Ang Hiyaw ng Hustisya sa Bohol: Paano Nag-viral na Karahasan sa Isang Magsasaka ang Nagdala ng Mabilis na Paglilinis sa LTO

Ang isang simpleng pag-aresto sa trapiko ay mabilis na naging isang pambansang kontrobersiya, na naglantad sa hindi katanggap-tanggap na pag-uugali ng ilang alagad ng batas at nagpatunay sa kapangyarihan ng pampublikong pag-ingay. Sa Panglao, Bohol, isang 57-anyos na magsasaka, si G. Velasco, ang naging sentro ng isang insidente na pumunit sa dibdib ng maraming Pilipino, matapos siyang harapin at dakpin ng limang (5) tauhan ng Land Transportation Office (LTO) gamit ang tila labis-labis at hindi makatwirang puwersa. Ang pangyayaring ito, na mabilis na kumalat sa social media, ay hindi lamang nagpakita ng kalupitan kundi nagbunsod din ng isang mabilis at matibay na tugon mula sa pinakamataas na antas ng gobyerno: ang Department of Transportation (DOTr).

Sa isang marahas at nakakabiglang eksena, naispatan sa viral video kung paano itinulak si G. Velasco pababa mula sa kanyang motorsiklo. Bagamat sinasabing siya ay lasing, nakasakay sa hindi rehistradong sasakyan, at may hawak na kutsilyo—mga paglabag na dapat tugunan ng batas—ang paraan ng pag-aresto ay labis na nagpapakita ng kawalang-respeto at kaharasan. Ang kutsilyo, na paulit-ulit niyang sinasabing gamit niya sa kanyang sakahan at hanapbuhay bilang magsasaka, ay tiningnan bilang isang banta sa halip na isang kasangkapan ng kanyang marangal na trabaho. Ang footage ay malinaw na nagpakita ng kawalan ng propesyonalismo at pagpapairal ng hindi kinakailangang pananakit, na nag-iwan kay G. Velasco na ngayon ay nasa ospital at nangangailangan ng medikal na atensyon. Ang tanawin ng isang simpleng magsasaka na pinagtutulungan at sinasaktan ay nagdulot ng malalim na galit at kalungkutan sa publiko, na nagtanong: Ito ba ang mukha ng hustisya na dapat asahan ng taumbayan?

Ang sigaw ng taumbayan para sa katarungan ay hindi nagtagal, at ang tugon mula sa pamahalaan ay naging kasing-bilis ng pag-viral ng video. Si Kalihim Dion ng DOTr, sa isang desisyon na nagpakita ng matibay na pamumuno at hindi pagpapahintulot sa pang-aabuso, ay agad na nag-utos na tanggalin sa serbisyo ang limang (5) tauhan ng LTO na sangkot sa insidente. Sa kanyang pahayag, binigyang-diin ng Kalihim na walang puwang sa pamahalaan ang ganitong klaseng pag-uugali, lalo na mula sa mga kawani na ang mandato ay maglingkod at magpatupad ng batas nang may integridad.

“Kahit na po totoo ‘yun na nakainom siya, kahit na po totoo na may hawak siyang patalim,” mariing pagpapaliwanag ni Kalihim Dion, na idinagdag na ang naturang patalim ay kadalasang hawak ng magsasaka dahil ito ay ginagamit niya sa kanyang trabaho. “Kahit na po kung lumabas sa ating investigation na talaga siya ay nakasakay sa isang ‘korum’ na motorsiklo, kahit na po lahat ‘yan, wala pong magjo-jowa ‘yan (magbibigay-katwiran) ang basehan ng aming desisyon.” Ang pahayag na ito ay isang malinaw na deklarasyon: Ang paggamit ng labis na puwersa ay hindi kailanman magiging makatwiran, anuman ang paglabag. Ito ay isang paalala sa lahat ng law enforcers na ang kapangyarihan ay may kaakibat na malaking responsibilidad, at ang pagmamalabis ay may kaakibat na matinding parusa. Ang limang enforcers ay hindi lamang sinibak, kundi haharap din sila sa kaukulang kaso. Ang desisyong ito ay isang mahalagang hakbang patungo sa accountability at nagbigay ng kagyat na pag-asa para sa biktima at sa kanyang pamilya.

Ang kaso ni G. Velasco ay nagbigay-daan din sa isang mas malalim na pagsusuri sa sistema. Nananawagan si Kalihim Dion para sa isang review at repasa ng kasalukuyang mga regulasyon ng LTO at ng DOTr. Ito ay batay sa pag-aalala na ang ilang umiiral na patakaran ay maaaring nagiging “source ng abusive behavior ng ilan sa ating law enforcers.” Ang panawagang ito ay kritikal, sapagkat ito ay nagpapakita ng pag-unawa na hindi sapat ang pagpaparusa sa indibidwal na nagkasala; kailangan ding tugunan ang ugat ng problema sa pamamagitan ng pagbabago sa sistema mismo. Kailangang tiyakin na ang mga regulasyon ay malinaw, makatao, at nagtataguyod ng propesyonalismo, hindi ng pang-aabuso. Ang isang regulasyon na masyadong malabo o nagbibigay ng sobrang laya sa enforcer ay maaaring maging pinto para sa kalabisan. Kaya’t ang pagrerepaso ay isang pambansang pangangailangan, hindi lamang isang procedural step.

Ang insidenteng ito ay nagbigay rin ng pagkakataon sa publiko na magpahayag ng kanilang saloobin at magbigay-diin sa mga isyu. Isang netizen ang nagbigay ng isang matalim ngunit makabuluhang komento na nagpapahiwatig ng papel na dapat gampanan ng LTO. “LTO ay dapat batas trapiko. Huwag kayong manghimasok sa trabaho ng mga pulis kasi hindi kayo bagay. Dapat alam niyo ang gagawin kung may kahinahinalang motorista, hindi ‘yung mananakit kayo na walang eksaktong dahilan,” saad ng netizen. Ang komento ay nagpapahiwatig ng jurisdictional na isyu at ang pangangailangan para sa mas malinaw na delineation ng mga tungkulin. Ang LTO, bilang ahensyang nakatuon sa regulasyon ng trapiko at sasakyan, ay dapat manatili sa kanilang mandate at iwasan ang mga sitwasyong nangangailangan ng labis na pisikal na puwersa na mas akma sa mga police operations. Ang pag-iwas sa overstepping ng kanilang awtoridad ay mahalaga upang mapanatili ang tiwala ng publiko at upang maiwasan ang mga hindi kinakailangang confrontation.

Sa huli, ang kuwento ni G. Velasco at ng limang LTO enforcers ay isang case study sa epekto ng media at social media sa pambansang accountability. Kung hindi nakunan ng video, malamang na ang insidente ay mauuwi lamang sa isang pormalidad at walang kagyat na aksyon ang mangyayari. Subalit, dahil sa kapangyarihan ng visual evidence, mabilis na kumilos ang DOTr, at ang hustisya ay agad na naihain—hindi pa man tapos ang pormal na paglilitis, ang pagtanggal sa serbisyo ay isa nang matibay na senyales. Ito ay nagpapaalala sa lahat na ang bawat mamamayan ay may papel sa pagsubaybay sa kapangyarihan ng estado. Ang pagiging boses para sa mga inaapi, lalo na ang mga vulnerable tulad ng mga magsasaka na nagsisikap lamang para sa kanilang pamilya, ay kasinghalaga ng pagpapatupad ng batas.

Ang pananagutan ng LTO sa Bohol ay isang kaganapan na magsisilbing aral at babala. Ito ay nagpapakita na ang pagiging professional at ang paggalang sa karapatang pantao ay hindi lamang isang opsyon, kundi isang obligasyon. Para kay G. Velasco, ang pinakaunang hakbang ay ang paggaling mula sa pisikal at emosyonal na trauma. Para sa publiko, ito ay isang paalala na ang pakikialam at pagpapakalat ng katotohanan ay maaaring maging susi sa pagbabago. At para sa DOTr, ito ay isang simula ng mas malalim na reporma, tinitiyak na ang “behavior” na ito ay hindi na kailanman “manggagaling sa mga kawan ng ating pamahalaan.” Ang paglilinis na ito ay dapat magpatuloy, hanggang sa ang bawat enforcer ay maglingkod nang may dignidad, propesyonalismo, at habag. Ito ang tunay na diwa ng serbisyong pampubliko na inaasahan at karapat-dapat para sa bawat Pilipino. Ang kaso ay nagpapahiwatig na may pag-asa sa sistema, basta’t ang mga namumuno ay handang kumilos nang mabilis at may paninindigan. Kailangan pa ng mas maraming transparency at accountability, at ang kasong ito ay nagtatakda ng isang mataas na pamantayan.

Full video: