ANG NAKATATAKOT NA KATOTOHANAN SA LIKOD NG ‘EDIFICE COMPLEX’ NI IMELDA MARCOS: Isang Emosyonal na Pagtatanggol sa Panahon ng Kontrobersiya

Ang pangalan ni Imelda Romualdez Marcos ay hindi lamang isang simpleng titulo; ito ay isang salita na umaalingawngaw sa kasaysayan ng Pilipinas, bitbit ang bigat ng yaman, kapangyarihan, at matinding kontrobersiya. Sa loob ng dalawang dekada, habang ang kanyang asawang si Ferdinand Marcos Sr. ay namumuno bilang diktador, siya naman ay naging mukha ng “Kagandahan at Katuparan” sa bansa—isang imaheng nakabaon sa semento, salamin, at matitingkad na kulay ng mga dambuhalang istruktura. Ngunit sa likod ng mga marmol at matatayog na pader, nananatili ang isang tanong na matagal nang gumugulo sa sambayanan: Ano ang tunay na nag-uudyok sa kanyang obsesyon sa pagtatayo, na tinawag niyang “Edifice Complex”?

Sa isang nakakabighaning pahayag, inilatag ni Imelda Marcos ang kanyang sariling depensa, isang emosyonal at malalim na pagpapaliwanag na naglalayong baligtarin ang naratibong nakasanayan. Para sa kanyang mga kritiko, ang “Edifice Complex” ay simbolo ng walang pakundangan na paglustay ng pondo ng bayan habang naghihirap ang maraming Pilipino. Ngunit para sa kanya, ito ay isang pilosopiya, isang pag-ibig, at isang kinakailangang pambansang pangarap na itinayo upang gisingin ang “kaluluwa” ng isang bansa.

Ang Pilosopiya ng “Edifice Complex”: Higit Pa sa Semento

Ang kanyang pagtatanggol ay nagsimula sa isang paglalarawan na kasinglalim ng kanyang mga pinatayo. Tinanggihan niyang ito ay simpleng “pagmamalaki” o isang pathological na pangangailangan na magtayo lamang para sa personal na kapurihan. Sa halip, iginiit niya na ito ay isang paniniwala na ang isang bansa ay hindi lamang nabubuhay sa “bigas at mais”. Para kay Imelda, ang mga materyal na pangangailangan ay mahalaga, ngunit ang mas mahalaga ay ang “kaluluwa” at “diwa” ng tao.

“Ang mga Pilipino ay mayaman sa kaluluwa,” aniya. “Kailangan nila ng mga institusyon na magbibigay-buhay sa kanilang pagiging Pilipino”. Ang Cultural Center of the Philippines (CCP) ay hindi lamang isang gusali kundi isang “palasyo ng sining at kultura” na nagbibigay-dangal sa kakayahan ng Pilipino na lumikha at umangat. Ang kanyang pangangatwiran ay nakatuon sa ideya na ang paglikha ng magaganda at matatayog na imprastraktura ay nagbibigay ng dignidad at pag-asa sa isang bansang matagal nang binabagabag ng kahirapan at kolonyal na pag-iisip.

Ang pananaw na ito ay nagmumula sa isang kontrobersyal na paniniwala: na ang isang bansang may dakilang sining, kultura, at imprastraktura ay mas may kakayahang makita ang sarili nito bilang isang “dakilang bansa.” Ang mga proyektong tulad ng Philippine International Convention Center (PICC), ang Philippine Heart Center, at ang Coconut Palace ay mga simbolo, hindi lamang ng kapangyarihan, kundi ng ambisyon—isang ambisyon na itaas ang kalidad ng pamumuhay at pananaw ng Pilipino.

Ang Emosyonal na Lihim sa Likod ng Obsesyon

Ang “Edifice Complex” ay hindi lamang tungkol sa bato at semento; ito ay tungkol sa emosyon. Sa kanyang pahayag, inilarawan ni Imelda ang kanyang sarili bilang isang tagapagtaguyod ng “Kagandahan,” isang kategoryang isinama niya sa kanyang pag-iisip bilang isang kinakailangang elemento ng pamumuno. Ang paggigiit niyang may “Edifice Complex” siya ay tila isang nakakabiglang pag-amin, ngunit ito ay ginamit niya bilang isang sandata upang ipaliwanag na ang kanyang mga aksyon ay nagmumula sa isang mas mataas na pangangailangan.

Ikinuwento niya ang mga hamon na hinarap niya sa pagpapatayo ng mga gusaling ito, lalo na ang CCP. Kinailangan niyang labanan ang mga kritiko at ang mga taong hindi nakakakita ng halaga sa mga “palamuti” na ito. Ngunit para sa kanya, ang sining at kultura ay hindi palamuti; ito ay pundasyon. Ang kanyang depensa ay emosyonal dahil binabalangkas niya ang kanyang mga aksyon bilang isang gawa ng pagmamahal sa kanyang bayan, at hindi bilang isang gawa ng kasakiman. Ang kanyang pag-ibig ay ipinahayag sa pamamagitan ng paglikha, at ang paglikha na iyon ay mga higanteng gusali.

Ang sentro ng kanyang emosyonal na panawagan ay ang ideya ng “First, the beautiful.” Naniniwala siya na sa sandaling magkaroon ng dignidad at ganda ang isang bansa, ang iba pang mga problema (tulad ng kahirapan) ay magkakaroon ng solusyon. Ito ay isang radikal na pananaw na naglalagay ng kultura at estetika sa unahan ng ekonomiya, isang pananaw na maraming Pinoy ang tumatanggi ngunit hindi maikakailang nag-iwan ng kultural na imprastraktura na pinakikinabangan pa rin hanggang ngayon.

Ang Balyansa ng Pamana at Pagsisiyasat

Hindi maitatanggi na ang “Edifice Complex” ay nag-iwan ng dalawang magkaibang pamana. Sa isang banda, iniwan ni Imelda Marcos ang mga gusali na itinuturing ngayong mga pambansang yaman—mga sentro ng sining, kalusugan, at pulitika. Ang mga gusaling ito ay nagbigay-pugay sa sining at nagbigay ng espasyo para sa mga Pilipinong artista at mambabasa. Walang makakaila sa kontribusyon ng CCP sa pag-unlad ng pambansang kultura.

Subalit, ang balanse ay mabigat. Ang mga proyektong ito ay itinayo sa panahon kung kailan ang Pilipinas ay lubog sa utang, at ang mga Pilipino ay dumaranas ng matinding pang-aapi at kahirapan sa ilalim ng Batas Militar. Ang kontradiksyon sa pagitan ng kahanga-hangang ganda ng mga edifice at ang kahindik-hindik na katotohanan ng buhay ng karaniwang tao ang siyang nagpapanatili sa kritisismo laban kay Imelda Marcos. Ang ganda ba ay makatwiran kung ito ay itinayo sa likod ng pagdurusa?

Ang kanyang depensa ay hindi naglalayong burahin ang kasaysayan ng pang-aabuso; sa halip, inilalagay niya ang kanyang sariling aksyon sa isang pedestal ng “pambansang pangitain”. Ang kanyang mga salita ay nag-aalok ng isang pambihirang sulyap sa isip ng isang babae na naniniwala na siya ay gumagawa ng tama, sa kabila ng lahat. Para sa kanya, ang “Edifice Complex” ay isang gawa ng pag-ibig na nagbibigay-liwanag sa dilim ng kasaysayan, isang paniniwalang ang ganda ay makakapagligtas sa mundo, o sa Pilipinas man lang.

Ang Epekto sa Makabagong Pilipino

Ang mga pahayag ni Imelda Marcos ay hindi lamang isang simpleng paggunita sa nakaraan; ito ay isang salamin na nagpapakita ng patuloy na labanan sa pagitan ng pangarap at realidad sa Pilipinas. Ang kanyang pilosopiya ay nagpapataas ng debate: Ano ang tunay na halaga ng kultura at sining sa isang umuunlad na bansa? Kailangan ba munang busog ang tiyan bago busugin ang kaluluwa?

Ang artikulong ito ay naglalayong bigyan ng mas malalim na konteksto ang kanyang mga salita, nang hindi kinakailangang pumanig. Ang hamon sa bawat mambabasa ay siyasatin ang kanilang sariling damdamin at pag-unawa sa kasaysayan. Ang “Edifice Complex” ay isang legacy na hindi mawawala, at ang mga gusaling kanyang pinatayo ay patuloy na magsisilbing tahimik na saksi sa isang kontrobersyal na panahon.

Sa huli, ang pagtatanggol ni Imelda Marcos ay nagbigay sa atin ng isang malaking katanungan: Posible bang ang isang gawa ng “kasakiman” o “kalabisan” ay nagmula sa isang malalim at taos-pusong pananaw ng pambansang ambisyon? Ang kanyang emosyonal na pahayag ay nag-iwan ng hindi malilimutang marka sa kasaysayan, na nagpapatunay na ang kwento ng Pilipinas ay kasing-kumplikado, kasing-ganda, at kasing-kontrobersyal ng mga istrukturang itinayo niya.

Ang kanyang pananaw ay patuloy na magiging batayan ng diskusyon, at ang bawat Pilipino ay may tungkuling siyasatin ang katotohanan—hindi lamang sa mga aklat, kundi sa kanilang sariling puso at sa mga matatayog na gusaling nakatayo pa rin bilang monumento ng “Edifice Complex.

Full video: