Sa gitna ng kagandahan ng probinsya ng Guimaras, isang nakakasulasok na katotohanan ang pilit na itinatago sa likod ng mga magagarang pasilidad ng isang tanyag na resort. Ang “Guimaras Mountain Resort and Restaurant,” na dapat sana ay lugar ng pahinga at ligaya, ay naging sentro ng kontrobersya matapos mabunyag ang talamak na pagtatapon nito ng dumi at mabahong tubig sa isang creek sa Barangay Daragan. Ang isyung ito, na nagsimula pa noong taong 2019, ay umabot na sa programa ni Senator Raffy Tulfo matapos na mapagod ang mga residente sa tila kawalan ng aksyon ng lokal na pamahalaan.

Ang reklamo ay pinangunahan ni Sir Jose, isang seafarer na kamakailan lamang bumili ng lupa at nagpatayo ng bahay sa tapat ng creek. Ayon sa kanya, hindi na matagalan ang amoy na nagmumula sa pipeline ng resort, lalo na tuwing panahon ng tag-init kung kailan mas tumitindi ang singaw ng dumi. Ang masakit sa loob ng mga residente, mahigit anim na taon na silang nagtitiis ngunit hanggang ngayon, sa pagpasok ng taong 2025, ay wala pa ring konkretong solusyon na ginagawa ang pamunuan ng resort at ang munisipyo ng Buenavista.

Sa naging panayam sa programang “Raffy Tulfo in Action,” lumabas ang ilang nakakabahala at kahina-hinalang impormasyon tungkol sa kung paano nakakapag-operate ang nasabing resort sa kabila ng mga paglabag nito sa batas pangkalikasan. Tinawagan ng programa si Ma’am Gina mula sa Business Permit and Licensing Office (BPLO) ng Buenavista upang linawin kung bakit nananatiling bukas at may valid na permit ang resort. Ayon kay Gina, nabigyan ng renewal ang Guimaras Mountain Resort nitong January 17, 2025, na tatagal hanggang sa katapusan ng taon.

Dito na nagsimulang uminit ang talakayan. Paano nga ba nakalusot sa renewal ang isang establisyimento na may matagal nang reklamo ng polusyon? Paliwanag ni Gina, ang kanilang opisina ay umaasa lamang sa mga dokumentong ipinapasa sa kanila. “Kapag complete po ang documents at approved ng sanitary or any offices na involved, yun ang time na i-assess namin ang business,” aniya. Ngunit hindi ito naging sapat na dahilan para sa programa. Malinaw na may malaking lapses sa sistema kung ang isang resort na kitang-kita sa mga video na nagtatapon ng itim at mabahong tubig ay nakakapasa pa rin sa sanitary inspection.

Lumabas sa imbestigasyon ng Environmental Management Bureau (EMB) na mayroon na palang “Notice of Violation” ang Guimaras Mountain Resort dahil sa paglampas sa water quality standards. Nagkaroon na rin ng technical conference noong November 2024, na nagpapatunay na alam ng mga ahensya ng gobyerno ang pinsalang idinudulot ng resort sa kalikasan. Sa kabila nito, nagawang “malinis” ng sanitary inspector ng munisipyo ang record ng resort para makakuha muli ng business permit ngayong taon.

Dito pumasok ang hinala ng posibleng “pampadulas” o korapsyon sa loob ng LGU. Ayon sa programa, imposibleng hindi alam ng sanitary department ang isyu dahil maliit lamang ang Guimaras at tanyag ang nasabing resort. Ang pagbibigay ng clearance sa kabila ng Notice of Violation mula sa EMB ay isang malaking sampal sa mga residente at sa batas. Binigyang-diin ng programa na ang BPLO ang dapat na “last defense” ng gobyerno upang harangin ang mga iresponsableng negosyante, ngunit tila naging gatekeeper lamang sila ng mga papel nang hindi sinusuri ang aktwal na sitwasyon sa paligid.

Dahil sa pressure mula sa programa, nangako si Ma’am Gina na ipaparating ang usapin sa City Mayor ng Buenavista at muling makikipag-ugnayan sa kanilang sanitary department. Inatasan din siya na busisiin ang mga tauhan sa munisipyo na posibleng nagbulag-bulagan kapalit ng anumang pabor. Ang pagkakalantad ng isyung ito ay nagsisilbing babala sa lahat ng mga resort owners na hindi sapat ang maganda at malinis na swimming pool kung ang likod-bahay naman nila ay unti-unting nilalason ang kalikasan at kalusugan ng mga mamamayan.

Sa ngayon, nananatiling nakaabang ang mga residente ng Brgy. Daragan sa magiging huling hakbang ng LGU. Hindi lamang amoy ang kanilang ipinaglalaban kundi ang dangal ng kanilang komunidad at ang kaligtasan ng kanilang kapaligiran. Ang panawagan ng publiko: Isara o ayusin ang sistema ng pagtatapon ng dumi ng Guimaras Mountain Resort bago pa tuluyang mamatay ang creek na dati ay buhay na simbolo ng kanilang lalawigan. Ang laban na ito ay hindi lamang para kay Sir Jose o sa mga kapitbahay niya, kundi para sa bawat Pilipinong naniniwala na ang pag-unlad ng turismo ay hindi dapat kapalit ng pagkawasak ng ating kalikasan.