Sa mundo ng politikang Pilipino, marami na tayong nakitang mga kwentong “from rags to riches” o mga kandidatong bigla na lamang sumusulpot mula sa kawalan. Ngunit wala nang mas hihigit pa sa misteryong bumabalot ngayon kay Alice Guo, ang alkalde ng Bamban, Tarlac. Ang kanyang pangalan ay naging bukambibig ng marami, hindi dahil sa kanyang mga proyekto, kundi dahil sa mga katanungang tila walang mahanap na kasagutan: Sino ba talaga siya? Saan siya nanggaling? At siya nga ba ay tunay na Pilipino?

Ang mainit na usaping ito ay nagsimula sa isang pagsalakay sa isang malawak na compound sa Bamban na pinatatakbo bilang isang Philippine Offshore Gaming Operator (POGO). Ang raid na ito ay hindi lamang naglantad ng mga ilegal na gawain kundi nagturo rin ng direksyon patungo sa opisina ng alkalde. Mula rito, ang Senado, sa pangunguna ni Senator Risa Hontiveros, ay nagsimulang maghukay sa nakaraan ni Alice Guo, at ang bawat hukay ay naglalabas ng mas maraming tanong kaysa kasagutan.

Sa loob ng bulwagan ng Senado, nasaksihan ng sambayanan ang isang kakaibang eksena. Isang alkalde na hindi maalala ang pangalan ng kanyang guro, hindi matandaan kung saan siya lumaki maliban sa isang farm, at walang rekord ng kanyang pag-aaral mula elementarya hanggang kolehiyo. Sa ating kultura, ang edukasyon ay isang mahalagang bahagi ng ating pagkatao. Lahat tayo ay may mga kalaro sa pagkabata, mga gurong nagbigay ng marka, at mga kapitbahay na nakasaksi sa ating paglaki. Ngunit para kay Alice Guo, ang kanyang mundo ay tila nagsimula lamang noong siya ay nag-file ng kanyang certificate of candidacy.

Ang emosyonal na tensyon sa pagdinig ay mararamdaman sa bawat paghinga. Ang mga senador ay tila nakikipagbuno sa isang pader ng “hindi ko po alam” at “hindi ko po maalala.” Ngunit sa likod ng mga simpleng sagot na ito ay ang mas malalim na implikasyon sa ating pambansang seguridad. Kung ang isang opisyal ng gobyerno ay hindi mapatunayan ang kanyang sariling pinagmulan, paano natin masisiguro na ang kanyang katapatan ay nasa bandilang Pilipino?

Isa sa mga pinaka-kontrobersyal na punto ay ang kanyang late registration of birth. Sa edad na labimpito na raw siya narehistro. Bagama’t legal ang late registration sa Pilipinas, ang kakulangan ng iba pang supporting documents tulad ng school records o hospital records ay nagbibigay ng matinding duda. Ang paliwanag ni Guo na siya ay “homeschooled” sa loob ng isang farm ay hindi naging sapat upang kumbinsihin ang mga mambabatas, lalo na’t wala siyang maibigay na pangalan ng kanyang mga tutor o ang curriculum na kanyang sinunod.

Hindi rin matakasang usapin ang kanyang koneksyon sa mga kumpanyang sangkot sa POGO hub sa Bamban. Ang mga dokumentong nag-uugnay sa kanya sa Baofu Land Development Inc. ay nagpapakita na bago siya naging alkalde, siya ay may malaking bahagi sa negosyong ito. Bagama’t sinasabi niyang naibenta na niya ang kanyang mga share bago pa man pumasok sa politika, ang timing at ang mga taong kasangkot ay nagbubukas ng diskusyon tungkol sa posibleng impluwensya ng dayuhang sindikato sa ating lokal na gobyerno.

Sa gitna ng lahat ng ito, ang publiko ay nahahati. May mga naaawa sa alkalde at naniniwalang siya ay biktima lamang ng panggigipit sa politika. Ngunit mas marami ang nag-aalala. Ang isyu ni Alice Guo ay lumalampas sa pagkatao niya; ito ay naging simbolo ng butas sa ating sistema kung saan ang pagkamamamayan ay tila madaling mabili o mapeke. Ito ay usapin ng integridad ng ating mga institusyon.

Kung babalikan natin ang mga detalye ng kanyang pamumuhay, ang karangyaan ng kanyang farm, ang mga mamahaling sasakyan, at ang mabilis niyang pag-angat sa politika, makikita ang isang pattern na madalas nating makita sa mga pelikula tungkol sa espionage. Ngunit ito ay hindi pelikula. Ito ay realidad sa Tarlac. Ang bawat sagot na “Opo” at “Hindi ko po maalala” ay tila isang nakaplano at kalkuladong hakbang upang iwasan ang pananagutan.

Ang ugnayan ni Alice Guo sa kanyang ama na si Angelito Guo ay isa pang sangkap sa misteryong ito. Sa mga dokumento, lumalabas na ang kanyang ama ay isang Chinese national, ngunit sa ibang rekord ay nakasaad na ito ay Pilipino. Ang pagkakasalungat ng mga impormasyong ito ay nagpapatibay sa teorya na may sadyang manipulasyon sa mga legal na dokumento upang maitago ang tunay na katayuan ng pamilya.

Habang nagpapatuloy ang imbestigasyon, lalong nagiging malinaw na ang kasong ito ay magsisilbing “test case” para sa ating bansa. Paano natin pinoprotektahan ang ating mga lokal na posisyon laban sa mga dayuhang interes? Gaano kadali para sa isang tao na pumasok sa ating bansa, kumuha ng pekeng pagkakakilanlan, at kalaunan ay humawak ng kapangyarihan? Ang mga tanong na ito ay dapat nating harapin nang buong katapangan.

Sa bawat hearing, lalong nagiging emosyonal ang mga pahayag. Ang frustration ni Senator Hontiveros at Senator Win Gatchalian ay sumasalamin sa frustration ng maraming Pilipino na naghahanap ng katotohanan. Hindi sapat ang pabebe o pa-sweet na sagot sa harap ng mga ebidensyang nagtuturo sa posibleng krimen at panlilinlang. Ang kailangan ng bayan ay isang malinaw na pag-amin o isang matibay na pagpapatunay.

Ngunit sa kabilang banda, dapat din nating tandaan na ang bawat akusado ay may karapatan sa tamang proseso. Ang hamon kay Alice Guo ay patunayan ang kanyang sarili. Kung siya ay tunay na Pilipino, nasaan ang kanyang mga kamag-anak? Nasaan ang mga litrato ng kanyang pagkabata na nagpapakita ng kanyang paglaki sa Pilipinas? Ang mga simpleng bagay na ito na normal sa bawat pamilyang Pilipino ay tila isang malaking luho para sa alkalde ng Bamban.

Ang kwento ni Alice Guo ay isang paalala sa atin na ang pagbabantay sa ating demokrasya ay hindi natatapos sa araw ng botohan. Ito ay isang tuluy-tuloy na proseso ng pagkilatis sa mga taong inilalagay natin sa pwesto. Ang pagmamahal sa bayan ay hindi nasusukat sa ganda ng mga campaign jingle o sa dami ng tulong na ipinamimigay, kundi sa katapatan sa pinagmulan at sa pagsunod sa batas.

Sa mga susunod na araw, inaasahan ang mas marami pang rebelasyon. May mga lumalabas na impormasyon tungkol sa kanyang tunay na ina, sa kanyang mga kapatid, at sa mga transaksyong pinansyal na posibleng mag-uugnay sa kanya sa mas malalaking organisasyon. Ang bawat piraso ng impormasyon ay mahalaga upang mabuo ang tunay na larawan ni Alice Guo.

Sa huli, ang katotohanan ay laging makakahanap ng paraan upang lumabas. Maaaring matagal, maaaring masakit, ngunit hindi ito habambuhay na maitatago sa ilalim ng isang farm o sa likod ng mga ngiti. Ang kasaysayan ang magiging huling hurado sa kwento ni Alice Guo. At habang naghihintay ang bayan, mananatiling dilat ang ating mga mata at handang makinig sa bawat detalyeng maglalapit sa atin sa hustisya.

Ang aral na mapupulot natin dito ay malinaw: Ang pagiging Pilipino ay hindi lamang isang papel o dokumento. Ito ay isang identidad na nakaukit sa ating kasaysayan, sa ating mga alaala, at sa ating puso. Kung mawawala ang mga ito, ano pa ang matitira sa atin? Ang kaso ni Alice Guo ay isang panawagan para sa lahat na pangalagaan ang ating pagkakakilanlan at huwag hayaang ito ay bastusin o gamitin ng sinuman para sa kanilang sariling interes.

Patuloy tayong magbantay, patuloy tayong magtanong, at higit sa lahat, patuloy nating mahalin ang ating bansa sa pamamagitan ng paghahanap sa katotohanan, gaano man ito kahirap mahanap. Dahil sa dulo ng lahat ng ito, ang tanging mahalaga ay ang seguridad at integridad ng ating mahal na Pilipinas.