Nakaambang Impeachment ni VP Sara Duterte: Ang Legal na Butas ng 2025 Elections at ang ‘Constitutional Duty’ ng Kongreso

Sa gitna ng rumaragasang debate tungkol sa kontrobersyal na confidential funds at ang paninindigan ng Palasyo, tila nagiging mas kumplikado at mas kritikal ang situwasyon ni Bise Presidente Sara Duterte. Hindi lamang ito simpleng labanan ng pulitika; isa itong pagsubok sa saligan ng Konstitusyon, isang high-stakes na legal na banggaan na may banta ng pagsalubong sa 2025 midterm elections. Ang lahat ng mata ay nakatuon sa Kamara de Representantes, kung saan nakabinbin ang impeachment complaints, at ang mga kasalukuyang pangyayari ay nagpapakita ng isang malalim na paghati sa loob ng political landscape ng bansa.

Sa isang serye ng pagbubunyag, nagbigay-linaw si Congressman Dan Fernandez ng Batangas, isang miyembro ng maimpluwensyang House Committee on Justice, sa nagaganap na proseso. Ang kaniyang mga pahayag ay hindi lamang nagpapakita ng isang timeline ng mga susunod na hakbang kundi naglalatag din ng isang napakalaking legal na katanungan na maaaring maging game-changer sa kaso.

Ang Katahimikan sa Malacañang Laban sa Tungkulin ng Kongreso

Isa sa pinakamainit na isyu ay ang tila pagtutol ni Pangulong Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. sa anumang proseso ng impeachment. Matatandaan na naglabas ang Pangulo ng pahayag na ang impeachment ay “hindi nakatutulong kahit sa isang Pilipino” ([03:27]). Ang posisyon niyang ito, ayon kay Cong. Fernandez, ay tila nananatiling matibay.

Ibinunyag ni Cong. Fernandez na sa isang kamakailang fellowship kasama ang Pangulo at congressional leadership, na dinaluhan din niya, ay walang naganap na talakayan tungkol sa impeachment ([02:40]). “As a matter of fact, most of us were anticipating really that somehow the president will make some pronouncement or guidance perhaps as to the two impeachment complaints,” aniya ([02:48]). Ngunit nanatiling tahimik ang Pangulo. Para kay Cong. Fernandez, ang katahimikang ito ay nangangahulugang naninindigan si Pangulong Marcos Jr. sa kaniyang naunang posisyon laban sa impeachment ([03:27]).

Gayunpaman, sa harap ng posisyon ng Pangulo, mariin namang iginiit ni Cong. Fernandez ang “prinsipyo ng separation of power” ([05:08]). “We have to acknowledge the fact… the very least impeachment complaint which are already pending before us is a constitutional Duty on the part of the Congress,” paglilinaw niya ([05:38]). Ang Kamara ay walang ibang opsyon kundi tanggapin at talakayin ang reklamo, aniya ([06:03]).

Ito ay isang matapang na paninindigan na nagpapahiwatig na sa huli, ang Kamara ay uunahin ang kanilang tungkuling konstitusyonal higit sa pulitikal na kagustuhan ng Ehekutibo. Ang diin sa “constitutional duty” ([07:57]) ay nagpapatunay na ang proseso ay itutuloy, anuman ang ‘guidance’ na inasahan mula sa Malacañang.

Ang Timeline at ang ‘Consolidation’ ng mga Reklamo

Bilang miyembro ng Committee on Justice, detalyadong ipinaliwanag ni Cong. Fernandez ang teknikal na proseso at timeline ng impeachment ([09:03]).

Pagsasama sa Order of Business: Mayroong 10 araw para maisama ang mga impeachment complaints sa Order of Business ng sesyon.

Pagre-refer sa Komite: Pagkatapos nito, may 3 araw naman para i-refer ito sa Committee on Justice ([09:20]).

Paglutas ng Komite: Kapag nasa Komite na, may 60 araw para “to resolve” ang reklamo, kabilang ang pagdaraos ng mga pagdinig at pagboto kung aaprubahan o hindi ([09:35]). Maaari rin itong ma-extend.

Dahil sa dalawang impeachment complaints ang nakabinbin, sinabi ni Cong. Fernandez na ang procedure ay kailangang i-consolidate ang mga ito. Kailangan nilang suriin ang “form and substance” ([09:59]) at tiyaking ang mga alegasyon ay “substantiated by facts and evidence” ([10:26]). Kapag na-consolidate, “we have to refer back one impeachment complaint only to the plenary” ([10:45]).

Ngunit may mas mabilis na ruta: ang tinatawag na “Third Mode” ng impeachment ([18:25]). Kung ang complaint ay makakalap ng suporta ng one-third (1/3) ng lahat ng miyembro ng Kamara, hindi na kailangan ng full-blown hearing sa Justice Committee. Maaari na itong direktang i-endorso sa Senado ([18:43]), na makakatipid ng napakaraming oras. Kung mangyayari ito, posible aniyang “kakayanin” ng Senado na tapusin ang paglilitis sa loob ng tatlong buwan ([18:50]).

Ang Nakabibiglang Legal na Butas ng 2025 Elections

Ito ang pinakamalaking plot twist at legal dilemma na ibinunyag ni Cong. Fernandez.

Ang seryosong tanong ay: Maaari bang magpatuloy ang impeachment trial sa Senado pagkatapos ng 2025 midterm elections, kung ito ay na-endorso na bago ang halalan? ([14:27])

Ipinaliwanag ni Cong. Fernandez na ang 2025 midterm elections ay hindi makakaapekto sa termino ng ilang Senador (ang 12 Senador na magtatapos ng termino sa 2028 ay patuloy na uupo) ([15:00]). Ngunit ang isyu, ayon sa Kongresista, ay: “Has there been an impeachment process [that was] interrupt[ed by] election?” ([13:37]).

Nagpahayag siya ng pag-aalala kung ang Senado, sa kabila ng pagpapatuloy ng termino ng ilang miyembro, ay “still in the proper and legal position to continue with the impeachment trial” ([15:12]) matapos ang halalan. Ang nakakagulat na katotohanan na kaniyang inihayag ay: “Our existing laws and Juris Prudence are all silent. In other words, this is an an issue which is new and still debatable” ([14:01]).

Ang implikasyon nito ay napakalaki: Kung walang batas o jurisprudence na sumusuporta sa pagpapatuloy ng trial pagkatapos ng eleksyon, maaaring magkaroon ng isang legal na butas na magpapahinto sa proseso. Ito ay isang legal na tanong na “need to be resolved by the Supreme Court yet,” aniya ([21:25]). Ito ay isang unprecedented na sitwasyon na magpapabigat sa pressure sa Kamara na tapusin ang proseso bago ang midterm elections—o magsimula pa lang bago mag-break ang Kamara.

Ang Bigat ng Pulitika at ang P375M na Isyu

Hindi rin maitanggi ang bigat ng pulitika. Binanggit ni Cong. Fernandez ang paghahanda ng Iglesia ni Cristo (INC) na mag-organisa ng rally laban sa impeachment ([31:08]). Aminado siyang ang pagkakaisa at political unity ng INC ay “will have significant effect for reelectionist” ([31:53]). Ito ay isang malaking real politic factor na kailangang timbangin ng mga kongresista na tatakbo muli sa 2025. Ang tanong ay, “Is it your reelection or is it your personal belief on and conviction on the issue…?” ([33:04]).

Higit pa rito, binigyang-diin ni Cong. Fernandez ang pangangailangan ng specificity hinggil sa usapin ng P375 milyong confidential fund ng Office of the Vice President (OVP). Habang ginagamit ng kampo ni VP Sara Duterte ang unmodified opinion ng Commission on Audit (COA) bilang patunay ng kalinisan ([27:37]), iginiit niya na kailangang tukuyin kung anong audit ang pinag-uusapan—ang regular funds ba o ang confidential/intelligence funds ([28:49]).

Madiin niyang sinabi na sa kaniyang pagkakaalam, “there are standing audit observation memo pertaining to the 375 million confidential fund that were irregularly utilized by the office of the vice president” ([28:00]). Ang pagkakahiwalay na ito sa pag-audit ng regular at confidential funds ay kritikal ([28:49]), at ang kaniyang pag-amin na may standing Audit Observation Memo tungkol sa irregular utilization ay nagpapabigat lalo sa isyu ng pananagutan.

Sa huli, ipinunto ni Cong. Fernandez na bagama’t may kani-kaniyang pananaw at prayoridad ang lahat ng stakeholders—mula sa Ehekutibo, sa mga religious groups, hanggang sa Hudikatura—ang mahalaga ay ang pagiging tapat sa constitutional mandate. “We will just have to to comply with our constitutional mandate,” pagtatapos niya ([24:17]).

Ang situwasyon ni Bise Presidente Sara Duterte ay hindi lamang nakaambang impeachment; ito ay isang constitutional tightrope walk na may malaking political landscape at isang legal time bomb na naghihintay na sumabog sa 2025. Ang Kamara ay nakatali sa kaniyang tungkulin, ngunit ang huling tanong ay mananatiling up in the air: Tuloy ba ang paglilitis sa kabila ng eleksyon, o hihinto ang paghahanap ng pananagutan dahil sa isang butas sa batas? Ang Pilipinas ay naghihintay sa isang resolusyon na tiyak na magiging bahagi ng kasaysayan ng Konstitusyon.

Full video: