabatas tungkol sa katapatan ng kanyang panunumpa. Ang paglalaro sa mga salita, lalo na sa isang sensitibong usapin tulad ng Giyera Kontra Droga na may kaakibat na isyu ng human rights, ay nagpapakita ng isang opisyal na naglalakad sa manipis na linya sa pagitan ng pagtatanggol sa dating Pangulo at pagpapanatili ng sariling integridad.

Ang Anino ng Iskandalo at ang Pagbisita sa Bilibid

Ang mga kontrobersyal na koneksyon ni Garma ay hindi nagtatapos sa usapin ng pulitika. Inihayag ni Kongresista Zamora ang mga detalye ng kasalukuyang iskandalo ng kanyang dating asawa, si Chief Inspector Roland Vella. Bagama’t sinabi niya na dahil sa isang “big scandal” kaya siya umalis sa Davao at nagtungo sa Maynila noong 2004 [15:07], mariin niyang itinanggi na humingi siya ng tulong kay Mayor Duterte para tulungan ang kanyang asawa na maibalik sa Davao region o tulungan itong umakyat sa puwesto [41:46].

Ngunit ang pinaka-makapigil-hiningang rebelasyon ay ang tungkol sa kanyang mga galaw noong Hulyo 2016. Kinumpirma ni Garma na nakilala niya si Superintendent Padilla at Colonel Leonardo sa opisina ng CIDG 11 noong buwan na iyon para sa kanyang thesis tungkol sa illegal drugs [26:32].

Ngunit ang pagbisita sa CIDG ay hindi pa rito natatapos. Sa ilalim ng panunumpa, kinumpirma rin niya ang pagbisita sa Davao Penal Farm and Colony kasama si Jimmy Fortaleza noong Hulyo 2016, ang parehong buwan [28:08]. Si Fortaleza ay isang pangalan na nauugnay sa mga sensitibong isyu. Nang tanungin tungkol sa pagpatay sa tatlong Chinese drug lords sa penal farm, inamin ni Garma na alam niya ang tungkol sa insidente, ngunit nag-alangan siyang magbigay ng mga pangalan [31:01], na nagdulot ng pagduda sa kanyang pag-uugnay sa mga tao at lugar na sensitibo sa panahon na kakaupo pa lang ni Duterte sa Malacañang.

Ang Babala ng Panunumpa

Ang tensyon sa pagdinig ay umakyat sa puntong binalaan si Garma ni Kongresista Luistro: “If we prove that indeed you’re lying, we might cite you in contempt.” [29:46]. Ang babalang ito ay nagpapakita ng bigat ng kanyang testimonya, na ang bawat pag-ilag at pagkakasalungatan ay maaaring may legal na implikasyon.

Ang kaso ni Colonel Royina Garma ay nagbigay ng isang case study sa Pilipinas tungkol sa political patronage at ang matinding pagtitiwala na bumubuo sa inner circle ng kapangyarihan. Ang pagdinig ay hindi lamang tungkol sa PCSO o sa kanyang karera sa pulisya, kundi ito ay isang pagtatangkang unawain ang moral compass ng isang opisyal na umangat sa puwesto dahil sa personal na tiwala, habang pilit namang umiiwas sa buong konteksto ng mga kontrobersyal na polisiyang naging tatak ng nakaraang administrasyon.

Ang kanyang testimonya—isang masalimuot na halo ng personal na sakripisyo (para sa anak), pagsunod sa utos (sa PNP), at political loyalty (kay Duterte)—ay inilatag sa publiko, nag-iiwan ng matitinding tanong tungkol sa kung saan nagtatapos ang professional duty at nagsisimula ang political debt. Habang naghihintay ang publiko sa susunod na yugto ng pagdinig, nananatiling bukas ang aklat ng kanyang karera, naghihintay na mabasa ang mga pahinang puno ng katotohanan—o ng mga pag-ilag. Ang usapin ay hindi lamang tungkol sa tiwala, kundi kung ang tiwala ba ay walang hangganan.

Full video: