HUSTISYA PARA SA SABUNGERO: DOJ, UMALMA SA “MGA DIYOS-DIYOSAN” SA LIPUNAN; TAAL LAKE, SISIRAIN PARA SA KATOTOHANAN SA GITNA NG MGA MALALAKING PANGALAN NA DAWIT

Sa gitna ng apat na taong paghihintay, panaghoy, at matinding agam-agam ng mga pamilya, isang panibagong kabanata ang nagbukas sa kaso ng mga nawawalang sabungero—isang kabanata na nagbunyag hindi lamang ng karahasan kundi pati na rin ng di-umano’y malawakang impluwensya ng mga nasa likod ng krimen, na umaabot hanggang sa mismong bulwagan ng hudikatura.

Ang Department of Justice (DOJ), sa pamumuno ni Secretary Jesus Crispin “Boying” Remulla, ay nagpakita ng hindi matatawarang dedikasyon na wakasan na ang misteryo, kahit pa ang imbestigasyon ay kinasasangkutan ng mga pangalan na may malaking timbang sa lipunan at pulitika. Sa pagharap sa publiko, binigyang-diin ni Remulla na ang paghahanap sa katotohanan ay lumampas na sa personal na interes—ito ay naging interes na ng estado, isang pagtatangka na patunayan na walang sinuman ang higit sa batas.

Ang Pagsisid sa Mapanganib na Lalim ng Taal

Ang isa sa pinakamahalagang pag-usad sa kasong ito ay ang pormal na pagsisimula ng imbestigasyon sa Taal Lake, na matagal nang pinaghihinalaang huling hantungan ng mga nawawalang sabungero. Ayon kay Secretary Remulla [00:40], hindi simple ang pagsisid dahil sa murkiness ng tubig at sa “layers of sediments” dulot ng ilang pagputok ng bulkang Taal simula noong 2019 [11:15], [11:34]. Ang mga natuyong abo at iba pang materyales ay nagpapahirap sa paghahanap, na tila nagiging isa nang “haystack” ang lawa para sa isang “karayom.”

Dahil dito, humingi na ang DOJ ng teknikal na tulong mula sa Naval Special Operations Command (NAVSOCOM) ng Philippine Navy, isang elite unit na kayang ipadala “anytime, anywhere” [02:28]. Ang plano ay simulan ang “exploratory technical dives” sa lalong madaling panahon, marahil sa linggong ito [12:17]. Upang masiguro ang kaligtasan at makakuha ng mas tumpak na resulta, humingi rin sila ng tatlong piraso ng espesyal na kagamitan mula sa pamahalaan ng Japan, na gagamitin upang “ma-map natin ng lake bed” at masuri ang “stratification at sedimentation” ng lawa [11:15].

Mahalagang banggitin na ang operasyon ay gagamit ng underwater drones na kayang bumaba hanggang 100 metro, na may kakayahang iangat ang mga “object or a cadaver” nang hindi na kailangang magpadala ng tao, isang malaking bentahe lalo na sa isang mapanganib at malalim na lugar tulad ng Taal Lake [02:36], [02:49]. Kinumpirma ni Remulla na mayroon na silang mga “pinangyarihan” at mga tiyak na lugar na babantayan, kabilang ang isang “palaisdaan” [12:01].

Gayunpaman, binanggit din ni Remulla, alinsunod sa impormasyon mula kay PNP Chief Nicolas Torre, na mayroon ding “ibang possibilities” at hindi lamang ang Taal Lake ang posibleng pinagtapunan ng mga labi [12:34], na nagpapatunay lamang sa lawak at kasalimuotan ng imbestigasyon.

Ang “Alpha Group” at ang Pangalan ng mga Malalaking Aktor

Ang kaso ay lalong nag-init nang ianunsyo ng DOJ na itinuturing nilang suspects sina negosyanteng Atong Ang at aktres Gretchen Barretto [03:04]. Sila ay idinawit ni “Alias Totoy,” ang pangunahing testigo na nagbigay ng malaking pag-asa sa mga pamilya. Sa kasalukuyan, hindi pa nag-iiwan ng pinal na konklusyon si Secretary Remulla at binibigyang-diin na “we have to evaluate everything” [03:21], [05:27], kabilang ang lahat ng statement at ebidensya, upang tanging “katotohanan” lamang ang iharap sa korte [05:35].

Ayon sa testigo, bahagi ang dalawa ng isang mas malawak na grupo na tinawag niyang “Alpha Group”—ang siyang nagdesisyon umano na patayin ang mga sabungero [04:17]. Mas nakakagulat, mayroon na ngayong listahan ang DOJ ng 20 pangalan na kasapi ng “Alpha Group” na sumasailalim sa masusing ebalwasyon. “Everything is up to ano pa eh,” paliwanag ni Remulla, “Lahat yan kailangan i-evaluate ng maayos” [04:33].

Mahalagang bahagi rin ng imbestigasyon ang mga pulis na tinukoy na sangkot sa kaso, na ngayo’y nasa restricted duty [07:28]. Ang mga taong ito ay kinilalang bahagi ng grupo na hindi lamang umano dumukot, kundi pati na rin “tumapos sa buhay ng mga sabungero” [07:53], na nagpapakita ng isang matinding paglabag sa tiwala ng publiko sa mga tagapagpatupad ng batas.

Ang Galamay ng Kapangyarihan at ang Bantang Hustisya

Ang pinakamabigat na rebelasyon na nagdulot ng pag-aalala ay ang pahayag ni Remulla tungkol sa malalim na impluwensya ng mga nasa likod ng krimen. Nang tanungin tungkol sa posibilidad na ma-impluwensiyahan ang mga piskal dahil sa “malalaking tao” na dawit [05:53], matapang na sinagot ni Remulla na trabaho nila ang mag-imbestiga, anuman ang estado sa buhay ng akusado.

“Ayan ang lumalabas. Yan ang amin lang sinasabi, based on what we saw, sa what we heard, sa ibang ibang ibang mga hawak namin na recordings tsaka evidences that are being given to us,” mariing tugon niya [06:45]. Ang di-umano’y “galamay” ng mga nasa likod ng insidente ay “abot hanggang hudikatura” [06:37].

Dahil sa kritikal na banta na ito sa sistema ng hustisya, personal na kinumpirma ni Remulla na nagpaabot na siya ng mensahe kay Chief Justice Alexander Gesmundo [07:01]. Ang pag-amin na ito ay nagpapakita ng kalakihan ng laban ng DOJ at nagpapaliwanag kung bakit ang kasong ito ay hindi lamang tungkol sa nawawalang tao, kundi isang pagsubok sa integridad ng buong sistema ng pamamahala sa batas.

“Hindi pwedeng meron pong nagmamala-Diyos dito sa ating lipunan na magdedesisyon kung sino mabubuhay at sino mamamatay. Hindi ho pwede yun,” pagdidiin ni Remulla [09:27]. Ang mensahe ay malinaw: babanggain ng estado ang sinumang nag-aakalang makatatakas sa “kuko ng hustisya” [13:22].

Ang Pag-asa at Pait ng Isang Ina

Ang mga ulat na ito ay nagbigay ng panibagong lakas sa mga kaanak ng mga biktima, lalo na kay Ma’am Carmelita, ina ng isa sa mga nawawalang sabungero. Sa panayam, inilarawan niya ang matinding sakit at pag-asa na dala ng mga bagong kaganapan.

Apat na taon na siyang naghihintay, at ang paglitaw ni Alias Totoy ay parang “nabunutan ng tinik” para sa kanya [14:33]. Gayunpaman, hindi niya maiwasang magkaroon ng “agam-agam” [19:12] dahil sa paulit-ulit na pagkabigo sa nakaraan. Nagbalik-tanaw siya sa matinding pagkadismaya nang magsumbong sila sa NBI at sinagot umano siya ng isang ahente na: “Nay, wala na yun, pag ganitong 24 oras ng nawawala, wala na yun. Baka malay niyo, sinindihan na ng ano, sinilaban na yun kasamang goma. Wala na.” [20:25] Ang mga salitang ito ay sapat na upang “parang kulang na lang atakehin ako,” paglalahad ni Ma’am Carmelita [20:58].

Binalikan niya ang huling gabi nila ng kaniyang anak noong Agosto 29, 2021 [16:36]. Napansin niya na “balisa” ang kaniyang anak at palaging lumalayo kapag may kausap sa telepono [18:08], [18:59]—mga senyales na tila may kakaibang nangyayari.

Ang Graphic na Katotohanan at ang Di-Umumano’y Alok

Ang kaniyang pag-asa at paniniwala kay Alias Totoy ay may matinding pinag-ugatan. Kinumpirma niya na nagpakita si Totoy ng larawan ng kaniyang anak na “nakaluhod, naka-handcuffing, nakaano” [25:44]. Ayon kay Totoy, ang kaniyang anak ay binaril at saka sinakal, na nagdulot ng hindi mailarawang sakit sa kaniya. Ang mga detalyeng ito, na nagbigay ng katotohanan sa loob ng halos apat na taong kawalan, ang nagpatibay ng kaniyang paninindigan at ng iba pang pamilya na ipaglaban ang testigo [22:32].

Nagbigay din si Ma’am Carmelita ng isang mahalagang detalye na nagpapakita ng lawak ng impluwensya ng mga dawit. Noong naghi-hearing sa Senado, inamin niya na pinasok sila ng grupo ng mga kaanak sa isang silid kasama ang grupo ni Atong Ang, kasama si Attorney Carol at Jacob [23:29]. Doon, inoperahan umano sila ng tulong. “Inoperan kami agad na sige tulungan niyo ‘yan. Ganun ganon. Tulungan kami. Si mommy bigyan ng ano ‘yan, bigyan ‘yan ng ano ng lifetime medication sa panghospital, sa pang ano, lahat,” paglalahad ni Ma’am Carmelita [23:44], [23:52]. Ngunit, hindi umano sila nag-commit. Ang di-umano’y pag-aalok na ito ng tulong ay nagpapatunay sa mga pamilya na alam ng kampo ng suspek ang lawak ng kanilang paghihirap.

Panawagan at Paninindigan

Sa dulo ng emosyonal na panayam, ang panawagan ni Ma’am Carmelita ay direkta: “Sana mapakinggan na kami ng gobyerno, lalo na si Mana na Presidente… at lahat ng kinaukulan na sana tulungan kami ng atutol na onong kasamaan na to” [24:28], dahil sa paniniwalang “mahirap banggain itong taong ito na ah ano maanong pad” [25:05].

Nagbigay naman ng pinal na paninindigan si Secretary Remulla. Aniya, tuloy-tuloy ang imbestigasyon dahil ito ay isyu ng hustisya at buhay ng tao [13:32]. Hindi siya tinitinag ng katayuan ng mga suspect. “Kung merong mga taong akala nila sila hindi pwedeng abutin ng kuko ng hustisya, eh baka nagkakamali sila,” banta niya [13:22].

Sa ngayon, habang naghahanda ang mga tauhan ng Coast Guard at Navy na sumisid sa malalim, maputik, at misteryosong tubig ng Taal Lake, ang mga mata ng sambayanan ay nakatutok sa DOJ. Ang imbestigasyong ito ay hindi lamang isang paghahanap sa mga labi ng mga biktima, kundi isang matapang na paghaharap sa mga sinasabing “panginoon” sa lipunan. Kailangang manaig ang batas, at hindi ang takot o impluwensya ng pera at kapangyarihan. Ang bawat pamilyang naghihintay, gaya ni Ma’am Carmelita, ay nagbabantay, umaasa, at naniniwala na sa wakas, makakamit na nila ang matagal nang inaasam na hustisya [15:01]. Sa bawat araw na lumilipas, ang mga ebidensya mula sa USB ni Alias Totoy at ang mga datos mula sa ilalim ng Taal Lake ang magiging pambasag sa pader ng katahimikan at kasinungalingan.

Full video: