HUSTISYA SA EJK, NABINBIN! Ang ‘Di-Mapaliwanag’ na Desisyon ng DOJ/NBI sa ‘Extrajudicial Confession’ ng Pulis-Salarin

Ang usapin tungkol sa mga extrajudicial killing (EJK) sa ilalim ng nakaraang administrasyon ay patuloy na bumabagabag sa pambansang kamalayan. Sa bawat pagdinig at pagbubunyag ng katotohanan, mas lalong lumalabas ang balangkas ng sistema na tila nagbibigay ng proteksyon sa mga nagkasala, lalo na kung ang mga ito ay kabilang sa hanay ng mga tagapagpatupad ng batas. Ang pinakahuling kaganapan sa isang serye ng mga pagdinig, kung saan tampok ang testimonya ni Ginoong Britannico, ay naglantad ng isang nakababahalang sitwasyon na nagpapakita kung paano maaaring mawala sa wala ang hustisya dahil lamang sa isang technicality, o, sa mas masahol na kaso, dahil sa sadyang sabotahe.

Ang ‘Golden Opportunity’ na Nawala sa Wala

Ang pusod ng usapin ay umiikot sa isang kaso ng EJK na kinasasangkutan ng kapatid ni Ginoong Britannico noong Enero 19, 2020. Matapos ang insidente, naitatag ang mga kaso laban sa ilang indibidwal, kabilang ang isang police corporal na kinilalang si Joseph Hovet. Ang pag-asa para sa hustisya ay biglang sumibol nang noong Hunyo 6, 2020, si Corporal Hovet ay nagtungo sa National Bureau of Investigation (NBI) at doon, habang nasa ilalim ng custodial investigation at sinasabing inaalalayan ng sarili niyang abogado (Attorney Gaos), ay nagbigay ng isang boluntaryong ‘admission’ o ‘pag-amin’ sa kanyang pagkakasangkot sa krimen.

Sa legal na pananaw, ang pag-aming ito ay maituturing na isang extrajudicial confession—isang napakatibay na ebidensiya na, ayon mismo sa mga mambabatas at abogado sa pagdinig, ay sapat na sana upang mabilis na maitatag ang probable cause at tuluyan nang maisampa ang kaso sa hukuman. Ito ay isang golden opportunity para sa NBI at sa Department of Justice (DOJ) na magbigay ng kagyat na pananagutan sa isang nakunan ng ebidensiya ng pagkakasala.

Ngunit ang kasunod na nangyari ay tila nagpakita ng isang pattern ng pagkaligwak. Ayon sa salaysay ni Britannico [01:31:02], bagama’t ginawa ang pag-amin at may presentasyon ng abogado [02:21], HINDI ito naisulat o napirmahan agad-agad [01:38]. Sa mas nakakabahala pang bahagi, pagkatapos ng mahabang pagtatanong at pakikipag-ugnayan sa NBI—na umabot sa isang gabi [02:05]—si Corporal Hovet ay biglang pinalaya [03:36].

Ang paglaya ni Hovet ay ikinagulat hindi lamang ng pamilya ng biktima, kundi pati na rin ng mga mambabatas na nakikinig sa testimonya. Paanong ang isang indibidwal na umamin sa isang krimen—at sinasabing may kasangkot pang lima [04:01]—ay hindi man lang nakunan ng pormal at pinirmahang affidavit o salaysay?

Ang Misteryo ng ‘Di-Pinirmahang Confession’

Dito pumapasok ang sentro ng pagkadismaya at pagdududa. Ipinunto ni Ginoong Britannico na bagama’t ginawa ang pag-amin sa presensiya ng abogado at ng ahente ng NBI (Attorney Zola Punales), ang kritikal na dokumento ay hindi napirmahan [01:11:02]. Ang paliwanag na lumabas mula sa DOJ/National Prosecution Service (NPS) ay lalong nagpalala sa pagdududa: sinasabi ng piskal na hindi daw sapat ang pag-amin dahil ‘walang pirma’ [01:38:00] at walang malinaw na ebidensiya na inalalayan si Hovet ng isang council o abogado noong panahong nag-a-admit ito [01:13:39].

Gayunpaman, mariing pinabulaanan ito ni Britannico [01:19:57], sinabing ginawa ang pag-amin sa NBI na may presentasyon ng abogado, bagama’t hindi ito napirmahan sa oras [01:21:24].

Ang kawalan ng pirma ayon sa mga legal na eksperto sa pagdinig ay sapat na upang hindi ito maging isang valid extrajudicial confession sa mata ng batas [01:37:43]. Ngunit ang tanong ay nananatili: Bakit hindi pinapirmahan ang dokumento? Ito ba ay sadyang pagkukulang, o isang intensiyonal na aksyon upang mapawalang-bisa ang pag-amin at mapigilan ang paghahanap ng hustisya?

Ayon pa sa testimonya, ang pagpapalaya kay Hovet ay ibinatay sa rason na ang kanyang pag-amin ay “in conflict of a theory” o salungat sa mga nakita ng NBI sa kanilang sariling imbestigasyon [03:45]. Ang ideyang ang isang confession ay mas pinili pang labagin kaysa gamitin dahil sa salungat ito sa isang teorya ay nagpapahiwatig ng malalim at baluktot na proseso sa pagpapatupad ng batas. Ito ay nagmumungkahi na mayroon nang pre-determined narrative ang mga imbestigador na hindi nila gustong sirain, kahit na sa presensiya ng pag-amin mismo ng salarin.

Ang Pagkabigo ng National Prosecution Service

Ang paghahanap ng sagot kung bakit naantala at tila hinayaan na mapawalang-bisa ang kasong ito ay humantong sa DOJ. Tinanong ang kinatawan ng NPS/DOJ kung bakit, kung mayroong valid extrajudicial confession noong Hunyo 6, 2020, ay inabot pa ng Oktubre 2021 (para sa unang order) at 2022 (para sa ikalawang kaso) bago maisampa ang reklamo, at bakit tanging apat na respondent lang ang inihabla gayong limang pulis ang sinasabing sangkot [08:48].

Ang legal na konsepto ay malinaw: ang isang valid extrajudicial confession ay sapat na outright upang maitatag ang probable cause [08:26]. Ang pagkabigo ng NBI na ipursige ang pagkuha ng pirma [01:31:02], at ang desisyon ng DOJ na mag-atubili sa paggamit ng impormasyong iyon dahil sa kawalan ng pirma, ay nagpapahiwatig ng isang sistematikong pagkabigo.

Ang pagkadismaya ni Ginoong Britannico ay nagpakita ng damdamin ng bawat Pilipinong naghahanap ng pananagutan. Ang kanyang kapatid ay pinaslang, ang salarin ay umamin, ngunit ang hustisya ay natalo sa laban ng red tape at technicalities [01:33:00]. Ang kanyang pakiusap ay hindi lamang para sa kanyang kapatid, kundi para sa lahat ng mga biktima ng EJK na ang kanilang mga kaso ay dahan-dahang pinapatay ng sistema.

Ang Implikasyon sa Mas Malaking Larawan ng EJK

Ang kasong ito ay hindi lamang tungkol sa isang indibidwal na police corporal o isang affidavit na hindi napirmahan. Ito ay nagpapakita ng isang malaking tanong tungkol sa culture of impunity sa bansa. Kung ang isang pulis na umamin sa krimen, habang may presentasyon ng abogado, ay pinalalaya dahil sa kawalan ng pirma, anong mensahe ang ipinapadala nito sa mga law enforcement agencies?

Ito ay nagbibigay-diin sa hinala na mayroong institutional pressure na huwag ituloy ang mga kaso na may mataas na political sensitivity, lalo na iyong mga maiuugnay sa kampanya laban sa droga na naganap sa ilalim ng nakaraang administrasyon. Ang pagpawalang-bisa sa isang confession na may potensyal na magbukas ng mas malaking conspiracy ay nagpapatibay sa paniniwala na mayroong mga powerful individuals na nagtatangkang takpan ang katotohanan.

Ang pagdinig na ito, na sinasabing binulabog ni Atty. Luistro, ay nagbigay ng liwanag sa madilim na sulok ng imbestigasyon at prosekusyon. Ito ay nagbigay-daan sa pagtalakay kung paano ang mga ahensya ng gobyerno—partikular ang NBI at DOJ—ay tila nagkakasalungatan o nagpapabaya sa mga ebidensiyang direktang nagtuturo sa mga salarin. Ang kawalan ng coherence sa pagitan ng pag-amin ng pulis at ng “teorya” ng NBI ay isang alarming red flag na nangangailangan ng mas masusing imbestigasyon.

Ang paghahanap ng hustisya sa Pilipinas ay madalas na isang matagal at masakit na proseso. Ngunit kung ang mga pinakamatitibay na ebidensiya—tulad ng extrajudicial confession—ay hinahayaang mapunta sa wala dahil sa mga kaduda-dudang dahilan, ang tiwala ng publiko sa sistema ng hustisya ay tuluyan nang mawawala. Ang kaso ni Corporal Hovet at ang “di-pinirmahang confession” ay magsisilbing isang malungkot na paalala ng isang hustisyang nananatiling bulag at bingi sa sigaw ng katotohanan. Kinakailangan na may mananagot, hindi lamang sa krimen, kundi pati na rin sa pagbaluktot at pagpigil sa daloy ng hustisya. Ang mga Pilipino ay naghihintay ng kasagutan.

Full video: