PAG-ASAWA NG DIGNIDAD: Transgender Customer, Pinaluhod sa Awa ang Waiter sa Loob ng Dalawang Oras Dahil Lamang sa Salitang ‘Sir’

Nagliliyab ngayon sa social media ang isang kontrobersiya na nag-ugat mula sa isang simpleng salita. Sa gitna ng mataong Oles Ayala Center Cebu, isang pangyayari ang naganap na hindi lamang nagpabigat sa kalooban ng isang simpleng trabahante kundi nagbigay rin ng matinding hamon sa adbokasiya para sa karapatan ng LGBTQIA+ community sa buong Pilipinas. Ang tanong na humahati ngayon sa opinyon ng publiko: Saan ba nagtatapos ang paggigiit ng karapatan sa kasarian, at saan naman nagsisimula ang pang-aabuso sa kapangyarihang dulot ng pagiging isang customer?

Ayon sa isang Facebook post na naging viral, na ibinahagi ni John Calderon, ang insidente ay naganap noong hapon ng Hulyo 2, 2024. Isang waiter ng nabanggit na establisimento ang natagpuang nakatayo nang matagal at nakikipag-usap sa isang customer na kinilala bilang si Jude Bacalso, isang transgender na personalidad. Ang nakakaalarma at nakakabiglang detalye—halos dalawang oras na nakatayo ang waiter habang sinasagot ang mga tanong ni Bacalso, at ang pinaka-ugat ng lahat ay ang tila ‘pagkakamali’ ng waiter na tawagin si Bacalso ng “Sir” sa halip na “Ma’am” o iba pang angkop na pagtawag.

Ang Kwento ng Isang Saksing Nag-aalala

Si John Calderon, kasama ang kanyang ina, ang unang nakapansin sa di-pangkaraniwang sitwasyon [00:39]. Habang ang mga tao ay nagkakaabala sa pagkain, ang waiter ay nanatiling nakatayo at tila pinagagalitan o iniimbestigahan ng customer. Ang halos dalawang oras na paghihintay at pagtayo ay nagtulak kay Calderon na lapitan ang customer at magalang na magtanong kung ano ang nangyari. Ang naging tugon ni Bacalso [00:52], ayon kay Calderon, ay lalong nagpakita ng tila kawalang-pakialam sa sitwasyon ng kawani: “Go ask him what happened.”

Doon nalaman ni Calderon ang simpleng katotohanan na nagdulot ng matinding paghihirap [00:59]: ang pagtawag ng “Sir.” Kinumpirma mismo ng waiter na ito lamang ang dahilan kung bakit siya pinatayo nang ganoon katagal. Matapos ang panayam, dinala ni Calderon ang waiter sa staff room. Sa loob ng silid na iyon, kung saan sana siya magpapahinga, doon bumagsak ang kawani—napaluha, at mas malala pa, dumanas ng panic attack [01:13]. Ang simpleng pagkakamali sa pagtawag ay nagresulta sa matinding emosyonal na pagkakabigla.

Hindi maikakaila ang tindi ng sitwasyon. Ayon pa sa salaysay ni Calderon, may ibang empleyado pa ang nakialam, nag-alok ng paumanhin, at nagmakaawa kay Bacalso, ngunit hindi umano ito nagpatinag [01:21]. Tila naglatag pa si Bacalso ng mga tanong na hindi masagot ng kawani, na ang layunin ay “makita” o “maunawaan” ng waiter ang bigat ng pagtawag sa maling kasarian. Ang pagbabanta, ayon sa ulat, ay lalo pang nagpatindi ng sitwasyon: “Well, you will be standing there until you can answer my question” [01:34].

Ang naturang pangyayari ay nag-iwan ng malalim na bakas ng kalungkutan at kawalang-pag-asa sa mga mata ng mga empleyado [01:46].

Ang Pagtindig ng Isang Miyembro ng Komunidad

Ang saloobin ni Calderon ay nagbigay ng mas malalim na konteksto sa usapin. Siya mismo ay bahagi ng LGBTQIA+ community [01:59]. Ngunit mariin niyang kinondena ang ginawa ni Bacalso, at sinabing hindi ito katanggap-tanggap. Para kay Calderon, walang sinuman ang may karapatang tratuhin ang isang tao, mahirap man o mayaman, sa ganoong paraan. Ang dignidad ng tao ay hindi dapat tapakan.

Ang kanyang pagkadismaya ay hindi lamang para sa waiter kundi para na rin sa buong komunidad [02:06]. Aniya, ang ginawa ni Bacalso ay nakakahiya sa adbokasiya ng LGBTQIA+ na ang tanging layunin ay ang pantay na karapatan at respeto. Sa halip na maging halimbawa ng pag-unawa at pagiging sensitibo, ang insidente ay nagbigay ng masamang impresyon, na tila ang paggigiit ng karapatan ay nagagamit na armas upang mang-api ng mas nakabababa sa lipunan—ang mga manggagawa na umaasa lamang sa kanilang suweldo.

Ang puntong ito ay mahalaga: Ang laban para sa gender equality at correct pronoun usage ay laban para sa human dignity. Ngunit kapag ang laban na ito ay humantong sa pang-aapi at pagpapahiya sa isang simpleng trabahante, ang mensahe ng adbokasiya ay tuluyang nasisira at nagiging baluktot. Ang pagpaparusa sa isang tao nang dalawang oras ay hindi kailanman magiging porma ng edukasyon, kundi isa itong uri ng pagpapahiya na may katumbas na abuse of power.

Ang Katwiran at Depensa ni Jude Bacalso

Hindi nagtagal, binasag ni Jude Bacalso ang kanyang katahimikan at naglabas ng sariling pahayag sa social media [02:14]. Inamin niya na totoo ang pangyayari—pinatayo niya ang waiter ng halos dalawang oras dahil sa pagtawag na “Sir” [02:21].

Ngunit nagbigay siya ng paliwanag sa likod ng pangyayari. Iginiit ni Bacalso na hindi umano siya nag-demand na tumayo ang waiter. Sa halip, nangyari lamang umano ito dahil naghihintay silang ma-resolve ang isyu kasama ang mga may-ari ng restaurant [02:27]. Ang implikasyon: Ang pagtayo ay bunga ng paghihintay para sa solusyon, at hindi direktang utos ng pagpaparusa.

Ang mas nakakagulat sa kanyang depensa ay ang kanyang pahayag na tila hindi na raw “big deal” sa kanya ang matawag sa maling kasarian. Ayon kay Bacalso, sanay na siyang tawaging “Sir” o “Uncle” ng kanyang mga estudyante at pamangkin [02:34]. Kaya naman, ang pangyayari ay ginamit niya bilang “pagkakataon upang ma-educate ang lahat” [02:48].

Ngunit ang depensang ito ay nagdulot ng mas maraming katanungan kaysa kasagutan. Kung sanay na siya at hindi na “big deal,” bakit umabot sa dalawang oras ang “edukasyon” na nagresulta sa pag-iyak at panic attack ng isang waiter? Ang pagpapaliwanag ba ay nangangailangan ng pagpapahinto sa isang tao sa loob ng dalawang oras, habang ang empleyado ay tila inaatasan na sagutin ang mga tanong sa ilalim ng matinding tensyon? Para sa marami, ang pag-uugali ni Bacalso ay tila nagpapahiwatig ng kawalan ng empatiya sa sitwasyon ng serbidor.

Ang higit na nagpainit sa damdamin ng publiko ay ang kanyang paninindigan hanggang sa kasalukuyan—ayaw pa rin siyang mag-public apology at patuloy niyang pinaglalaban na siya ay hindi isang “Sir” [03:31]. Ang patuloy na pagtatanggol sa sarili, sa kabila ng malinaw na pinsalang emosyonal at sikolohikal na dinanas ng kawani, ay nagpapakita ng isang priyoridad: ang paggigiit ng personal na identidad ay mas mahalaga kaysa sa basic human respect at dignity ng isang service worker.

Ang Tindig ng Establisimimento

Ang kontrobersiya ay hindi nalampasan ng pamunuan ng Oles Street of Asia, ang restaurant na pinangyarihan ng insidente. Naglabas sila ng opisyal na pahayag, kung saan humingi sila ng paumanhin sa kanilang mga panauhin na nakasaksi sa pangyayari [02:55].

Ang pahayag ng Oles ay nagpakita ng isang maselan na balanseng desisyon [03:10]. Sa isang banda, sinisiguro umano nila na mabibigyan ng tamang kaalaman ang kanilang mga empleyado para sa kabutihan ng karamihan, at nirerespeto nila ang lahat ng uri ng tao, kabilang ang LGBT Community [03:03]. Ito ang bahagi ng pagpapakita ng sensibilidad sa isyu ng kasarian.

Ngunit sa kabilang banda, nanindigan din sila na nananatili silang nakasuporta sa kanilang mga empleyado [03:17]. Layunin umano nila ang magkaroon ng ligtas at marespetong kapaligiran, hindi lamang para sa kanilang mga customer kundi para na rin sa kanilang mga kawani. Ang pagtindig na ito, lalo na ang pagsuporta sa kanilang empleyado sa gitna ng kontrobersiya, ay nagbigay ng panibagong pag-asa sa publiko na mayroong batas at patakaran na pumoprotekta sa mga manggagawa mula sa pang-aabuso ng mga mapang-abusong customer.

Isang Hamon sa Ating Kolektibong Awa at Adbokasiya

Ang insidenteng ito ay nagsisilbing malaking salamin ng ating lipunan. Sa panahong talamak ang cancel culture at ang madaling pagpahiya sa tao sa social media, ang responsibilidad ng bawat isa sa atin, lalo na ng mga taong nagtataguyod ng adbokasiya, ay nagiging mas mabigat.

Walang sinuman ang dapat tawaging sa maling kasarian, at nararapat lamang na igalang ang mga preferred pronoun ng bawat indibidwal. Ito ay isang pundasyon ng respeto. Ngunit ang respeto ay isang dalawang-daang kalsada. Ang karapatan ni Jude Bacalso na tawaging tama ay hindi dapat maging lisensya upang yurakan ang karapatan ng isang simpleng waiter na magtrabaho nang may dignidad, nang walang takot na mapahiya sa mata ng publiko at makaranas ng emosyonal na paghihirap.

Ang mga service worker, tulad ng waiter na ito, ay nasa isang vulnerable na posisyon. Ang kanilang trabaho ay nakadepende sa pagiging magalang at pagiging customer-oriented. Ang pang-aabuso sa kanila, sa pamamagitan ng pagpapahiya o pagpaparusa, ay isang malaking paglabag sa kanilang labor rights at human dignity. Ang paggamit ng adbokasiya para sa personal na paghihiganti o pagtuturo sa isang napaka-agresibong paraan ay nagpapababa sa halaga ng adbokasiya.

Kung nais nating makamit ang tunay na pagkakapantay-pantay at pag-unawa sa isyu ng kasarian, ang daan ay hindi sa pagpapahiya. Ito ay nasa dialogue, compassion, at understanding sa kalagayan ng isa’t isa—lalo na sa mga taong hindi pamilyar o hindi pa edukado sa usapin. Ang pagtayo ng isang tao nang dalawang oras ay hindi kailanman magiging isang mabisang aralin; ito ay isang trauma.

Nawa’y ang kontrobersiyang ito ay maging simula ng mas malalim na talakayan: Paano tayo magtuturo nang may paggalang? At paano natin poprotektahan ang dignidad ng bawat Pilipino, bata man o matanda, mayaman man o mahirap, transgender man o waiter, sa harap ng isang lipunang patuloy na nagbabago at natututo? Ang pag-ibig, pag-unawa, at paggalang ay dapat manatiling sentro ng ating pakikipaglaban. Ang panawagan ay para sa mas matinding empathy at delicadeza—hindi lamang para sa karapatan sa pagtawag, kundi para sa karapatan ng bawat isa na tratuhin nang may lubos na dignidad.

Full video: