Sa gitna ng mga naglalakihang kontrobersiya tungkol sa flood control projects at iba pang mga isyu ng korapsyon sa bansa, muling narinig ang boses ng isa sa mga pinakakilalang whistleblower sa kasaysayan ng Pilipinas—si Rodolfo Noel “Jun” Lozada. Matapos ang halos dalawang dekada mula nang isiwalat niya ang maanomalyang NBN-ZTE scandal noong 2007, at matapos makalaya mula sa tatlong taong pagkakakulong sa New Bilibid Prison, nagbahagi si Lozada ng mga aral na puno ng pait, realidad, at pananampalataya.

Ang Pait ng Katotohanan: Mula Testigo Hanggang sa Bilangguan

Sa kanyang panayam kay Julius Babao, hindi naitago ni Lozada ang lungkot habang inaalala ang kanyang pinagdaanan. Ayon sa kanya, ang pattern ng korapsyon sa Pilipinas ay tila isang sirang plaka na paulit-ulit na nagaganap . Ipinaliwanag niya na kapag ang isang imbestigasyon ay nagsisimula sa Senado, punong-puno ito ng media at atensyon ng publiko. Ngunit sa oras na madala na ang kaso sa korte, dito na nagsisimula ang dahan-dahang pagpatay sa hustisya.

“Pagka dinala na sa korte, wala nang media roon… iba na ang usapan,” babala ni Lozada . Isiniwalat niya ang malupit na realidad na madalas ang mga “malalaking isda” o matataas na opisyal ay nagkakaroon ng access sa mga “custodial facilities” na mistulang mga resort kumpara sa tunay na kalagayan ng Bilibid . Ang mas masakit, ayon sa kanya, ay ang posibilidad na kapag lumamig na ang isyu, ang mga akusadong ito ay madalas na naa-acquit dahil sa “insufficient evidence.”

Ang Sakripisyo ng Isang Pamilya

Hindi lamang ang kanyang kalayaan ang nawala kay Lozada; ang pinakamalaking epekto ay naramdaman ng kanyang pamilya. Emosyonal niyang ibinahagi na ang kanyang mga anak ay lumaking nagtatago dahil sa mga banta sa kanilang buhay . Ang kanyang bunsong anak, na anim na taon pa lamang noon, ay walang ibang kinagisnan kundi ang buhay na punong-puno ng kaso at takot. “Bakit kung ikaw ang gumawa ng tama, ikaw ang nagsabi ng totoo… bakit tayo ang nagtatago?” ito ang tanong ng kanyang anak na hanggang ngayon ay nakatatak sa kanyang isipan .

Binigyang-diin ni Lozada na sa kasalukuyang sistema, ang mga tapat sa bayan at sa Panginoon ang madalas na tinitira, habang ang mga nagsisinungaling at nagnanakaw ay binibigyan ng mas marami pang pwesto at kapangyarihan. Ito ay isang masakit na repleksyon ng lipunang Pilipino kung saan ang pangarap ng mga kabataan ay unti-unting pinapatay, dahilan upang piliin na lamang nilang mangibang-bansa.

Babala sa mga Bagong Testigo

Para sa mga nagnanais tumayo bilang testigo sa mga kasalukuyang anomalya sa gobyerno, may direktang payo si Lozada: “Stick to the truth” . Ipinaliwanag niya na tanging ang katotohanan lamang ang magtatanggol sa kanila sa oras na lumipas ang mga dekada ng paglilitis. Gayunpaman, binalaan din niya sila na ang pagiging “state witness” ay hindi garantiyang hindi sila makukulong. Ayon sa kanya, ang sistema ng hustisya sa Pilipinas ay madalas na sumusunod sa kung sino ang nakaupo sa kapangyarihan, at hindi sa kung ano ang tama .

Pananampalataya sa Gitna ng Kadiliman

Bagama’t tila pesimistiko ang kanyang mga pahayag, nananatiling nakatuntong ang pag-asa ni Lozada sa espiritwal na aspeto. Ibinahagi niya ang kanyang karanasan sa loob ng Bilibid kung saan natutunan niyang yumakap sa pagdurusa sa pamamagitan ng pagtulad sa sakripisyo ni Kristo [. Naniniwala siya na ang korapsyon sa bansa ay isang laban laban sa kasamaan na hindi kayang gapiin ng tao lamang .

Hinimok ni Lozada ang mga Pilipino na huwag mapagod at huwag mawalan ng espiritu. Ginamit niyang halimbawa ang huling dalawang minuto ng isang laro—kung saan kahit pagod na ang lahat, kailangang ibigay ang huling lakas para sa tagumpay. Ang panawagan niya ay pagkakaisa sa ilalim ng kulay na puti—simbolo ng kapurnayan ng intensyon—upang labanan ang sistemang sumisira sa kinabukasan ng susunod na henerasyon.

Sa huli, ang kwento ni Jun Lozada ay isang paalala na ang pagtindig para sa katotohanan ay may napakataas na presyo, ngunit ito lamang ang tanging paraan upang sa huli ay makamit ang tunay na kalayaan at hustisya na matagal nang ipinagkakait sa sambayanang Pilipino.