Sa Gitna ng Pera at Kapangyarihan: Ang Matinding Paghaharap sa Kasong Sabungero na Yumayanig sa Pundasyon ng Hustisya

Sa loob ng maraming taon, naging simbolo ng misteryo, pighati, at matinding legal na labanan ang kaso ng mga nawawalang sabungero sa Pilipinas. Ang pangyayaring ito, na nagdulot ng malalim na sugat sa maraming pamilya, ay ngayon humaharap sa isang kritikal at high-stakes na yugto kung saan ang katotohanan ay pilit na nilalabo ng mga taktika ng mga elite na abogado at ang kapangyarihan ng malaking pera. Ang narrative ng kaso ay patuloy na nagbabago, at tila naging isang test case para sa kapasidad ng sistema ng hustisya ng bansa na panindigan ang batas laban sa mga akusadong may matinding impluwensya.

Ang Puso ng Kaso: Ang Testimonya ng Isang ‘Embedded’ na Whistleblower

Ang lahat ay nakatuon ngayon sa testimonya ni Julie “Totoy” Dondon Patidongan, isang whistleblower na inilarawan bilang isang “highly placed” o “embedded” na saksi mula sa loob mismo ng criminal organization. Ang kanyang paglutang ay hindi lamang isang simpleng pagsumite ng affidavit; ito ay isang pambihirang pangyayari sa kasaysayan ng paglilitis sa Pilipinas, kung saan isang indibidwal na may malalim na kaalaman at direktang karanasan sa modus operandi ng grupo ang naglakas-loob na magsalita.

Ayon sa mga opisyal, ang testimonya ni Patidongan ay “highly reliable” at nagbigay ng detalyadong impormasyon tungkol sa mga pangyayari, kung paano ginawa ang krimen, at kung sino-sino ang sangkot dito [04:47]. Mahalaga ang bawat salita niya, lalo na’t sinasabing nasaksihan niya mismo ang pagpaslang sa tinatayang sampung (10) indibidwal [11:53]. Ang kanyang paglabas ay isang pagkakataon, isang opportunity, upang mapatunayan ang mga krimen laban sa mga numero uno sa organisasyon—isang gawaing mahirap patunayan kahit sa kasaysayan ng ibang bansa [09:17]. Ito ang dahilan kung bakit, ayon sa mga nag-iimbestiga, kailangang “tibayan natin ang ating mga loob at hindi tayo magpapatinag” [09:59].

Kasama rin ni Julie ang kanyang kapatid na si Elakim Patidongan, na isa ring testigo. Ang kredibilidad ni Elakim ay lalo pang tumibay nang lumabas ang ebidensya ng kanyang paglabas sa bansa gamit ang dokumentong binigay ng principal [11:11]. Higit pa rito, may koneksyon ang kanyang larawan sa return of the cyber warrant na may kinalaman sa ATM withdrawal ng isa sa mga nawawalang sabungero. Ang detalye na ito ay nagpapatunay na “Totoy or Dondon was saying the right thing” [11:44].

Ang ‘Mastermind’ at ang Duda sa Pulisya

Ang mga pamilya ng mga nawawalang sabungero ay naghain ng reklamong multiple murder at serious illegal detention laban sa negosyanteng si Charlie “Atong” Ang at iba pang associates [04:12]. Si Ang ay tinutukoy bilang ang “mastermind” at ang “main player sa isabong” [04:30], [08:41]. Mas matindi pa, lumabas sa testimonya na si Ang, bilang “amo” ni Totoy/Dondon, ay nagbayad ng kanyang sariling pera sa mga contractor na pulis para maisagawa ang “trabaho” [08:57].

Ang akusasyon ng sabwatan ng pulisya ang nagdala sa kaso sa tanggapan ng National Police Commission (Napolcom). Pormal na naghain ng administrative complaints ang magkapatid na Patidongan laban sa mga matataas na opisyal ng pulisya, kasama ang dating CIDG Chief Brigadier General Romeo Macapas at dalawa pang opisyal, dahil sa mga paratang ng misconduct, dishonesty, conduct unbecoming of a police officer, and oppression [17:23], [18:30]. Tinitiyak ng Napolcom na dadaan sa due process ang mga inirereklamo at mabilis na aaksyunan ang kaso, na may historikal na target na 60 araw mula sa paghain ng reklamo [20:03].

Gayunpaman, binigyang diin ng tagapagsalita ng Napolcom ang isang sensitibong punto: ang usapin ng jurisdiction sa mga third-level appointies o mga Heneral. Bagama’t may kapangyarihan ang Napolcom sa lahat ng ranggo ng pulisya—mula hiring hanggang pensyon—ayon sa jurisprudence, kailangan pa rin ng Presidential clearance bago maipatupad ang anumang disciplinary sanction sa mga Heneral [24:19]. Ito ay nagpapakita ng isang kumplikadong legal na proseso na, bagama’t ginagarantiya ang due process, ay nagpapahiwatig ng potensyal para sa pagkaantala, lalo na kung ang clearance ay matagal na hinintay mula sa nakaraang administrasyon [27:33].

Ang ‘Nawawalang Ebidensya’ at ang Taktika ng Depensa

Habang nagpapatuloy ang paghahain ng kaso, nagkaroon ng counter-narrative mula sa panig ng depensa. Si Atty. Bernard Bitriol, legal counsel ni Master Sergeant Joe Encarnacion (isa sa mga akusadong pulis), ay naglabas ng alarming na pahayag. Ayon sa kanya, may hawak silang impormasyon na nagsasabing hindi ang kanilang kliyente kundi ang mga kapatid ni Patidongan ang nasa likod ng krimen [01:33].

Ang pinakamatindi, inakusahan ni Atty. Bitriol ang CIDG na iniipit daw at hindi isinumite ang mga affidavit ng mga pulis na nagsasabing inosente ang kanilang kliyente, at nagtuturo sa ibang salarin [00:37], [01:16]. Ang affidavit na ito, na sinasabing natanggap ng isang colonel noong Hulyo 17, ay umano’y hindi isinama sa case folder na isinumite sa Department of Justice (DOJ) [02:07]. Nanawagan sila kay Philippine National Police Chief General Nicolas Story Desert na atasan ang CIDG na bigyan sila ng kopya ng mga nasabing affidavit.

Mabilis namang pinabulaanan ng panig ng prosekusyon ang mga paratang na ito, na tinawag nilang bahagi lamang ng tipikal na tactic ng mga abogado upang “guluh-guluhin ang istorya” at “ibahin ang narrative” [13:52]. Ipinunto ng tagapagsalita na ang kalaban nila ay “the best lawyers money can buy” [01:22], at natural lang para sa mga abogado ng akusado na subukang “conc their stories” o maglikha ng pagdududa [13:48]. Malinaw umano sa DOJ na “highly reliable” ang impormasyon ni Dondon Patidongan dahil kusa siyang lumutang at maayos nilang nakausap [10:25].

Isang Laban para sa Rule of Law

Sa kasalukuyan, patuloy ang malawakang technical dives na isinasagawa ng Philippine Coast Guard—isang trabahong inilarawan bilang napakahirap dahil sa lalim at kondisyon ng tubig [03:57]. Ginagawa ito upang i-recover ang mga labi, ayon sa itinuro ni Dondon, at pinapatunayan nito ang sinseridad ng whistleblower na magbigay ng kooperasyon. Bukod pa rito, humingi na ang gobyerno ng tulong sa Japan para sa advanced DNA testing techniques [15:48] upang matiyak ang scientific na batayan ng mga ebidensya.

Ang kaso ng missing sabungeros ay hindi lamang tungkol sa krimen; ito ay tungkol sa moralidad at integridad ng sistema. Gaya ng sinabi ng isang opisyal, ang legal system ng bansa ay hindi papayag na ang buhay ng Pilipino ay “nakasalalay lang sa may pera na kung sino mamimili kung sino mabubuhay sino mamamatay” [05:35]. Ang mahalaga ay ang due process—ang paglilitis at pagdinig sa bawat panig—upang makamit ang katahimikan at hustisya para sa lahat, lalo na sa mga pamilyang walang sawang naghihintay ng kasagutan.

Nananatili ang pangako ng mga investigators sa mga pamilya: “Hindi ko bibitawan ang kasong to” [15:20]. Ang kasong ito ay hihintayin na “mahinog na ang lahat para litisin” [15:25]. Sa harap ng matinding hamon at panggugulo sa narrative, ang DOJ, PNP, at Napolcom ay iisa ang boses at iisa ang pakay: dalhin ang kasong ito sa paglilitis, na nagpapakita na sa huli, ang batas ay hindi mabibili ng salapi [14:25]. Ito ang trial ng Philippine Justice System, at kailangan itong magtagumpay upang maibalik ang pananalig ng taumbayan sa mga institusyon ng gobyerno [09:50]. Sa huli, ang katotohanan ang mananaig, gaano man ito kagulo o kasakit.

Full video: