Sa Ilalim ng Matinding Interogasyon: Ang Sikreto sa Likod ng ‘Alibi’ at ang Kalunos-lunos na Katotohanan ng Reward System sa Gitna ng EJK

Ilang taon na ang lumipas, ngunit tila hindi pa rin natatapos ang bangungot ng pulitikal na karahasan at ang kontrobersyal na “War on Drugs” sa Pilipinas. Sa isang nakakagimbal at mainit na pagdinig sa Kongreso, muling nabuksan ang mga sugat na matagal nang pilit na ibinabaon sa limot—ang kaso ng pagpatay kay dating Tanauan City Mayor Antonio “Tony” Halili at ang diumano’y may “kapalit” o “reward system” sa likod ng mga extrajudicial killings (EJK).

Sentro ng atensyon ang isang opisyal ng pulisya, si Major Albotra, na matindi at walang patumanggang ginisa ng mga mambabatas, partikular ni Congresswoman Jinky Luistro. Ang pagdinig ay hindi lamang naging pagsisiyasat sa isang krimen kundi isang diretsong komprontasyon sa pagitan ng pagtatanggi ng isang opisyal at ng bigat ng mga testimonya mula sa sarili niyang hanay. Ang resulta? Isang malaking pagsisiwalat na nagdudulot ng katanungan sa katotohanan at hustisya sa bansa.

Ang Kapalpakan ng Alibi: Plane Ticket Kontra “Grand Design”

Nagsimula ang matinding paggi-gisa ni Congresswoman Luistro sa pag-ungkat sa affidavit ni Major Albotra. Sa nasabing dokumento, detalyado at kumpleto ang salaysay ni Major Albotra ng kanyang mga kinaroroonan o ‘whereabouts’ – kasama ang eksaktong petsa, oras, at maging ang mga kopya ng kanyang plane tickets [38:03]. Ang layunin niya ay malinaw: ipahiwatig na mayroon siyang matibay na alibi at imposibleng makarating siya sa Tanauan City, Batangas, kung saan walang-awang pinatay si Mayor Halili noong Hulyo 2018.

“Would it be correct to say, Major Albotra, that you are trying to give an impression that you are not in Tanauan City or any of the immediate vicinity when the killing incident against Mayor Tony Halili happened?” mariing tanong ni Luistro [41:04].

Ang sagot ni Albotra ay isang simple at positibong “Opo, Mr. Chair.”

Ngunit dito na pumasok ang matinding aral ni Luistro sa batas at sa lohika. Ipinunto niya na ang alibi ay magiging admissible at matibay lamang kung ito ay nagpapakita ng pisikal na imposibilidad na makarating ka sa pinangyarihan ng krimen o sa malapit na lugar nito [41:36].

“Please understand, Major Albotra, that what you presented is just a plain ticket. It only shows that you are booked on that date, on that plane, on that flight, but it does not in any way prove at all that you really took that flight and you were in Cebu during that date,” paliwanag ni Luistro [42:13].

Para lalong maging mabigat, hiniling pa ni Luistro ang manifesto ng eroplano upang mapatunayan na talagang sumakay si Albotra sa flight na iyon [42:46]. Ngunit kahit pa raw mapatunayan iyon, hindi pa rin daw nito maaabsuwelto si Major Albotra mula sa posibleng pagkakasangkot.

Ang Teorya ng Konspirasyon at ang Bigat ng Pagtataksil

Ang pagpatay kay Mayor Tony Halili, ayon kay Congresswoman Luistro, ay hindi isang simpleng krimen. Ito ay nangangailangan ng “careful preparation, Grand Design, which presupposes a number, if not huge number, of personalities involved” [43:18]. Sa madaling salita, tiyak si Luistro na mayroong teorya ng konspirasyon sa likod ng pagpatay [43:42].

Ito ang dahilan kung bakit binanggit niya ang konsepto ng Principal by Indispensable Cooperation o Principal by Inducement. Nangangahulugan ito na kahit walang pisikal na presensya sa lugar ng krimen, ang isang indibidwal ay maaari pa ring managot nang pantay-pantay dahil sa kanyang malaking papel sa pagpaplano o pag-uutos [44:07]. Nagtagumpay si Luistro na ipaunawa kay Major Albotra na ang kanyang alibi ay walang silbi kung titingnan ang mas malaking larawan.

Ngunit ang pinakamatindi at pinaka-emosyonal na bahagi ng pagdinig ay ang pag-ungkat sa testimonya ni Colonel Garma [44:34]. Ayon kay Luistro, ang testimonya ni Colonel Garma ay “very spontaneous” at “very natural” – walang nakikitang rason upang hindi paniwalaan ito. Matatandaang inakusahan ni Colonel Garma si Major Albotra na nagmamalaki pa raw na parte siya ng insidente ng pagpatay kay Mayor Halili.

Hinanap ni Luistro ang motibo – anumang rason – kung bakit magsisinungaling si Colonel Garma laban sa kanya [45:10]. Sa ilalim ng matinding pressure, wala halos maibigay na matibay na motibo si Major Albotra, maliban sa personal na galit o conflicts sa iba pang opisyal [45:41]. Binigyang-diin ni Luistro na ang testimonya ni Garma ay sinusuportahan ng mas malaking kuwento na nagsimula pa sa dating Presidente hanggang sa mga police operatives [46:34]. Ang testimonya ni Albotra, sa kabilang banda, ay “hindi man lang kasing-bigat ng isang kurot (pinch) sa kabuuan” ng mga ebidensya.

Ang Misteryo ng Reward System: Promosyon O Bayad?

Lalong uminit ang pagdinig nang umabot sa usapin ng reward system na diumano’y ginamit upang mag-insentiba sa mga pulis na sangkot sa War on Drugs.

Inungkat ni Luistro ang Paragrap 12 ng affidavit ni Albotra, kung saan nakasaad na: “even my subsequent career promotion and assignments debunks any notion of being rewarded or incentivized due to any allegations of killings” [47:47].

“Do you know for a fact that the reward system exists? Yes or no?” tanong ni Luistro.

Ang sagot ni Albotra ay naging isang serye ng pag-iwas: “Partly yes, po, Mr. Chair, partly no, po.” [48:10].

Nang piliting ipaliwanag, iginiit ni Major Albotra na ang tinutukoy niya ay ang promosyon at assignment lamang [49:07]. Mariin itong tinutulan ni Luistro, na sinabing kung iyon lang ang kanyang intensyon, dapat ay iyon ang salitang ginamit niya at hindi ang “reward.”

“Kung wala kang personal knowledge (sa reward system), hindi magmamadali itong representasyon (ang komite) kung ito ay hearsay lang,” paggigiit ni Luistro, “Pero ano ang pagkakaintindi mo sa reward system ng War on Drugs? Dahil tiyak na HINDI ito tungkol sa promosyon. HINDI ito tungkol sa pagpili ng assignment!” [49:36].

Dito na naging malinaw na tinatangka ni Major Albotra na takasan ang mga mas mabibigat na akusasyon na may financial o material reward na kasama sa sistema. Pilit siyang pinamukha ni Luistro na ang kanyang pagtanggi ay taliwas sa mga testimonya nina Colonel Garma, Colonel Espinosa, at Colonel Santi, maging sa mga pronouncements ng dating Presidente at ng iba pang mga Senador sa media [51:21]. Ang pagtanggi ni Major Albotra ay naging pagtatanggi sa mismong katotohanang nauna nang ibinunyag ng iba.

Ang Ghost List ng PDEA: 5,000 Pangalang Nakabinbin

Hindi lamang ang isyu ng EJK ang nabulgar kundi pati na rin ang nakakabahala at kalunus-lunos na estado ng listahan ng mga sangkot sa ilegal na droga, na inihanda ng Philippine Drug Enforcement Agency (PDEA).

Kinumpirma ng kinatawan ng PDEA na kasama si Mayor Tony Halili sa listahan ng droga nang siya ay mapatay noong Hulyo 2018 [53:24]. Ang mas nakakagulat, ang pangalan lamang ni Halili ay na-“negate” o “neutralized” sa listahan noong Agosto 2020 – dalawang taon matapos siyang mapatay [53:32]. Ang pag-negate sa kaso ni Halili ay nangangahulugang: patay na siya [53:53].

Ngunit ang pinakamalaking pag-aalala ay ibinunyag ng PDEA Director-General: sa kabuuang 6,042 pangalan sa listahan, tanging 1,052 lamang ang nava-validate [57:05].

Ibig sabihin, mayroon pa ring higit 5,000 pangalan na nananatiling unvalidated o nakabinbin, na nagdudulot ng matinding pagduda sa “genuineness” o pagiging tunay ng mga ito [57:32]. Ayon sa PDEA, ang proseso ay napakahaba, na nagsisimula pa sa barangay level at umaabot sa “remedial committee,” at kailangan pa ng desisyon ng Office of the Executive Secretary [58:17]. Ang matagal na pagkabalam, dahil umano sa hirap na tipunin ang mga regional directors para pirmahan ang validation results, ay nagpapakita ng isang malaking butas at kapabayaan sa proseso na maaaring naglagay sa libu-libong tao sa panganib, o kaya naman ay nagbigay ng proteksyon sa mga dapat na inimbestigahan.

Ang “Pattern” ng Transpormasyon at ang Koneksyon

Bilang karagdagang piece of evidence ng isang sistematikong problema, ipinunto rin ng mga mambabatas ang iregular na assignment o paglipat kay Major Albotra mula sa Region 7 patungong Region 4A [01:00:04].

Ang mga katanungan ay nakatuon sa “pattern” ng paglilipat ng mga tauhan na tila lumalabag sa sariling regulasyon ng Philippine National Police (PNP). Ayon sa mga mambabatas, ang ganitong uri ng iregular na paglilipat, lalo na ang pagdala ng mga dating tauhan mula sa ibang rehiyon, ay hindi maaaring maganap sa “lower level alone” kundi kailangan ng utos mula sa mas mataas na awtoridad [01:00:23]. Ang obserbasyon na ito ay nagpapahiwatig ng isang bigger conspiracy o malawak na network sa loob ng pambansang pulisya.

Idinagdag pa sa pagdinig ang kaso ng pagpatay kay Mayor Cesar Perez ng Los Baños [06:25], kung saan ginisa rin ang imbestigador (Colonel G) sa mga detalye ng paghahanap sa getaway car at sa diumano’y politically motivated na imbestigasyon [09:07]. Ang koneksyon ng mga kaso ay lumilikha ng isang malinaw na naratibo: ang mga political killings at ang mga serye ng iregularidad sa law enforcement ay hindi mga hiwalay na insidente, kundi mga bahagi ng isang malaking kuwento ng kawalang-hustisya.

Panawagan para sa Katotohanan at Pananagutan

Ang pagdinig na ito ay hindi lamang isang pag-iimbestiga sa batas; isa itong emotional reckoning. Ang matapang at matalinong interogasyon ni Congresswoman Luistro ay nagpapakita ng pagkasawa at pagkabahala ng publiko sa tila kawalan ng pananagutan.

Si Major Albotra, sa kabila ng kanyang pagtatanggi at pagtatangka na gamitin ang alibi ng plane ticket, ay nahuli sa kanyang sariling salita. Ang kanyang mga paliwanag sa “reward system” ay nagbigay-diin sa kakulangan niya ng credibility sa harap ng komite, lalo na’t may mga naunang testimonya na nagtuturo sa kabaliktaran. Ang kanyang pagtanggi na ang plain denial ay hindi sapat upang bawiin ang bigat ng positive evidence ay isang matinding sampal ng katotohanan na dapat tandaan ng bawat opisyal na magtatangka na magsinungaling.

Higit sa lahat, ang mga ghost names sa PDEA list ay nananatiling isang ticking time bomb. Ang pagkaantala sa pagpapatunay sa mga pangalang ito ay hindi lamang isyu ng burukrasya; ito ay isang krisis ng human rights at due process.

Sa pagtatapos ng sesyon, malinaw na hindi natatapos ang laban para sa katotohanan. Ang bawat tanong, bawat contradiction, at bawat evasive answer ay nagdadagdag sa bigat ng ebidensya na may malaking lihim na itinatago ang mga nakaupo sa kapangyarihan. Ang mga mamamayang Pilipino ay naghihintay, hindi lamang ng hustisya para kina Mayor Halili at Perez, kundi ng buong paglilinis at pagsisiwalat ng katotohanan sa likod ng mga madidilim na kabanata ng nakalipas na administrasyon. Ang pangangailangan para sa pananagutan ay mas matindi pa kaysa kailanman.

Full video: