Buhay o Pera? Lalim ng Digmaan sa E-Sabong: Lihim ng mga Missing Sabungero, Sisilipin na sa Ilalim ng Taal Lake Habang Bilyonaryong Industriya, Binabangga ng CCTV Scandal

Ang pag-asa, tila isa nang malalim na sugat. Sa loob ng mahigit isang taon, ang pighati at kawalan ng kasagutan ang bumalot sa buhay ng mga kaanak ng tinaguriang missing sabungeros – mga kabataang nawala na parang bula matapos magtungo sa mga sikat na sabungan. Ngunit ngayon, ang matagal na pananahimik ay tuluyan nang nabasag, at ang paghahanap sa hustisya ay humantong sa isa sa pinakamahiwaga at nakakakilabot na lugar sa bansa: ang madilim at malalim na lawa ng Taal.

Ang Lihim sa Ilalim ng Taal Lake

Isang nakakagimbal na pagbubunyag ang nagbigay-daan sa bagong yugto ng imbestigasyon. Batay sa pagsisiwalat ng isang whistleblower na kilala bilang Alyas Tutoy, ang mga labi umano ng mga dinukot noong Disyembre 2021 ay inilibing sa ilalim ng Taal Lake. Ito ay isang pahayag na, kung mapapatunayan, ay lalong magpapatindi sa pangingilabot ng publiko sa tindi ng karahasan na kaugnay ng e-sabong.

Hindi na simpleng kaso ng missing persons ang kinakaharap ng pamahalaan at ng mga pamilya. Ito ay isang kaso na humihingi ng pambihirang aksyon at teknolohiya. Bilang tugon sa malaking hamon na ito, agad na kumilos ang Department of Justice (DOJ). Inatasan ni DOJ Secretary Jesus Crispin Remulla ang kanyang mga tauhan na makipag-ugnayan sa pamahalaan ng Japan upang humingi ng tulong. Ang kailangan: mga submersible remote operating vehicles (ROV) at iba pang kagamitan na may kakayahang magsuri at maghanap sa ilalim ng lawa.

Ang hakbang na ito ay hindi lamang nagpapakita ng dedikasyon ng gobyerno na matagpuan ang mga nawawala, kundi ipinapakita rin nito ang tindi ng sitwasyon – na ang lawak at lalim ng Taal Lake ay nangangailangan ng teknolohiyang hindi basta-basta matatagpuan sa bansa. Bukod pa rito, makikipag-ugnayan din ang DOJ sa Philippine Coast Guard at Philippine Navy upang humingi ng tulong sa pagpapadala ng mga technical divers na handang sumisid sa lawa, bagamat inamin na ang tagal na ng insidente ay nagiging malaking challenge sa isasagawang operasyon [02:50:00].

Ang bawat oras ay mahalaga. Ang mga kaanak ng mga biktima, na matagal nang humihingi ng katarungan, ay patuloy na nananawagan, umaasa na sa wakas ay mabibigyan na ng kapayapaan ang kanilang mga mahal sa buhay.

Ang Suspensyon ng E-Sabong: Buhay Laban sa Kita

Kaalinsabay ng malawakang paghahanap, muling umugong ang debate sa Kongreso tungkol sa operasyon ng e-sabong. Sa isang pagdinig ng komite, isa sa pinakamalaking desisyon ang naabot: ang Pagcor (Philippine Amusement and Gaming Corporation) ay nagbigay ng go signal sa pansamantalang pagpapatigil o suspension ng operasyon ng e-sabong [03:10:00].

Ang desisyong ito ay hindi naging madali, lalo pa’t ang e-sabong ay isang multibillion-peso na industriya na may malaking kontribusyon sa ekonomiya ng bansa at nagbibigay ng kabuhayan sa libu-libong tao. Ngunit madiin ang posisyon ng mga mambabatas: mas matimbang ang buhay ng tao kaysa sa halaga ng pera.

“Mas mahalaga ang buhay ng tao kaysa halaga ng pera na magiging losses ninyo kapag nahinto itong e-sabong,” mariing pahayag ng isang senador [04:51:00]. “Wala pong katapat na value of money ang buhay ng tao. Kahit na sabihin mo manyunyupi yan… buhay pa rin ng tao yan. Wala pong katapat ng pera yan” [05:01:00].

Ang argumentong ito ay nagbigay ng emosyonal at moral na weight sa diskusyon, na nagpapakita na ang gobyerno, sa huli, ay dapat pumanig sa proteksiyon ng mamamayan at hindi sa kita ng mga negosyante.

Ang Colorum at ang Hacking: Pagsubok sa Law Enforcement

Bukod sa lehitimong operasyon, isa pang isyu ang bumalot sa e-sabong: ang pagdami ng colorum o iligal na operator. Binanggit ni Senador Tolentino ang pag-aalala na ang pagpapatigil sa pitong lisensyadong operator ay maaaring magbigay-daan sa pag-usbong ng mga fly-by-night na operasyon [06:08:00]. Bukod pa rito, iginiit din ang pangangailangang alisin sa payment menu ng GCash ang e-sabong upang hindi ito magamit ng mga iligal na operator [06:16:00].

Sa depensa ng Pagcor, limitado lamang ang kanilang hurisdiksyon sa mga lisensyadong operator, kaya’t nakikipag-ugnayan sila sa mga law enforcement agencies para sugpuin ang mga iligal [06:50:00]. Dito na pumasok ang matinding hamon kay PNP Chief General Carlos, na ipinagkatiwala ang responsibilidad na pigilan ang colorum na operasyon.

Gayunpaman, lumabas sa pagdinig ang isang silver lining: sinabi na ang mga iligal na operator ay umaasa lamang sa pag-hack ng feeds ng mga lehitimong operator [08:50:00]. Samakatuwid, ang pagpapatigil sa operasyon ng mga lisensyado ay awtomatikong magreresulta sa paghinto rin ng mga iligal na nagha-hack ng kanilang feeds [09:37:00]. Ito ay isang lohikal na punto na nagpapatibay sa desisyon ng suspension bilang isang mabisang hakbang laban sa buong industriya ng iligal na pagsasabong.

Ang Madilim na Motibo: Tupian o Chop

Bakit nga ba bigla na lang naglaho ang mga sabungero? Isa sa pinakamatibay na teorya na sinisilip ng mga imbestigador ay ang game fixing o “chop” (o tupian sa Tagalog) [09:45:00].

Ang chop ay isang mapanlinlang na gawain kung saan sinasadya ng handler o gaffer na matalo ang sarili nilang manok, habang sila o ang kanilang mga kasabwat ay tumataya sa kalabang manok upang kumita [10:11:00]. Ang tanong: sino ang masasaktan, at sino ang magkakaroon ng motibong magkidnap?

Ayon sa pagtalakay sa komite, ang financier o ang farm owner ng manok ang posibleng malugi at magalit kung ang kanilang manok ay chinop nang hindi nila alam [11:52:00]. Kung ang mga handler (ang mga nawawala) ang naglalaro ng chop, at ang financier ay hindi informed o blind dito, ang galit ng financier ay maaaring maging motibo para sa abduksyon at, sa kasamaang-palad, sa pagkawala ng mga kabataan [12:09:00]. Ang chop ay naglilikha ng malalaking utang at kaaway sa mataas na antas ng pagtaya, na posibleng lalong lumaki kung pati ang financier o owner mismo ay nawawala rin [12:58:00].

Ang Nakakabahalang CCTV Scandal

Ngunit bukod sa chop, isa pang isyu ang pumukaw sa galit at hinala ng mga mambabatas: ang tila sadyang pagbalewala sa seguridad at ebidensya.

Sa kaso ng Manila Arena (Lucky 8), sinabi ng kanilang kinatawan na wala silang nakitang chop sa kanilang review ng fights [14:03:00]. Ngunit ang kanilang posisyon na sila ay service provider lamang na kumukuha ng 5% commission at walang vested interest sa manalo o matalo ay agad na pinuna. Ipinunto ng komite na ang chop ay sumisira sa integrity at pangalan ng sabungan, na maaaring magpatalo sa mga betors sa ibang cockpit at magresulta sa pagkawala ng kita [17:13:00].

Subalit ang pinakamatindi ay ang isyu sa CCTV. Lumabas sa pagdinig na sa Santa Cruz, kung saan may apat na kaso ng missing persons, sinabi ng guard sa mga imbestigador na sira daw ang CCTV, o kaya naman, wala talagang CCTV doon, na kalaunan ay kinumpirma ng Pagcor [22:33:00, 24:24:00]. Ganoon din ang hinala sa ibang pinangyarihan.

Napakalaking katanungan ang binanggit sa pagdinig: “Ito ay isang multibillion industry! Tapos simpleng CCTV, sira na CCTV, hindi mapapalitan? At nagkakaroon pa ng four cases of missing persons diyan sa lugar na ‘yan?” [22:58:00]. Ang sitwasyong ito ay nagdulot ng matinding pagdududa, na ang kawalan ng CCTV ay maaaring sadyang ginawa upang hindi magkaroon ng ebidensya ng anumang foul play.

Ang Chilling Case ni Ricardo Lasco at mga Nagpakilalang NBI

Para lalong maging komplikado ang usapin, binanggit din sa pagdinig ang isang related kidnapping incident sa San Pablo City, na kinasangkutan ni Ricardo Lasco, isang farm owner [19:17:00]. Ang nakita sa CCTV footage ay mga taong naka-tactical movement at naka-bonnet na kumuha kay Lasco, na nagpakilala umanong sila ay mula sa NBI (National Bureau of Investigation) [19:48:00].

Ang pagpapakilalang NBI ay isang taktika na sinabi ng pulisya na “to mislead after the fact ng investigation” [20:29:00]. Ito ay nagpapahiwatig ng posibilidad na may mga rogue elements sa batas o mga imitasyon ng mga ito na sangkot sa abduksyon, na nagdaragdag ng isa pang layer ng takot at pagduda sa buong imbestigasyon.

Panawagan para sa Katotohanan at Hustisya

Sa kasalukuyan, patuloy ang imbestigasyon, at nakasalalay sa mga isasagawang diving operations sa Taal Lake ang pag-asa ng mga pamilya na matatagpuan na ang mga labi ng kanilang mga mahal sa buhay. Ang Pagcor at ang PNP ay hinahamon na patunayan sa taumbayan na mas matimbang ang batas at ang buhay ng tao kaysa sa bilyun-bilyong kita ng e-sabong.

Ang CCTV scandal at ang chop motibo ay nagbukas ng mga katanungan tungkol sa integridad at governance ng e-sabong industry. Ito ay isang paalala na ang negosyong may pera ay laging may kaakibat na panganib, at ang pagpapahalaga sa buhay ng tao ay hindi kailanman dapat madaig ng halaga ng pera. Ang bawat sabungero na nawawala ay hindi lamang isang istatistika, kundi isang pamilya na naghihintay ng hustisya – isang hustisyang sana ay tuluyan nang sumulpot mula sa lalim ng Taal Lake.

Full video: