20 BANGKAY NG SANGGOL, NATAGPUAN! Ang Nakakagimbal na Sikreto ng SBSI sa Surigao; Senior Agila, ‘Haring Walang Hukuman’

Ang isang mapayapang komunidad sa Surigao del Norte na nagtatago sa pangalan ng pananampalataya at bayanihan, ang Socorro Bayanihan Services Incorporated (SBSI), ay biglang naging sentro ng pambansang kontrobersiya na naglantad ng isang nakakagimbal na kuwento ng trahedya, kulto, at paglabag sa karapatang pantao. Sa gitna ng mga pagdinig sa Senado, sunod-sunod na isinumbong ang mga anomalya, kabilang na ang paghihigpit sa kalusugan, pag-isolate sa mga bata, at ang pinakamalala—ang pagkakakita sa halos dalawampung labi ng mga sanggol sa isang di-umano’y ilegal na sementeryo. Ang lahat ng mata ngayon ay nakatutok kay J-Ren Kilario, na kilala bilang “Senior Agila,” ang kontrobersyal na pinuno ng grupo.

Ang Subpoena at ang Pagsisimula ng Pagbubunyag

Niyanig ang SBSI nang ipatawag ng Senado ang kanilang Secretary, si Chinga Lea Samson, upang magbigay-linaw sa mga alegasyon ng pagsisinungaling at pagtatakip sa mga “irregularidad” ng grupo at ni Senior Agila [00:08]. Ang hakbang na ito ay bunsod ng mga naunang reklamo, kabilang na ang isyu ng paglipat ng bangkay ng isang bata. Sa kabila ng matitinding pagtanggi ni Samson na mayroong “bagong sementeryo” o anumang labi na inilipat [00:57], ang katotohanan ay unti-unti nang lumabas, nagpapakita ng isang malaking butas sa kanilang depensa.

Ang pagtawag kay Samson ay naging hudyat ng mas malalim na imbestigasyon na sa simula pa lang ay kinakitaan na ng kahina-hinalang pagkilos ng grupo. Sa mga pagdinig, mariing ipinahayag ni Senator Bato dela Rosa ang kanyang paniniwala na mayroong “tinatago” ang mga opisyales ng SBSI at pilit nilang “pinoprotektahan” ang kanilang pinuno [07:36]. Ang kanilang mga sagot, ayon kay Sen. Bato, ay “uniform” at “prepared,” na nagpapahiwatig ng isang organisadong pagtatangkang ikubli ang katotohanan [07:59]. Ang subpoena ay hindi lang tungkol sa isang bangkay; ito ay tungkol sa pilit na pagpigil sa paglantad ng buong sistema ng pandaraya at paglabag na matagal nang umiral sa Sityo Kapihan.

Ang Pag-iyak ng Ama: Bawal Magpaospital, ‘Panginoon’ ang Sinasamba

Ang pinakamatindi at pinakamaraming emosyong nabitawan sa pagdinig ay nagmula sa testimonya ni Randolf (Alias Dennis), isang dating miyembro ng SBSI at ama ng isang batang namatay noong 2021. Sa pag-iyak, isiniwalat ni Randolf ang pinakamasakit na detalye: ang kanyang anak ay namatay dahil ibinawal ni Senior Agila ang pagpapagamot sa ospital sa labas [01:09].

Ang bata, na umano’y nakakain ng probinsiya, ay pinilit na manatili sa loob ng Kapihan kahit pa nag-aagaw-buhay. Ayon kay Randolf, nagmakaawa siyang ilabas ang anak para maospital, ngunit natigil siya sa kagustuhan ng kanyang asawa, na sinabing: “Andito naman ‘yung Panginoon natin, si Senior Agila” [02:29]. Ang pahayag na ito ay nagbigay-diin sa lalim ng paniniwala at “blind loyalty” [08:45] ng mga miyembro, na mas inuuna ang utos ng kanilang pinuno kaysa sa buhay ng sarili nilang anak.

Ang paniniwala na si Senior Agila ay isang Panginoon o ang tanging pag-asa, ay nagbigay-matuwid sa mga nakakapangilabot na patakaran. Isa sa mga ito ay ang pagbabawal na lumabas o bumaba ang mga miyembro sa Kapihan. Nagbigay-diin si Randolf na may “dalawang gate” at “mga gwardiya” na nagbabantay, dahilan kung bakit imposibleng makalabas, lalo na kung agaw-buhay [02:40]. Ang insidenteng ito ay nagbigay-mukha sa matinding pangangailangan ng tulong medikal na di-pinahintulutan, isang direktang paglabag sa karapatan ng isang tao, lalo na ng isang musmos.

Ang ‘Ilegal’ na Libingan: Ang Nakakagimbal na Pagtuklas sa 20 Bangkay ng Sanggol

Ang matitinding pagtanggi ng SBSI Secretary tungkol sa paggawa ng bagong sementeryo ay tuluyang gumuho nang magsagawa ng exhumation ang mga awtoridad. Noong Lunes, Oktubre 16, 2023, hinukay ang itinuturong dating sementeryo sa Kapihan na orihinal na pinaglibingan umano ng anak ni Randolf [06:18].

Ang resulta? Isang nakakapangilabot na tuklas. Humigit-kumulang 20 labi ng mga sanggol ang nahukay mula sa sementeryo ng SBSI [06:39]. Karamihan sa mga kasong ito, ayon sa ulat, ay mga sanggol na namatay “agad ilang araw lang matapos ipanganak.” Ang bilang na ito ay tila nagpapatunay sa alegasyon ni Randolf na mataas ang infant mortality sa loob ng komunidad dahil sa patakarang bawal magpa-ospital [01:25]. Ang pagkakadiskubre sa mga bangkay na ito ay nagbigay-diin sa naunang pahayag ng Senate panel na may “ilegal na sementeryo” sa lugar [07:29].

Ang sitwasyong ito ay hindi lamang isyu ng hindi rehistradong libingan, kundi isang malaking indikasyon ng pagpapabaya at posibleng paglabag sa child welfare. Ang bawat labi ay isang kuwento ng isang musmos na buhay na maaaring naligtas kung pinahintulutan lamang ang tamang pangangalaga at atensyong medikal. Ang paghuhukay at ang paglabas ng mga detalye nito ay nagbunsod sa mga lokal na awtoridad ng Socorro LGU na manawagan sa DSWD na magsagawa ng “malawakang evaluation” sa mga kabataan sa Kapihan [06:49].

Ang Maskara ni ‘Senior Agila’: Legal Front, Blind Loyalty, at ang Shadow Government

Hindi lamang ang isyu ng kalusugan at libingan ang pinuna ng Senado. Isiniwalat ni Senator Bato dela Rosa ang kanyang paniniwala na si Senior Agila, o J-Ren Kilario, ay isa lamang “legal front” ng grupo [08:37]. Ang tila malakas na kapangyarihan ni Agila ay ginagamit upang “mag-exact ng strong adherence” at “blind loyalty” mula sa mga miyembro. Subalit, mayroon umanong “ibang tao sa likod ng paggawa ng patakaran”—isang policy-making body na nag-iimpluwensya sa mga desisyon ng komunidad [08:55].

Ang ganitong istruktura ay nagpapaliwanag kung bakit napakahirap para sa mga miyembro na lumabag sa patakaran, kahit pa buhay ng kanilang mga anak ang nakasalalay. Ang kanilang mga sagot na prepared at uniform ay nagpapakita ng isang mahigpit na kontrol at matinding pagnanais na ipagtanggol ang kanilang lider mula sa anumang legal problems [08:16].

Bukod pa sa mga kaso ng sanggol, lumabas din ang mga alegasyon ng child marriages sa loob ng SBSI [07:26]. Ang mga iregularidad na ito, na natuklasan sa ginawang inspeksyon ng Senate panel, ay nagbigay-daan sa Department of Justice (DOJ) upang maglunsad ng sarili nitong imbestigasyon [07:09]. Ang DOJ ay titingnan ang lahat ng aspeto ng operasyon ng SBSI, kabilang ang posibleng human trafficking at paglabag sa mga batas na nagpoprotekta sa mga bata.

Mga Batang Biktima: Child Marriage at ang Babala ng DSWD

Ang pagkabahala sa mga bata sa Kapihan ay hindi na maitago. Ang panawagan ng Socorro LGU para sa DSWD evaluation ay batay sa ulat na inilalayo umano ng SBSI ang mga bata sa mga social worker [06:59]. Sa isang komunidad na mayroon nang patakarang bawal lumabas, at kung saan ang mga bata ay napipilitang mag-aral at manirahan sa ilalim ng isolation, kinakailangan ang agarang interbensyon ng gobyerno upang matiyak ang kanilang kapakanan.

Ayon sa mga senador, ang paghihiwalay sa komunidad mula sa normal na lipunan ay nagdudulot ng abnormal na buhay [09:13]. Sa halip na magkaroon ng normal na pag-aaral at pakikisalamuha, ang mga bata ay tila nakakulong sa isang bubble kung saan ang utos lamang ni Senior Agila ang nasusunod.

Ang Matinding Babala ng Gobyerno: Huwag Gumawa ng Sariling Bayan

Sa pagtatapos ng pagdinig, nagbigay ng matinding babala si Senator Bato dela Rosa sa mga opisyales ng SBSI. Sa kabila ng pag-amin ng grupo na “may mali” sila at ang kanilang pangako na “aayusin namin ‘yan” [14:43], mariing iginiit ng senador ang pangangailangan na sumunod sila sa batas ng Pilipinas.

“Huwag kayong gumawa ng sariling gobyerno dito!” [09:29] diin ni Sen. Bato. Binigyang-diin niya na kailangan nilang “sundin ang nakalagay sa agreement” lalo na kung magdesisyon ang DENR na payagan silang magpatuloy sa lugar. Ang mga patakarang nagbabawal lumabas at pumasok sa komunidad ay kailangang itigil.

“Puntahin ninyo ang mga bata, bigyan ninyo ng normal na buhay, huwag ninyong i-isolate ang sarili ninyo… hindi nagiging normal ang buhay ninyo at ng mga bata,” [09:05] pakiusap ng senador.

Kung sakaling maging desisyon ng DENR na bawiin ang kanilang Pac (Permit to Occupy), tiniyak ng senador na hindi sila pababayaan ng National Government. Sabi niya, “Hindi kayo basta-bastang palalayasin dito na wala kayong pupuntahan.” [09:46] Ang gobyerno ay naroon upang tumulong, ngunit kailangan nilang sumunod sa batas at huwag maging isang “gobyerno sa loob ng gobyerno” [18:45].

Pagtatapos: Haharapin ang Katotohanan

Ang kaso ng SBSI, ni Senior Agila, at ang nakakagimbal na pagtuklas sa 20 bangkay ng mga sanggol ay naglantad ng isang matinding krisis na nangangailangan ng agarang aksyon. Ang isyu ay hindi na lamang tungkol sa isang kulto o isang grupo ng pananampalataya; ito ay tungkol sa karapatang mabuhay, karapatang magpa-ospital, at karapatang mamuhay nang normal.

Sa patuloy na imbestigasyon ng DOJ at ng Senado, ang mga opisyales ng SBSI ay hindi na makakatakas pa sa katotohanan. Sa harap ng mga emosyonal na testimonya ng isang amang namatayan at ng mga pisikal na ebidensya ng mga nahukay na labi ng mga sanggol, kinakailangan nilang harapin ang mga kahihinatnan ng kanilang mga patakaran. Ang hustisya para sa mga namatay na musmos, at ang kaligtasan para sa mga batang naiwan sa loob ng Kapihan, ay ang pangunahing hangarin ng mga awtoridad. Ang ‘Haring Walang Hukuman’ ng Surigao ay ngayon ay sinusukol na ng batas, at ang kanyang maskara ay tuluyan nang natanggal.

Full video: