NAWAWALANG SMALL COMMITTEE REPORT: Tiangco, Ibinisto ang “Sikreto” sa Bilyon-Bilyong Budget Surge; Pinilit ang Aklat ng Kongreso na Hindi Naibibigay sa Taumbayan

Nasa isang masalimuot na sangandaan ang usapin ng pambansang pondo. Sa isang pagdinig na sana ay nakatuon lamang sa pagtalakay sa 2026 National Budget, biglang nag-apoy ang sitwasyon nang igiit ni Independent Bloc Representative Toby Tiangco ang isang usaping matagal nang bumabagabag sa bulwagan ng Kongreso: ang misteryo at kontrobersiya sa likod ng 2025 budget. Ang naging sentro ng mainit na paghaharap ay ang pagkawala ng pinirmahang ulat, o ang Small Committee Report, na nagdedetalye kung paano at bakit binawasan at dinagdagan ang bilyon-bilyong pondo ng bayan.

Sa harap ng komite, hindi nagdalawang-isip si Tiangco na hamunin ang pamunuan, partikular si Kinatawan Mika Suansing, na noon ay tila siya ang sumasagot para sa komite. Ang kanyang panimula ay kasing-simple at kasing-prinsipyo: “I’m sorry to disagree, but public funds is not an internal matter” [00:00]. Para sa kanya, ang kawalan ng opisyal na dokumento ay isang malinaw na paglabag sa public trust at sa mga sarili nilang panuntunan sa Kamara.

Ang Nawawalang Aklat ng Budget

Ang Small Committee Report ay hindi lamang isang simpleng dokumento; ito ang detalyadong talaan ng mga pagbabagong ginawa sa panukalang badyet matapos ang mga deliberasyon ng Komite sa Apropriasyon at bago ito tuluyang ipasa. Ito ang nagtuturo kung sino ang nag-introduce ng mga pagbabago at saan kinuha o idinagdag ang pondo.

Ang ugat ng kontrobersiya ay nagsimula sa tila nakagawian nang “initiative,” “ERATA,” o “SOP” na binanggit mismo ng Pangulo sa kanyang Sona, isang isyung may kinalaman sa kapangyarihan ng Kongreso na magmaniobra ng budget [00:53]. Pagtatapat ni Tiangco, ang mga pagbabagong ito ay nagmula talaga sa loob ng Kongreso, at sa dalawang pagkakataon ito ginagawa: sa BCAM (Bicameral Conference Committee) at sa Small Committee [01:10]. Dahil dito, nanawagan siya sa pamunuan na “furnish all of the members the signed report of the small committee for 2025” [01:17].

Ngunit imbes na agad na matugunan, ang sagot ni Kinatawan Suansing ay: “The request will be put under consideration” [00:17] at “we will let you know if it’s possible” [02:21].

Dito nagsimulang uminit ang pagtatalo.

Laban Para sa Prinsipyo at Panuntunan

Kinontra ni Tiangco ang sagot. “Why should it be put under consideration? This is of public record. This is in accordance with our rules that all committee reports must be given to all members” [02:27]. Nagbasa siya mula sa Rule 1, Section 2 ng mga patakaran ng House of Representatives, na nagsasaad na ang “public office is a public trust” at may obligasyon silang magbigay ng “efficient and effective access to and dissemination of appropriate and accurate information” [02:54].

Kung ang dokumento ay public record, bakit ito ipinagkakait, o mas masahol pa, bakit tila hindi ito mahanap sa mga archives?

Sumagot naman si Suansing na hindi raw siya ang chair ng Appropriations Committee noong panahong iyon, at dahil sa paglipat na sa ika-20 Kongreso, kailangan pa nilang “i-consider” ang hiling [03:28].

Ito’y lalo pang ikinagalit ni Tiangco: “That’s not acceptable! This is public records. Pareho pa naman iyung comsec natin at iyan dapat lilalagay sa archives. Ang daming violation Madam Chair. Walang record, hindi binigay, ngayon it’s not readily available, walang record sa archives. Ano ‘to, sikreto?” [03:50]. Ang tanong na “Ano ‘to, sikreto?” [04:06] ay sumasalamin sa lumalaking kawalan ng tiwala sa proseso ng budget.

Ang Bilyon-Bilyong Pagsabog: Sino ang Nagpasok at Saan Kinuha?

Hindi nagtagal, dumating si Tiangco sa pinakamabigat na punto ng kanyang pagtatanong—ang mga numero na magpapabigat sa katunayan ng kanyang hinala. Ginamit niya ang mga halimbawa ng dalawang partikular na distrito upang ipakita ang kawalang-hiyaan ng mga pagbabago [11:14]:

Distrito 1: Mula sa inisyal na panukalang P2.530 bilyon (National Expenditure Program o NEP), ito ay naging P20.999 bilyon sa General Appropriations Act (GAA).

Distrito 2: Mula sa inisyal na panukalang P1.508 bilyon (NEP), ito ay naging P20.795 bilyon sa GAA.

Ayon kay Tiangco, ang small committee ang nagpasok ng karagdagang P13 bilyon at P14 bilyon sa dalawang distritong ito. Ang kanyang diretsang tanong ay: “Sino yung nagpasok ng [bilyon] na ‘yon at saan tinanggal ‘yun?” [11:57].

Ang pagsabog ng bilyon-bilyong pondo na tila lumabas lamang sa kung saan ay isang red flag na nagpapakita na ang budget ay ginamit hindi para sa pangkalahatang kapakanan kundi para sa pork-like insertions na walang malinaw na paper trail. Ito ang dahilan kung bakit kailangan ang Small Committee Report, dahil ito ang magpapakita ng ‘delta’ o ng pagkakaiba sa pagitan ng unang panukala at ng naging huling batas.

Depensa ng Komite: Internal Matter at H-GAB

Patuloy namang ipinagtanggol ni Kinatawan Suansing na ang isyu ay “internal matter” [05:33] at na ang Small Committee ay “subsumed within the committee on appropriations” at hindi raw required na magsumite ng separate report [12:12]. Idineklara niya na ang output ng small committee ay “already embedded into the H-Gab itself” [06:59].

Ngunit muling ipinaliwanag ni Tiangco ang malaking kaibahan sa pagitan ng H-GAB at ng Committee Report. “The H-GAB is different from a committee report. Just like any other bill, the bill is different from the committee report. There must be a committee report included to the bill. It is not one and the same” [08:06].

Hiningi rin niya ang Minutes ng dalawang meeting na ginanap ng Small Committee [09:03]. Sa pagnanais na tuluyang matapos ang usapin at hindi mahawakan ang deliberasyon ng 2026 budget bilang “hostage,” nagbigay ng ultimatum si Tiangco: “within 5 minutes I need the committee report” [10:44]. Ngunit, lumipas ang limang minuto, at kahit pa nagbigay ng pangako si Suansing na aayusin ito ng Comsec, nanatiling walang natanggap na ulat ang mga miyembro. Sa huli, tahasang inirekord ni Tiangco: “5 minutes has passed and the small committee report has not been sent to any of the members. That’s on record Madam Chair” [24:25].

Ang di-pagkakaroon ng listahan o “delta” sa P7,000-pahinang H-GAB ay nagpapahirap sa sinumang mambabatas na suriin ang budget, na siyang inihambing ni Tiangco sa mas detalyadong Bicam report [02:14].

Ang Pag-asa at Pangako ng Transparency sa 2026

Sa kabila ng tensyon sa 2025 budget, nagkaroon ng pag-asa sa mga pangako ni Suansing para sa 2026 budget deliberations.

Una, upang maiwasan ang kontrobersiya ng Small Committee, sinabi ni Suansing na magtatatag sila ng “subcit on budget amendments to the small committee” [14:01]. Nangako siya na mahigpit na susundin ang House Rules Section 56 at 57, na nangangahulugang ang lahat ng individual at institutional amendments ay tatalakayin at kailangang maaprubahan bago ang Second Reading. Sa ganitong paraan, wala nang magiging “secret” amendments matapos ang ikalawang pagbasa [14:26].

Pangalawa, nangako si Suansing ng pagbabago sa format ng budget. Kung ang 2025 H-GAB ay ipinasa sa Senado sa hard copy lamang, sa 2026 budget, ipinangako niya na magkakaroon na ng soft copy matapos ang Third Reading [19:11]. Ito ay isang mahalagang hakbang tungo sa modernisasyon at mas mabilis na pag-access.

Pangatlo, tinanggap ni Suansing ang mungkahi ni Tiangco na isama ang Independent Bloc bilang kinatawan sa bagong sub-committee on budget amendments [15:44]. Bukod pa rito, pinagtibay ang papel ng Civil Society Organizations (CSOs), NGOs, at POs bilang “non-voting observers” [22:50] na may full access sa mga pagdinig at may karapatang magbigay ng suhestiyon at katanungan sa pamamagitan ng people’s budget review.

Hindi Isyu ang Prosedura, Kundi Pera ng Bayan

Ang pakikipaglaban ni Toby Tiangco ay hindi lamang tungkol sa pagsunod sa House Rules, kundi tungkol sa pag-iingat sa Pera ng Taong Bayan. Paulit-ulit niyang iginiit: “It is not an internal matter dahil pera po ito ng taong bayan” [20:53]. Ang bawat tanong ukol sa paggastos ng pondo ay balido at pampublikong isyu.

Sa huli, ang pagdinig ay nagsilbing isang wake-up call sa lahat. Ang mga pangako para sa 2026 ay malugod na tinatanggap, ngunit hindi nito matatakpan ang misteryo at ang malaking tanong: Sino ang nagpasok ng bilyon-bilyong pondo na iyon at saan ito kinuha?

Ang laban para sa Small Committee Report ay laban para sa transparency at accountability. Ito ay paalala sa mga mambabatas na ang kanilang public trust ay hindi lamang ipinapahayag, kundi dapat pinatutunayan sa bawat pahina at bawat sentimo ng Pambansang Badyet. Kailangan ang patuloy na pagbabantay ng taumbayan upang hindi na maulit ang paglilihim sa budget na naglalagay sa pondo ng bayan sa balikat ng ilang nagmamaniobra lamang. Ang katotohanan ay dapat makita, hindi lamang sa H-GAB, kundi sa isang opisyal at pinirmahang ulat.

Full video: