Ang Sistema ng “Tara”: Paanong Ang Pera ng Bayan, Naging Lingguhang Hati sa Puso ng Customs?

Sa gitna ng sunud-sunod na pagdinig ng Kongreso, isang malalim at masalimuot na katotohanan ang muling inilatag sa publiko: ang Bureau of Customs (BOC), ang isa sa pinakamahalagang ahensya ng bansa na tagakolekta ng pondo, ay tila nananatiling pugad ng “sindikatong” matagal nang nakatanim sa sistema ng katiwalian. Higit pa sa simpleng ‘kotong,’ ang pagdinig ay nagbunyag ng detalyadong operasyon ng “Tara System”—isang eskema na nagpapahintulot sa bilyon-bilyong pisong kontrabando, kabilang na ang ilegal na droga, na makalusot kapalit ng lingguhang “tributo.”

Ngunit hindi nagtapos ang pagbubunyag sa BOC. Kasabay ng pag-ukit sa kalaliman ng korapsyon, isa ring nakagigimbal na network ng kapangyarihan ang lumantad, na nagpapakita kung paanong ang matitibay na ugnayan sa pulitika, na nag-ugat sa Davao City, ay nakaabot at nakapag-impluwensiya sa pinakamahahalagang posisyon sa Malacañang at sa mga oversight na ahensya ng gobyerno, tulad ng Commission on Audit (COA).

Ang Pagbunyag sa Tara System: “Lingguhang Hati ng Loot”

Sa pagdinig ng Kongreso, naging sentro ng talakayan ang testimonya ni Mark Taguba at ang mga pananaw ni Jimmy Guban, isang dating opisyal ng Customs na nagturo sa mga mekanismo ng katiwalian. Inilarawan ni Guban ang Tara System bilang isang malawakang operasyon, na tinukoy pa bilang “since time immemorial,” na patuloy na nagpapahirap sa ahensya.

Ang pinaka-nakakagulat na detalye ay ang pag-angkin ni Guban na ang BOC, tuwing Biyernes ng alas-3 ng hapon, ay nagiging tagpuan para sa “paghahati ng loot.” Ang pera ng bayan, na dapat sanang mapunta sa kaban ng gobyerno, ay nagiging share o hatian ng iilang opisyal. Kinumpirma rin ni Major General Cascolan, isang opisyal mula sa BOC Police, ang pagkakaroon ng Tara System sa ahensya, na nagpapakita ng kabalintunaan na alam ng lahat ang korapsyon ngunit tila walang makapigil dito.

Ang Tara ay hindi lamang tungkol sa illegal fees. Nagbigay-diin si Guban na ang Tara System ay ginagamit din sa rice smuggling, kung saan ang mga ilegal na bayarin ay kalaunan ay tila “nililegalisa” sa mga rehistro. Ito ay nagpapakita ng tindi ng organisasyon at pagiging systematic ng korapsyon sa loob ng ahensya. Ayon sa mga nakalap na impormasyon, ang flat rate na P170,000 bawat container ay siningil, anuman ang nilalaman ng kargamento. Ang dahilan? Wala nang actual inspection na nangyayari, kaya’t ang mga smuggler ay malayang nagpapasok ng kanilang mga kontrabando.

Ang Kabiguan ng Color-Coding at ang Paglaganap ng Droga

Isang malaking bahagi ng imbestigasyon ay nakatuon sa pagpasok ng ilegal na droga, kabilang ang shabu, na natuklasan sa loob ng mga metal cylinder sa mga container na dumaan sa Customs. Ipinunto ang papel ng Green Lane ng BOC—na dapat sana ay para sa mga kargamentong low-risk at hindi na nangangailangan ng inspeksyon. Sa kasamaang palad, binunyag sa pagdinig na ang Green Lane ang madalas na ginagamit upang ipasok ang mga ilegal na kargamento, dahil sa paniniwalang walang magaganap na pag-check o inspeksyon. Ang konsepto ng risk management office ng Customs, na nagpapagamit ng color-coding (Green, Yellow, Red, at Super Green Lane) upang i-classify ang mga kargamento, ay tila nababalewala at nagiging kasangkapan pa ng katiwalian. Mismong si Taguba ang naglista ng mga opisina ng BOC na sinasabing may kinalaman sa sistema ng Tara, na nagpapakita na ang korapsyon ay hindi lamang nakatuon sa isang indibidwal, kundi sa isang malawak na network sa iba’t ibang dibisyon ng ahensya.

Higit pa rito, ang pag-amin ng mga opisyal ng law enforcement na may malaking halaga ng ilegal na droga ang pumapasok sa bansa, hindi lamang sa shipside kundi pati na sa formal ports na dumadaan sa Customs, ay nagdudulot ng matinding pangamba. Ipinakita nito na ang Tara System ay hindi lamang isyu ng pera at pagkalugi sa buwis, kundi isang banta sa pambansang seguridad at kalusugan ng publiko.

Nakalululang Estadistika: Mababang Paghatol sa Katiwalian

Ang tindi ng problema sa korapsyon ay lalong binigyang-diin ng Attorney na Chief Prosecutor ng BOC, na si Atty. Buk. Sa pagitan ng 2018 at 2024, tanging 58 kaso lamang ang naisampa sa Department of Justice (DOJ), kung saan 24 lamang ang nakakuha ng hatol—isang nakalululang mababang bilang kumpara sa “widespread” na Tara System na inilarawan ng mga resource persons.

Mismong si Atty. Buk ang umamin na ang 24 na conviction sa loob ng anim na taon ay “hindi commensurate” sa lawak ng problema. Ibinigay niyang dahilan ang pagbabago sa rules on preliminary investigation ng DOJ at ang isyu ng kakulangan sa original or certified documents para sa pagbuo ng kaso. Ngunit para sa mga mambabatas, ang mababang bilang na ito ay nagpapahiwatig ng isang malaking butas sa sistema ng BOC, na tila hindi kayang labanan ang sarili nitong sakit.

Ang paghingi ng mambabatas ng malawakang pag-aaral at pag-review ng BOC Charter ay isang malinaw na indikasyon na naniniwala silang ang problema ay nakaugat na sa mismong istruktura ng ahensya at hindi lamang sa mga indibidwal na opisyal.

Ang Davao Network at ang Posisyon ng Pagtitiwala

Ang huling bahagi ng pagdinig ay nag-iwan ng isang political bombshell na nagbato ng seryosong implikasyon sa sistema ng check and balance ng gobyerno.

Iniharap si “Miss Mocking” (o “Miss Smoking”) na nagpatunay sa isang matibay at malalim na ugnayan sa Duterte Network na nag-umpisa pa noong 2004 sa Davao City Hall. Mula sa pagiging Community Affairs Officer hanggang sa Supervising Administrative Officer sa Davao, direkta siyang nagtrabaho sa ilalim ng Chief of Staff ng City Mayor’s Office (na si Rodrigo Duterte noong panahong iyon) at kalaunan ay sa Malacañang, sa ilalim ni Senator Bong Go bilang Assistant Secretary to the Special Assistant to the President (SAP). Ang kanyang pananatili sa Malacañang sa buong termino ng dating Pangulo ay nagpapakita ng tindi ng pagtitiwala at lohalidad.

Ngunit ang pinaka-nakakagulat ay ang pag-uugnay kay Miss Mocking sa kaso ni Gng. Ralina Husto. Si Husto ay dating Chief Accountant ng Davao City LGU, ang posisyong humahawak sa mga lokal na confidential funds. Sa pag-akyat ni Duterte sa Malacañang, si Husto ay mabilis na na-appoint bilang Executive Secretary for Finance and Administration sa Office of the President (OP), at kalaunan, sa pinakamataas na posisyon bilang Chairperson ng Commission on Audit (COA).

Ang political trajectory na ito ay nagdulot ng seryosong katanungan: Paanong ang isang indibidwal na dating humawak sa mga sensitibong pondo sa lokal na antas ay mabilis na inilagay sa posisyong mag-o-audit mismo sa mga pondo ng OP, lalo na sa gitna ng kontrobersiya sa mga confidential funds? Ang serye ng mga appointment na ito, mula sa Davao LGU patungong Malacañang at sa huli ay sa isang oversight agency tulad ng COA, ay nagpapahiwatig ng isang patronage system kung saan ang lohalidad ay tila mas binibigyang-halaga kaysa sa impartiality at check and balance na mandato ng mga ahensyang ito.

Ang pagbubunyag sa koneksyon ng mga dating opisyal ng Davao sa matataas na posisyon, na tila may kakayahang iugnay ang source ng pondo at ang oversight nito, ay nag-iiwan ng malaking agam-agam sa publiko. Ito ay nagpapakita na ang laban sa korapsyon sa Pilipinas ay hindi lamang laban sa mga indibidwal na nagnanakaw, kundi laban sa isang sistemang malalim na nakaugat, na sinusuportahan ng matitibay na network ng pulitika at loyalty na umaabot mula sa lokal na pamahalaan hanggang sa pinakatuktok ng pambansang burukrasya.

Full video: