BILYUN-BILYONG CF NI SARA NABULGAR: Imposibleng Disbursing, Pekeng Payees, at ‘Code Name’ na Patay sa PSA—Sapat Ba sa Kaso ng Plunder?

Sa loob ng pitong serye ng pagdinig sa Kamara de Representantes, nagulantang ang sambayanang Pilipino sa mga rebelasyong nagpapakita ng isang nakakagimbal na sistema ng pagwaldas ng pondo ng bayan na umabot sa bilyong piso. Sa sentro ng iskandalong ito ay ang kontrobersyal na Confidential Funds (CF) ng Office of the Vice President (OVP) at ng Department of Education (DepEd), na parehong pinamumunuan ni Bise Presidente Sara Duterte. Ang mga salaysay at ebidensyang inilatag sa plenaryo ay hindi lamang naglalantad ng paglabag sa Joint Circular 2015-1 ng pamahalaan; ito ay nagpapahiwatig ng posibilidad ng mas matinding krimen: ang kaso ng Graft and Corruption o, mas seryoso pa, ang Plunder.

Ang mga mambabatas, kabilang sina Honorable Raoul G. V. R. at Congressman Zia Alonto Adiong, ay nagpakita ng mga datos na nagpapahina sa paniniwala ng publiko sa transparency at accountability. Ang imbestigasyon ay nag-ugat sa kabuuang ₱125 milyon na CF na ginamit ng OVP sa loob lamang ng 11 araw noong huling quarter ng 2022, at ang ₱112.5 milyon na CF ng DepEd para sa tatlong quarters ng 2023. Ang mga kongresistang nag-usig sa kaso ay mariing iginiit na walang pag-aalinlangan, ang nakatayang isyu rito ay hindi lamang ang pag-aabuso sa pondo, kundi ang sapilitang paglihis at paglalaan nito para sa personal na pakinabang.

Ang ‘Money Trail’ at ang Utos Mula sa Pinakamataas

Isa sa pinakamalaking puntong nakuha sa pagdinig ay ang testimonya ng dalawang Special Disbursing Officers (SDOs): sina Madame Gina F. Acosta ng OVP at Mr. Edward Farda ng DepEd. Ayon sa kanila, matapos nilang ma-encash ang kaukulang tseke na kumakatawan sa Confidential Funds, kasama na ang mga pirma ni Bise Presidente Duterte, direkta raw silang inutusan ng Bise Presidente na I-ABOT ang bilyun-bilyong cash sa ilang piling security officers.

Para sa DepEd, ang cash ay dinala kay Colonel Raymond Laña, samantalang may security officer din ang OVP na tumanggap ng P125 milyon bawat quarter. Ang nakakagulat na detalye ay ang pag-amin ng mga SDO na HINDI nila alam kung saan napunta o kung paano ginastos ang pondong inabot nila.

Ang papel ng mga SDO, na dapat ay personally accountable sa pag-disburse at liquidation ng pondo, ay naging, sa salita mismo ng mga mambabatas, “bagman” lamang. Taliwas ito sa mandato nila sa ilalim ng Joint Circular 2015-1, kung saan sila lamang ang may sole mandate na mag-disperse at mag-liquidate. Ang ganitong pagtalikod sa pananagutan, kung saan ini-“delegate” nila ang kanilang kritikal na tungkulin sa mga security officer, ay isang malinaw at nakakabulag na paglabag. Bilang accountable officers, ang kanilang kawalang-alam ay isang patunay na sila mismo ay lumabag sa kanilang certification sa liquidation report.

Ang Bilyon-Bilyong Pondo at ang mga ‘Phantom Payees’

Ang pinakamalaking hinala sa anomalya ay nakatuon sa mga Acknowledgement Receipts (ARs) na isinumite ng OVP at DepEd sa Commission on Audit (COA). Ang mga resibong ito, na dapat ay ebidensya ng paggastos, ay puno ng mga butas at nakakagulat na kasinungalingan.

Naglabas ng mga pangalan ang Kongreso na umano’y tumanggap ng pondo, ngunit ang mga pangalan na ito ay nabisto na walang rekord sa Philippine Statistics Authority (PSA). Kabilang sa mga “non-existent” na indibidwal na tumanggap ng Confidential Funds ay sina “Koko Vamin,” “Milky Sya,” “Alice Creno,” at “Mary Grace Patos.”

Ang depensa ng OVP at DepEd na ang mga ito ay “code names” lamang ay mariing pinabulaanan ng mga kongresista. Iginiit ni Congressman Adiong na ang paggamit ng code names ay “patently absurd,” lalo na’t may mga kaso kung saan tatlong magkakaibang acknowledgement receipt ang gumamit ng iisang code name (“Alice Creno”), na diumano’y ginawa sa magkakaibang lokasyon sa iba’t ibang bahagi ng Pilipinas. Kung code name ito, bakit tatlong tao ang gagamit ng iisang code name? At bakit ang mga Acknowledgement Receipts ay kailangan pang itago sa vault at ilagay sa sealed envelope kung ang mga detalye rito ay obscured o nabago na gamit ang mga code names? Para sa Kongreso, ang tanging paliwanag ay: ang mga resibong ito ay imbento at peke.

Ang Imposibleng Paglalakbay: Batanes to Davao, All in a Day

Mas lalong nagpalala sa pagdududa ang mga petsa at lokasyon na nakalagay sa mga Acknowledgement Receipts ng DepEd at OVP.

Sa ilalim ni SDO Edward Farda ng DepEd, lumabas sa ebidensya na may mga pagkakataong nagawa niyang mag-disburse ng pondo sa pitong magkakaibang lokasyon — Malolos, Bulacan; Danao, Cebu; San Francisco, Agusan del Sur; Makati City; Negros Occidental; Negros Oriental; at Davao City — LAHAT sa loob lamang ng isang araw (Pebrero 21, 2023).

Ang nakakabaliw na paper trail ay umabot sa sukdulan noong Marso 15, 2023, kung saan may 26 disbursements ang diumano’y ginawa sa 24 na iba’t ibang lugar, mula Batanes hanggang Davao del Sur, sa loob lamang ng isang araw! Ang kabuuang gastusin sa araw na iyon ay umabot sa ₱1.87 milyon. Ayon kay Congressman V.R., “No amount of imagination can make us believe that these dispersements were made to these people at these locations and at these dates. It is physically impossible.”

Dagdag pa rito, nabuking din na may mga OVP Acknowledgement Receipts para sa huling quarter ng 2022 ang may petsang Disyembre 2023, taliwas sa panahon na dapat ay ginastos ang pondo (Disyembre 21-31, 2022). Ito ay nagpapatunay na ang mga resibo ay HINDI nagawa noong 2022, kundi binubuo lamang sa mga sumunod na taon upang pagtakpan ang anomalya.

Panlilinlang sa COA at ang Pag-angkas sa AFP

Hindi rin nakaligtas ang DepEd sa paratang ng panlilinlang sa COA. Ibinunyag ng Kongreso na ginamit ng DepEd ang mga certification mula sa Armed Forces of the Philippines (AFP) hinggil sa matagumpay na Youth Leadership Summits upang bigyang-katwiran ang paggamit nito ng CF para sa rewards to informers.

Ngunit lumabas sa pagdinig na ang mga summit na ito ay HINDI pinondohan ng DepEd. Kinumpirma mismo ng mga opisyal ng AFP na ang pagpopondo ay nagmula sa Philippine Army at mga Local Government Units (LGUs). Ayon sa mga mambabatas, ang DepEd ay “rode on the coat tails of the AFP” at “misled the AFP into issuing certifications for a project that is not the DepEd’s to begin with.” Ang paggamit ng DepEd ng certification para sa sarili nitong liquidation ay isa na namang malinaw na paglabag sa joint circular at isang desperadong pagtatangka na linlangin ang ahensya ng pag-audit.

Ang Kapalaran ni Sara Duterte at ang Panawagan sa Batas

Ang serye ng nakakagimbal na pagbubunyag ay hindi lamang tumutukoy sa mga SDO; ito ay nagtuturo sa taong nasa likod ng common design—si Bise Presidente Sara Duterte. Sa pahayag ni Congressman Adiong, “There’s only one, only one person Mr. Chair in the middle of the issue surrounding the anomalous utilization of confidential funds of the office of the vice president and the Department of Education…Vice President Sara Duterte.”

Ayon kay Congressman V.R., ang pagmamalabis, pag-misappropriate, at paglihis ng pondo para sa personal na benepisyo ay maaaring bumagsak sa krimen ng Plunder. Ang Kongreso, sa pamamagitan ng mga pagdinig na ito, ay naglalayong i-patch up ang mga butas sa Joint Circular 2015-1, na kasalukuyang ginagamit upang magtago sa likod ng tabing ng “konpidensyalidad.” May panukala na ngayong amyendahan ang circular upang tahasan nang isama ang mga salitang “bearing true names or identity” sa mga supporting documents na isinusumite.

Para sa mga Pilipino, ang isyung ito ay tungkol sa moralidad at integridad ng mga namumuno. Ang bilyun-bilyong piso, na galing sa pawis at dugo ng bawat Pilipinong nagbabayad ng buwis, ay ginamit na parang slush fund at ibinayad sa mga multo na walang patunay ng pagkatao. Ang mga ebidensya ng fabricated receipts, impossible travel, at mga walang buhay na pangalan ay sapat na upang tuluyan nang mabuksan ang pinto para sa pormal na imbestigasyon ng mga ahensya ng gobyerno at, kung nararapat, ang pagsasampa ng kasong plunder laban sa mga nasa likod ng nakakabulag na korupsyon na ito.

Tinitiyak ng mga mambabatas na hindi matatapos ang kanilang trabaho hangga’t hindi napoprotektahan ang kaban ng bayan at natiyak na ang mga pampublikong pondo ay hindi na gagamitin pa para sa personal na agenda. Ang isyung ito ay hindi lamang isyu ng pulitika; ito ay isang panawagan para sa hustisya at pananagutan sa harap ng pinakamalaking pagtitiwala ng taumbayan.

Full video: