Siningil ng Katotohanan: Ang Mukha ng Deniyal at ang Pagsiklab ng Isang Eyewitness sa Maalab na Pagdinig sa Kongreso

Nitong nakaraang pagdinig ng House Quad Committee, dalawang magkasalungat ngunit nagkakaugnay na kuwento ng karahasan, kapangyarihan, at paghahanap sa hustisya ang lantaran na tinalakay: ang pagdurog sa depensa ng isang opisyal ng pulisya sa kaso ng political assassination at ang makabagbag-damdaming testimonya ng isang eyewitness sa loob ng selda, na naglantad ng nakakatakot na sirkumstansya ng extrajudicial killing. Ang pagdinig na ito ay hindi lamang isang simpleng pagsisiyasat kundi isang matinding pagtatapat sa pagitan ng mga nagtatangkang magtago at ng mga naghahanap ng liwanag sa anino ng War on Drugs.

Ang Kapalaran ni Mayor Espinosa: Isang Sigaw ng Pagtatanggol sa Loob ng Selda

Ang emosyonal at pinakamapangahas na bahagi ng pagdinig ay naganap sa harap ng testimonya ni Dondon Palermo [01:11:11], isang inmate na nagsasabing katabi lamang ng selda ni Mayor Rolando Espinosa Sr. sa Baybay Provincial Jail noong maganap ang pagpatay noong Nobyembre 5, 2016. Ang kanyang salaysay ay nagbigay ng isang blow-by-blow na kuwento na tumataliwas sa opisyal na ulat ng “nanlaban” ang biktima.

Ayon kay Palermo, bago pa man magsimula ang putukan, nagkaroon ng kaguluhan sa labas kung saan pumasok ang mga tauhan ng Criminal Investigation and Detection Group (CIDG) lulan ng tatlong patrol car [42:02], kasabay ng pagpuwersa at pagpapatiklop sa mga jail guard. Ang isa sa mga guwardiya, si John L. Retana [35:48], ay nagkuwento kung paano sila pinaluhod, pina-face the wall, at kinuha ang balumbon ng susi [53:16] na naglalaman ng susi ng lahat ng selda, kasama na ang kay Mayor Espinosa at Raul Yap.

Ngunit ang talagang nakakakilabot ay ang testimonya ni Palermo tungkol sa loob ng selda [01:11:44]. Isinalaysay niya na nakita niya ang isang pulis na pumasok sa selda ni Mayor Espinosa matapos sirain ang kandado [01:15:39]. Sa sandaling iyon, narinig niya ang huling pagmamakaawa ng alkalde, na nag-ugat ng panginginig sa bulwagan: “Sir, Maawa kayo sir, wala akong patalim dito sa loob!” [01:16:35]. Humingi rin daw ng pahintulot si Mayor Espinosa na “iihi muna,” ngunit ang tugon ng pulis ay, “Huwag ka nang umihi Mayor” [01:19:09].

Agad na sinundan ito ng dalawang putok ng baril [01:17:46]. Pagkatapos nito, narinig daw ni Palermo ang isang pulis na sumigaw ng, “Lumaban! Lumaban!” [01:18:10], na sinundan naman ng tatlong sunod-sunod na putok. Ang malalim at malinaw na paglalarawan na ito ay nagbigay ng direktang sulyap sa isang operasyong tila summary execution at hindi isang lehitimong pag-aresto.

Lalo pang nagdagdag ng bigat sa testimonya ang pag-obserba ni Palermo sa kilos ng isang pulis. Aniya, nakita niya ang isang opisyal na pumasok sa selda ni Mayor Espinosa na may baril na nakasuksok sa kamay o hita at paglabas ay wala na ang baril [01:21:41]. Batay dito, matindi ang kanyang paniniwala: “Ang paniwala ko, yun ang nilagay na baril doon kay Mayor at saka Raul Yap” [01:21:06]. Ang detalye ng pagtatanim ng ebidensya, na isinalaysay nang may matinding paninindigan at emosyon, ay nagbigay ng kumpirmasyon sa matagal nang hinala na rubout ang nangyari.

Kinumpirma rin ng jail guard na si Retana [01:06:50] na imposibleng lumaban si Mayor Espinosa, na nag-iisa sa kanyang selda, walang armas (ayon sa kanilang isinagawang galugad limang araw bago ang insidente), at kaharap ang sampu o higit pang armadong pulis. Ang mga cadaver bag [01:01:30] na inilabas ng mga CIDG, ayon kay Retana, ay naglalaman ng labi nina Mayor Espinosa at Raul Yap.

Ang matatalim na tanong ni Congresswoman Luistro: Hamon sa Alibi at ang Anino ng Conspiracy

Ang emosyonal na salaysay ni Palermo ay sinabayan ng matinding pagtatanong ni Congresswoman Atty. Jinky Luistro kay Police Captain Kenneth Paul Albotra [38:48], isang opisyal na itinuro ni dating PCSO General Manager Rina Garma na may kinalaman sa pagpatay kay dating Tanauan City Mayor Antonio Halili.

Ang gitna ng interogasyon ay ang pagsubok sa alibi ni Albotra: ang kanyang pagtatangkang patunayan na siya ay nasa Cebu noong panahong naganap ang pagpatay kay Halili. Nagpakita si Albotra ng kanyang plane tickets [07:24] upang suportahan ang kanyang alibi, ngunit mariing hinamon ito ni Cong. Luistro.

Ipinaliwanag ni Luistro na ang alibi ay may bigat lamang kung maipapakita na “pisikal na imposible” [54:34] na siya ay nasa lugar o sa agarang paligid ng pinangyarihan. “Hindi po ito nagpapatunay na ikaw nga ay sumakay sa eroplano at ikaw nga ay nasa Cebu noong petsang iyon,” [01:10:43] diin ng kongresista, na humingi pa ng flight manifesto upang patunayan ang pag-alis ni Albotra.

Ngunit ang pinakamabigat na challenge ay ang pagtukoy sa “theory of conspiracy” [01:19]. Nilinaw ni Luistro na ang pagpatay kay Mayor Halili ay nangangailangan ng “maingat na preparasyon, grand design, na nagpapahiwatig ng napakaraming personalidad na sangkot. Hindi po ito kaya ng isang tao lamang, ng dalawang tao lamang, o marahil kahit tatlong tao lamang” [01:09].

Sa ilalim ng teorya ng conspiracy, kahit mapatunayan ni Albotra na nasa Cebu siya, maaari pa rin siyang maging “principal by inducement” o “principal by indispensable cooperation” [01:30]. “Kahit wala ang inyong pisikal na presensya, kayo ay maaaring maging equally liable sa krimen dahil sa theory of conspiracy,” [01:14:14] matapang na sinabi ni Luistro.

Iginiit ni Albotra ang kanyang “ganap na kawalang-sala” [02:43], at nagbigay ng dalawang posibleng motibo kung bakit siya sinisiraan ni Rina Garma: una, maaaring “confused” at “mabigat na ang dinadaanan” ni Garma [01:14:09], at ikalawa, baka gusto nitong “i-divert ang atensyon” ng Kongreso mula sa kaso ng Barayuga murder.

Ang Pagtanggi sa “Reward System” at ang Lihim na Listahan

Bukod sa alibi, tinalakay din ang isyu ng reward system sa ilalim ng nakaraang administrasyon [01:16:08]. Mariing itinanggi ni Albotra na mayroon siyang direktang kaalaman dito o na tumanggap siya ng insentibo, bagama’t inamin niya na ang reward na tinutukoy niya ay tumutukoy lamang sa promotion at assignment [01:17:09].

“Hindi po ito tungkol sa promotion. Hindi po ito tungkol sa choice of assignment,” [01:17:57] bweltang tanong ni Luistro, na nagpapatunay na ang paggamit ni Albotra ng salitang “reward” ay may mas malalim na implikasyon na pilit niyang ikinukubli. Sa gitna ng katotohanang maraming indibidwal, kasama na si Garma, ang nagpapatunay sa pagkakaroon ng reward system, ang pagtanggi ni Albotra ay lalo lamang nagpalakas sa hinala ng Kongreso.

Ang pagdinig ay nagbigay-liwanag din sa War on Drugs sa mas malawak na konteksto. Kinumpirma ng kinatawan ng Philippine Drug Enforcement Agency (PDEA) na sa kabuuang 6,000+ pangalan sa drug list [02:52:25], humigit-kumulang 5,000 pa rin ang nananatiling “unvalidated” [02:54:15]. Ang impormasyong ito ay nagpakita ng malaking crack sa sistema ng gobyerno at kung paano naging posibleng magamit ang mga unvalidated list para sa mga operations.

Ang Pagbawi ni Espenido: Ang Flipping ng mga Testimonya

Hindi rin nakaligtas sa pansin ang pag-amin ni Colonel Juvy Espenido [03:00:20] na binabawi niya ang kanyang dating testimonya laban kay Senator Leila de Lima [03:26:08]. Ang pag-amin na ito ay nagbigay-diin sa nakababahalang katotohanan na ang mga testimonya sa mga sensitibong kaso ay maaaring baguhin, itatag, o bawiin sa ilalim ng iba’t ibang puwersa o pananakot, na lalong nagpapagulo sa paghahanap sa hustisya. Kinumpirma ni Espenido [03:22:38] na inutusan sila (siya at Kerwin Espinosa) na “magtugma-tugma” ang kanilang mga salaysay upang maging consistent ang kanilang mga akusasyon.

Ang pagdinig ng House Quad Committee ay nag-iwan ng matinding hamon. Ito ay nagpakita ng kahandaan ng mga mambabatas na hanapin ang butas sa mga alibi at itulak ang “theory of conspiracy” upang panagutin ang mga indibidwal sa likod ng malalaking krimen. Higit sa lahat, ang hiyaw ni Mayor Espinosa na “Wala akong patalim, sir!”—na narinig at isinalaysay ng isang eyewitness mula sa selda—ay nagmistulang ghost na gumagambala sa anumang pagtatangka ng deniyal at nagpapaalala sa lahat ng mga kaso na kailangan pang bigyang-hustisya. Ang laban ay hindi pa tapos.

Full video: