BASTA’T NASA LOOB PA: Senador Bato Dela Rosa Nagbabala—Bagong ‘Acting Senior Agila’ Lumitaw, Panganib ng Socorro Cult Tuloy-Tuloy!

Ang pagkakakulong ng pinuno ng isang kulto ay karaniwang senyales ng pagtatapos ng kanilang kalakaran—isang hininga ng ginhawa para sa mga biktima at komunidad. Ngunit para sa mga mamamayan ng Socorro, Surigao, ang bangungot na idinulot ng Socorro Bayanihan Services Incorporated (SBSI), na pinamumunuan ng kontrobersiyal na si Jey Rence Quilario, alyas “Senior Agila,” ay tila malayo pa sa pagtatapos. Sa isang serye ng pag-update na nagdulot ng malalim na pag-aalala sa Senado, tahasang nagbabala si Senador Ronald “Bato” Dela Rosa, ang tagapangulo ng Senate Committee on Public Order, na mayroon na umanong “OIC” o “Acting Senior Agila” na pumalit at nagpapatuloy ng operasyon ng kulto sa kanilang kinamulatang komunidad.

Ang paglitaw ng bagong pinuno ay nagpapatunay na ang masalimuot na isyu sa Socorro ay hindi lamang tungkol sa pag-aresto sa isang indibidwal, kundi isang malalim na problema ng kolektibong sikolohiya at kapaligiran. Sa gitna ng budget deliberation sa Senado, ginamit ni Senador Dela Rosa ang pagkakataong ito upang idetalye ang patuloy na banta at bigyang-diin ang kritikal na papel ng isang ahensiya ng gobyerno—ang Department of Environment and Natural Resources (DENR)—sa paghahanap ng pangmatagalang solusyon. Ayon sa senador, habang hindi pa natutugunan ang ugat ng problema, tuloy-tuloy ang panganib, at ang tanging susi ay ang pagbabago sa mismong kinalalagyan ng kulto.

Ang Panganib na Nakakubli sa Kapaligiran

Kinumpirma ni Senador Dela Rosa ang positibong hakbang ng hustisya: ang pagkakakulong nina Jey Rence Quilario at iba pang matataas na miyembro ng SBSI tulad nina Mamerto Galanida, Janeth Ahok, at Karen Sanico, na nahaharap na sa matitinding kaso mula sa National Bureau of Investigation (NBI). Dapat sana, ayon sa senador, ay inaasahang titigil na ang mga alegasyon ng pang-aabuso at karahasan, lalo na’t may pulis na naka-detachment at nagbabantay sa entrance ng Kapehan, ang lugar na sentro ng operasyon ng SBSI.

Subalit, kasabay ng good news ay ang nakakabahalang balita ng pagtalaga ng isang “OIC o acting Senior Agila.” Ang pagbabagong ito sa liderato, sa halip na magdulot ng kaluwagan, ay nagdulot pa ng matinding pag-aalala. Binigyang-diin ng senador ang isang kritikal na punto: “Kung magpapatuloy sila, kung nandiyan pa rin sila sa isang lugar, malaki ang tansa na may mangyayari pa rin, dahil nga the same environment, the same psychological makeup ng mga tao.”

Ang pahayag na ito ay nagpapatunay na ang problema ng kulto ay hindi lang kriminal, kundi isang malawakang krisis sa pananaw. Ang patuloy na pananatili ng grupo sa Kapehan, na kanilang itinuturing na “sagradong lugar,” ay nagpapalakas sa kanilang baluktot na paniniwala at nagpapanatili ng status quo ng pang-aabuso. Naalala pa sa mga naunang pagdinig sa Senado ang mga nakagugulat na testimonya tungkol sa panghahalay, sapilitang pagpapakasal sa mga menor de edad, at iba pang karahasan na ginagawa sa ilalim ng panatikong paniniwala. Ang pananatili ng mga miyembro sa loob ng kanilang “bubble” ay nagpapahina sa epekto ng batas at nagpapahirap sa reintegrasyon ng mga biktima.

Ang DENR Bilang Huling Sandata: Ang Isyu ng PACBARMA

Dahil sa patuloy na banta, naniniwala si Senador Dela Rosa na ang pinakamahalaga at tanging solusyon ay nasa kamay ng DENR. Ang Kapehan, kung saan matatagpuan ang SBSI, ay nasa ilalim ng hurisdiksiyon ng ahensiya dahil ito ay isang protected area.

Ayon sa senador, tatanungin niya ang mga opisyal ng DENR sa budget hearing patungkol sa kanilang “final na plano” sa lugar, partikular na ang isyu ng Protected Area Community-Based Resource Management Agreement (PACBARMA) ng SBSI.

“Kaya napakaimportante talaga ng desisyon ng DENR dito,” pagdidiin ni Dela Rosa. Ang PACBARMA ay isang kasunduan na nagbibigay-pahintulot sa isang komunidad na gamitin at pamahalaan ang yaman sa loob ng isang protected area. Kung mababawi ng DENR ang PACBARMA, mawawalan ng legal na basehan ang SBSI para manatili sa Kapehan.

Ang pagkilos na ito ng DENR ay hindi lamang tungkol sa pangangasiwa sa kalikasan, kundi isa ring kritikal na psychological and physical intervention. Kung mapilitang umalis ang mga miyembro sa Kapehan, mabibigyan sila ng pagkakataong makawala sa nakakulong na pananaw ng kulto. Aniya, “Mas maganda kung ah ah mabuk [revoke] Dahil nga ah sila’y Mak kwan na mailipat sa ibang lugar at pwede na Ma-reintegrate sa mainstream society at baka hopefully dahan-dahan ang ah matanggal sa kanila yung ah kanilang ah paniniwala.”

Ang senaryong ito ay nagpapakita na sa ilang pagkakataon, ang solusyon sa problema ng social disorder ay nangangailangan ng interbensiyon na lagpas sa pulis at NBI—isang administratibong desisyon na may malaking epekto sa buhay at pananaw ng mga tao. Ang buong bansa ay naghihintay kung ano ang magiging tugon at panghuling desisyon ng DENR, na siya ngayong pinakamahigpit na bantay sa kinabukasan ng mga miyembro ng SBSI.

Ang Pagtataksil sa Senado: Krisis ng Integridad

Bukod sa isyu ng kulto, tinalakay din ni Senador Dela Rosa ang isa pang sensitibo at nag-aalalang usapin: ang paglabas ng impormasyon mula sa isang executive session ng Senado. Matatandaang nag-alsa-balutan at nagpahayag ng matinding galit si Bato sa pagdinig dahil sa paglabas ng sikretong impormasyon sa media, na aniya ay lumalabag sa mga panuntunan ng Senado.

Ipinaliwanag niya na ang executive session ay ginagawa upang panatilihin ang privacy, ang sikreto, at pinakamahalaga, ang proteksiyon ng mga resource person at ang usapin ng National Security. Ang pag-expose sa mga sinabi sa loob ng closed-door meeting ay naglalagay sa buhay ng mga taong nagbigay ng testimonya sa matinding panganib.

Dahil dito, ini-advise siya ng Senate President na mag-motion para magkaroon ng imbestigasyon na isasagawa ng Ethics Committee ng Senado. “Hindi pwedeng kalimut kalimutan ito dahil at stake yung reputasyon ng Senado dito at saka National Security ang issue po diyan,” mariing sabi ni Dela Rosa.

Hindi siya nagpatumpik-tumpik sa pagtukoy sa akto bilang “pagtataksil” (treachery). Sa usapang pulis o militar, ang paglabag sa ganitong usapan ay isang malaking kasalanan. Para sa senador, ang simpleng paglabag sa rules ng Senado ay nagpapakita na posibleng hindi rin kayang sundin ng nagkasala ang mas malalaking batas ng bansa. “Simpleng pagsusunod ng rules of the Senate hindi mo masusunod, much more yung ibang batas na pinapairal, baka hindi mo kayang sundin,” aniya.

Ang mensahe ay malinaw: kailangang may managot, beterano man o baguhan ang kasamahan sa Senado. Ang paninindigan ni Senador Dela Rosa ay nagpapakita ng kanyang pagpapahalaga sa integridad ng institusyon, na dapat sana ay nagsisilbing ehemplo ng pagsunod sa batas. Ang resulta ng imbestigasyon ng Ethics Committee ay magiging mahalagang sukatan kung gaano ka-seryoso ang Senado sa pagpapahalaga sa sarili nitong mga panuntunan at sa pambansang seguridad.

Ang Panawagan sa Rule of Law: Walang Personalan

Sa huling bahagi ng panayam, tinalakay rin ang isyu ng Grave Threats case na isinampa laban kay dating Pangulong Rodrigo Duterte. Dito, nanindigan si Senador Dela Rosa sa prinsipyo ng Rule of Law. Anuman ang personal na hidwaan—na inamin niyang tila “malalim ang pinaghugutan”—ang pamamahala ay dapat manatiling evidence-based.

“Rule of batas tayo, sundin natin ang batas. Ganon lang naman ‘yun,” pagtatapos ng senador. Kung may ebidensiya, dapat panagutin ang may sala. Kung wala, wala. Ang mahalaga ay hindi ito haluan ng personalan, dahil ang gobyernong gumagawa ng aksyon ay dapat nakatuon sa katotohanan at hindi sa emosyon. Ang pahayag na ito ay nagbibigay-diin sa pangangailangan para sa isang gobyernong tumitindig sa integridad, na handang mag-imbestiga at umaksyon, kahit pa ang sangkot ay isang dating pangulo.

Pagwawakas at Pagsusuri

Ang mga pag-update ni Senador Bato Dela Rosa ay nagpapaalala sa publiko na ang mga seryosong isyu ng bansa ay patuloy na nagaganap at nagbabago. Ang isyu ng SBSI cult, sa halip na mamatay, ay nag-iba lang ng anyo sa paglitaw ng isang “Acting Senior Agila.” Ang solusyon ay hindi lamang nakasalalay sa pag-aresto, kundi sa isang matibay na desisyon ng DENR na bawiin ang PACBARMA at baguhin ang kapaligiran. Kasabay nito, ang Senado ay kailangang harapin ang sarili nitong krisis sa integridad, na nagpapakita ng pangangailangan para sa tapat at walang takot na pananagutan. Sa huli, ang mensahe ay nananatiling: ang batas ay dapat pairalin, at ang mga taong bayan ay karapat-dapat sa isang gobyernong tumitindig sa katotohanan at walang personalan.

Full video: