Nakalusot na Shabu at Pinatalsik na Opisyal: Ang Mapait na Katotohanan sa Likod ng ‘War on Drugs’

Isang nakalulunos na larawan ng kawalang-hustisya at tila baluktot na sistema ang inihayag ni Jimmy S. Guban, isang dating OIC Chief ng Customs Intelligence and Investigation Service (CIIS) sa Port of Manila, sa gitna ng pagdinig ng isang komite ng Kongreso. Si Guban, na kasalukuyang nakakulong sa loob ng halos anim na taon, ay nagbigay ng testimonya na hindi lamang nagpukaw ng atensyon kundi nagdulot din ng matinding pagdududa sa katotohanan ng ipinagmamalaking ‘War on Drugs’ ng nakaraang administrasyon. Ang kanyang kwento ay isang saksing-buhay sa kalagayan ng maliliit na empleyado ng gobyerno na nabiktima ng isang sistema kung saan ang impluwensya at kapangyarihan ay mas matimbang kaysa sa katotohanan at batas.

Sa kanyang pagsaksi, tahasang ibinulgar ni Guban ang isang network ng umano’y drug smuggling na pinadali ng mga taong malapit at konektado sa pinakamataas na puwesto sa pamahalaan. Ang kanyang testimonya ay hindi lamang isang pagtatanggol sa sarili kundi isang malalim na pagsisiwalat na nagtuturo sa mga taong may malaking pangalan—mga pangalang nagdulot ng matinding takot sa kanya, dahilan upang hindi niya agad ito idetalye sa judicial affidavit, na siya namang nagpakumplika ng kanyang kaso.

Ang Kinatatakutang 700 Containers at ang Sikreto ng 350 ‘May Palaman’

Ang pinakamatindi at nakakagimbal na bahagi ng pagsasalaysay ni Guban ay ang kanyang pagtaya sa lawak ng ilegal na pagpasok ng droga sa bansa. Ayon sa kanya, sa maikling panahon lamang—sa loob ng dalawa hanggang tatlong buwan noong 2018, bago pa man umupo si dating Commissioner Isidro Lapeña—may humigit-kumulang 700 containers ang nakalusot o nakarating sa mga port nang walang nakakaalam kundi ang mga nag-oorganisa nito. Ang mas nakakakilabot, batay sa assessment ng kanyang grupo sa Customs, tinatayang 50% ng mga shipments na ito—o katumbas ng 350 container—ay may “palaman” o ilegal na droga, partikular na shabu.

Kung ang tantiyang ito ay totoo, nangangahulugan itong sa gitna ng mga balita ng libu-libong pinatay sa ngalan ng War on Drugs, hindi mabilang na tonelada ng shabu ang malayang nakapasok sa mga pantalan. Ito ay isang kontradiksyon na nagpapaisip sa bawat Pilipino: habang nililinis ang mga lansangan ng maliliit na drug user at pusher, tila may dambuhalang daanan naman ang binubuksan para sa malawakang suplay ng ilegal na droga.

Idinetalye ni Guban na ang mga shipments na ito ay hindi na nila pinakikialaman, hindi dahil sa kawalan ng kakayahan, kundi dahil sa matinding impluwensya na pumipigil sa kanila. Ayon sa kanya, sa 17 taon niya sa serbisyo sa Kawanihan ng Adwana, ang panahong ito ang una at tanging pagkakataon na naranasan niya ang direktang pakikialam ng mismong anak ng presidente sa operasyon ng Customs [45:33].

Ang Lihim na Ugnayan: Pulong, Yang, at Carpio

Ang pagpasok ng 350 kargamento na may shabu ay diumano’y pinadali ng isang mabisang network ng impluwensya. Kinilala ni Guban ang isang Konsehal ng Davao na si Nilo “Small” Abellera Jr., bilang ang pangunahing taong lumapit sa kanya, na ipinakilala sa kanya ng isang negosyante at fixer na nagngangalang “Henry.”

Sa mga personal na pagpupulong sa isang bar at sa paulit-ulit na tawag sa telepono, si Konsehal Small ay diumano’y humingi ng pabor kay Guban na “luwagan” o huwag nang pakialaman ang kanilang mga shipment [50:50]. Sa mga pag-uusap na ito, tahasan umanong binanggit ni Small ang pinagmulan at mga may-ari ng mga kargamento: ang mga ito ay konektado sa negosyante at dating presidential economic advisor na si Michael Yang, dating Congressman Paolo “Pulong” Duterte, at abogado at asawa ni Davao Mayor Sara Duterte na si Mans Carpio [06:09].

Ang tatlong pangalan, ayon kay Guban, ay diumano’y magkakasama at nagtutulungan sa paggamit ng kanilang impluwensya upang mapabilis at mapaluwag ang mga transaksyon sa Kawanihan ng Adwana. Si Small, ayon kay Guban, ay nagre-representa at nagsisilbing tagapagsalita ng tatlong maimpluwensyang pangalan [32:19]. Ang tindi ng impluwensyang ito ang nagtulak kay Guban na huwag nang makialam sa mga shipments na ito, bilang ‘pakikisama’ na lamang dahil sa takot.

Ang Magnetic Lifter at ang Pagiging Biktima

Ang kaso na direktang nagresulta sa pagkakakulong ni Jimmy Guban ay ang kontrobersyal na pagkakadiskubre ng mga magnetic lifters na naglalaman ng bilyun-bilyong halaga ng shabu sa isang warehouse sa Cavite at sa Manila International Container Port (MICP) noong 2018.

Ayon sa kanyang salaysay, ang shipment na ito, sa ilalim ng Bikaba Trading, ay kabilang sa mga overstaying cargos na nagdulot ng pagdududa. Sa koordinasyon ng kanyang grupo, natunton at nabuksan ang mga magnetic lifters, at doon nakita ang shabu [09:44]. Ngunit sa halip na ituring na bayani, si Guban ay sinampahan ng kasong “conspiracy to import drugs” kasama ng Bikaba Trading, isang kaso na diumano’y may kinalaman sa mismong shipment na kanyang pinagsikapan na hukayin at imbestigahan.

Lalo pang nagdagdag sa bigat ng sitwasyon ang pagkakakilanlan sa consignee ng Bikaba Trading na si Vedasto Cabral Barquel, na ginamit umano bilang dummy o harap-harapan lamang ng isang Chinese national na si Pony Chen. Nakakagulat, inamin ni Pony Chen kay Barquel na huwag matakot dahil sina Mans Carpio, Pulong Duterte, at Michael Yang ang umano’y may-ari ng kargamento [14:06].

Ang Kalbaryo ni Guban: Wala sa WPP, Wala sa Hustisya

Dahil sa takot, inamin ni Guban na hindi niya tahasang binanggit ang mga pangalan nina Yang, Duterte, at Carpio sa kanyang unang salaysay sa hukuman. Aniya, kailangan niyang mag-isip kung paano at saan niya ito sasabihin dahil sa pangambang “baka lalo mapadali kaagad ang buhay ko” [01:18]. Ang pag-iingat na ito ang naging mitsa ng kanyang pagkakakulong at ang pagiging fall guy sa kaso.

Ang pinakamasakit na bahagi ng kanyang kalbaryo ay ang pagtanggal sa kanya sa Witness Protection Program (WPP) at ang patuloy na pagkakakulong sa loob ng halos anim na taon. Ayon kay Guban, siya ay isang witness sa Senate Blue Ribbon Committee hearing, ngunit kinasuhan at kinulong. Ang kanyang hiling sa Quad-Com ay napaka-simple ngunit malalim: “I am seeking for truth in justice… para po ang taong bayan ay maniwala sa atin na ang hustisya ay hindi lang para sa maimpluwensya at mayaman na ang hustisya ay para sa lahat” [00:037:52].

Ang kanyang karanasan ay nagbigay diin sa malawak na isyu ng deflection at political maneuvering sa likod ng mga imbestigasyon. Binanggit pa ni Guban ang insidente kung saan tila sinubukan siyang pilitin ng ilang indibidwal na magbigay ng pahayag laban kay dating Senador Antonio Trillanes IV upang siya ay mapalaya—isang taktika na nagpapahiwatig na ang hustisya ay isang laro ng pulitika at pagbabali ng katotohanan [55:31].

Ang Hamon sa Kinabukasan: Mga ‘Multo’ at Accountable

Ang testimonya ni Jimmy Guban ay nagbibigay ng matinding hamon sa kasalukuyang komite na tumitingin sa mga isyu ng ilegal na droga at human rights. Ang mga paglantad ni Guban, kasama ang isyu ng “ghost containers” (mga totoong kargamento na hindi naimanan at tila ginawang multo) [59:09], ay nagpapatunay na ang laban kontra droga ay hindi lamang nasa lansangan kundi nasa mga bulwagan ng kapangyarihan.

Ang komite ay hinikayat na imbitahan ang mga taong binanggit ni Guban, tulad nina Konsehal Nilo “Small” Abellera Jr., Vedasto Cabral Barquel, at Pony Chen, upang malaman ang kanilang panig. Ang kasong ito ay hindi lamang tungkol sa isang opisyal na nakakulong; ito ay tungkol sa pag-aalis ng mantsa ng ilegal na droga na tila pinoprotektahan ng mga malalaking pangalan.

Sa huli, ang kwento ni Guban ay nagpapaalala sa lahat na ang katotohanan ay maaaring mabilanggo, ngunit hindi ito mamamatay. Habang patuloy siyang lumalaban para sa kanyang kalayaan at pangalan, ang hamon ay nananatili sa mga mambabatas: maibabalik ba nila ang pananampalataya ng taumbayan sa hustisya, o mananatili itong isang pribilehiyo lamang para sa mga maimpluwensya at mayaman, habang ang katulad ni Jimmy Guban ay nagdurusa sa kulungan? Isang masusing imbestigasyon ang kailangang isagawa upang maituwid ang tila baluktot na kasaysayan ng War on Drugs sa Pilipinas. Ang panawagan para sa tunay na hustisya ay nawa’y maging isang pangmatagalang pamana ng komiteng ito sa sambayanang Pilipino.

Full video: