P500M CONFIDENTIAL FUNDS: CHIEF OF STAFF NG OVP, UMAMING HINDI SIYA PINADAANAN SA PAGTALA NG SDO—‘COMPARTMENTALIZED’ NA OPERASYON, NABISTO SA KONGRESO

Sa gitna ng isang umaatikabong pagdinig sa Kongreso, niyanig ng mga rebelasyon ang Tanggapan ng Pangalawang Pangulo (OVP) hinggil sa paggamit at pagpapatakbo ng daan-daang milyong Confidential Funds (CF). Ang pagdinig, na isinasagawa in aid of legislation, ay naglantad ng mga malalaking isyu sa transparency, accountability, at posibleng procedural bypass sa pagtatalaga ng mga opisyal na humahawak sa pampublikong pera. Ang sentro ng kontrobersiya: ang tila “compartmentalized” na operasyon sa OVP at ang kaduda-dudang pagtalaga sa mga Special Disbursing Officer (SDO) para sa confidential funds.

Ang pagharap ni Atty. Solita Lopez, ang Chief of Staff ng OVP, sa mga mambabatas ay nauwi sa isang tensiyonadong pagtatanungan, kung saan napatunayan na ang mga pangunahing opisyal sa ahensya ay hindi privy o walang personal na kaalaman sa mga desisyong may kinalaman sa P500 milyong CF. Ang pag-aalinlangan ay lumalim sa pagdududa kung ang mga transaksyon ay dumaan sa nararapat na proseso, lalo pa’t ang mga receipts o mga opisyal na dokumento ay nanatiling tikom at hindi inilalabas sa publiko.

Ang Legal na Batuhan: Pagtanggi sa Oversight ng Kongreso

Bago pa man tumuntong sa mga detalye ng disbursing officers, nagsimula ang pagdinig sa isang matinding batuhan ng legal na argumento. Matatandaang humiling ang OVP sa Commission on Audit (COA) na huwag ilabas ang audit decisions at mga reports hinggil sa confidential funds, na ikinagalit ng mga kongresista.

Paliwanag ni Atty. Lopez, ang pagpapatupad ng subpoena ng Kongreso ay lalabag sa due process at karapatan ng OVP sa isang “impartial tribunal” dahil mayroon pang tatlong kaso tungkol sa P125M na confidential funds na nakabinbin sa Korte Suprema. Binanggit din ang “governmental privilege” laban sa public disclosure dahil sa sensitibong kalikasan ng CF at koneksyon nito sa National Security at Intelligence Information [13:59].

Gayunpaman, mariing pinabulaanan ng mga mambabatas ang mga argumentong ito. Iginiit ng mga kongresista na ang kanilang isinasagawang inquiry in aid of legislation ay mayroong oversight function sa budget ng gobyerno at hindi ito maaaring patigilin ng sub judice rule o ng hindi pa pinal na audit findings ng COA [01:07:07]. “The filing or pendency of a case before any Court tribunal or quasi judicial or administrative body shall not stop or abate any inquiry conducted to carry out a legislative purpose,” pagdidiin ng isang kongresista, na nagpapakita ng kanilang legal na mandate na busisiin ang pondo, lalo na kung may pahiwatig ng iregularidad [01:12:42].

Natanong pa nga si Atty. Lopez kung mayroon siyang maibibigay na probisyon ng batas na nagbabawal sa Kongreso na magsagawa ng inquiry habang hindi pa pinal ang findings ng COA, ngunit ang kanyang sagot ay: “I cannot cite any particular law your honor” [01:17:01]. Ang kawalan ng batayan sa legal na posisyon ng OVP upang hadlangan ang oversight ng Kongreso ay nagbigay ng seryosong kulubot sa noo ng mga mambabatas at nagpalalim sa pagdududa.

Ang Hiwaga sa Pagtatalaga ng Special Disbursing Officer (SDO)

Ang pinaka-kontrobersyal na bahagi ng pagdinig ay ang isyu sa pagtalaga kay Gina Acosta bilang Special Disbursing Officer (SDO) na humawak sa confidential funds ng OVP, at kay Edward Farda sa Department of Education (DepEd).

Si Gina Acosta ay datihang empleyado ng City Budget Office ng Davao City, kung saan naging City Administrator din si VP Sara Duterte. Kinumpirma ni Atty. Lopez na ang Bise Presidente mismo ang nagtalaga kay Acosta [02:38:43]. Ngunit ang nakakagulat, mariing idinenay ni Atty. Lopez na dumaan sa kanyang opisina ang special order para sa pagtalaga kay Acosta, isang proseso na dapat sana’y kailangan ng at least clearance o endorsement ng Chief of Staff, lalo pa’t ang posisyon ay humahawak ng fidelity bond at may kakayahang mag-disburse ng daan-daang milyong piso [03:41:06].

“For the record you did not present the document for the signature of the vice president?” diretsong tanong ng isang kongresista. Ang tugon ni Atty. Lopez: “Yes your honor” [04:09:58].

Ang pagtanggi ng Chief of Staff na maging privy sa isang napakahalagang desisyon, lalo na sa isang posisyong may kinalaman sa CF, ay nagbunsod ng matinding pagkadismaya. Ang endorsement at fidelity bond para sa SDO ay dapat dumaan sa regular na administrative process upang masiguro ang accountability at competence [03:30:14].

Idinagdag pa na si Edward Farda, na asawa ni Atty. Sunshine Farda (isa ring opisyal sa OVP at dating galing sa Davao LGU), ay itinalaga bilang SDO sa DepEd noong si VP Duterte pa ang Kalihim ng ahensya [02:38:43]. Ang koneksyon ng tatlong pangalan—Gina Acosta, Edward Farda, at Atty. Sunshine Farda—na mayroong ugnayan sa Davao at inilagay sa posisyon upang humawak ng confidential funds sa magkahiwalay na ahensya ay nag-iwan ng malaking katanungan: Trust ba ang pinairal kaysa sa accountability at competence?

Ang Depensa ng ‘Compartmentalized’ at ang Galit ng Kongreso

Sa patuloy na pagkakakulong sa mga procedural anomaly, idinepensa ni Atty. Lopez ang sarili sa pamamagitan ng paggigiit na ang kanyang trabaho sa OVP ay “compartmentalized” [04:56:45]. Aniya, ang kanyang pangunahing gawain bilang Chief of Staff at Undersecretary ay ang pangasiwaan ang socio-economic programs at day-to-day operations ng opisina, at hindi siya kasama sa utilization o disbursement ng confidential funds [04:41:19].

“I was not really given information or I was not made privy to that,” depensa niya, na nagpapahiwatig na ang operasyon ng CF ay may sariling daloy na hindi dumadaan sa administrative head ng OVP [04:50:13].

Para sa mga mambabatas, ang depensang ito ay hindi katanggap-tanggap at nagpapahiwatig ng lack of transparency na nag-ambag sa impression na may kakulangan sa wastong paggamit ng pondo [04:50:13]. Sa isang iglap ng matinding emosyon, isang kongresista ang nagpahayag ng matinding pagkadismaya sa tila pag-iwas ni Atty. Lopez sa direktang responsibilidad, na nagtapos sa isang matalas na komento. Bagama’t binawi at pinalitan ang salita sa rekomendasyon ng isang senior deputy speaker bilang pagpapanatili ng decorum, ang insidente ay nagpakita ng tindi ng frustration ng Kongreso sa kakulangan ng substance sa mga paliwanag at ang tila kawalan ng control ng Chief of Staff sa mga kritikal na desisyon [05:31:19].

Ang pagtatangkang itago ang impormasyon sa likod ng mga legal na depensa at ang isyu ng compartmentalization ay nagpatibay lamang sa paniniwala na mayroong iniiwasan at inililihim. Nais malaman ng taumbayan kung bakit ang isang SDO na humahawak ng milyun-milyong pondo ay tila malaya sa regular na oversight ng Chief of Staff, na siyang administrative head ng ahensya.

Walang Kinalaman sa Taumbayan: Ang P500M na Hindi Para sa Ayuda

Isa pang nakakabahalang katotohanan ang lumabas sa pagdinig: Kinumpirma ni Atty. Lopez na ang mga socio-economic programs ng OVP, gaya ng social service at assistance programs, ay may regular allotments sa budget at HINDI pinondohan ng confidential funds [05:05:00].

“Your honor, no there is a budget alloted for our social service… all our social economic programs have different allotments in the budget,” paglilinaw ni Atty. Lopez [05:05:32].

Nangangahulugan ito na ang malaking halaga ng Confidential Funds na nasa OVP ay ginugol sa mga items na hindi direktang may kinalaman sa pagtulong sa mga tao [05:14:00]. Kung ang pondo ay hindi ginamit para sa assistance programs, lalong lumalakas ang pangangailangan para sa transparency at accountability sa kung saan napunta ang salapi. Kung ang mandate ng OVP ay suportahan ang mga operasyon ng sibilyan, bakit napakalaki ng secrecy sa paggamit nito, at bakit tila may tinatago sa likod ng mga procedural anomaly at compartmentalized na desisyon?

Ang kabuuang sitwasyon ay nagpapahiwatig na ang pagtitiwala ay inilagay sa personal na koneksyon (mga galing Davao) kaysa sa procedural integrity, at ang accountability ay tila binalewala sa pagpipilit na ipatupad ang isang “compartmentalized” na sistema. Ang Kongreso ay may tungkuling ibalik ang transparency at accountability sa OVP. Habang hindi pa lumalabas ang eksaktong detalye ng mga fake receipts na iniaakusa sa title ng video, ang nakakabahalang lack of documentation at procedural integrity na inilantad sa pagdinig ay sapat na upang magtanim ng matinding pagdududa sa sambayanan tungkol sa malawakang paggastos ng pampublikong pondo. Kailangan ng agarang aksyon, hindi lamang upang amyendahan ang mga batas hinggil sa CF, kundi upang ipatupad ang full accountability sa mga opisyal na tumalikod sa tungkulin ng transparency.

Full video: